Nguy cơ về một “điểm nghẽn năng lượng” mới đang gia tăng ở biển Đỏ, trong bối cảnh Houthi - nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn tại Yemen - có thể tham chiến, làm gián đoạn tuyến vận chuyển dầu khí thay thế cho eo biển Hormuz.
Kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2, Iran đã thành công trong việc kiểm soát eo biển Hormuz, một tuyến hàng hải chiến lược cung cấp khoảng 20% lượng dầu toàn cầu. Tuy nhiên, các quốc gia vùng Vịnh vẫn có thể vận chuyển dầu qua tuyến đường thay thế qua biển Đỏ. Viễn cảnh này có thể thay đổi nếu Houthi được huy động để kiểm soát eo biển Bab el-Mandeb - cửa ngõ dẫn vào biển Đỏ và kênh đào Suez. Một nguồn tin từ Tasnim, hãng thông tấn gắn với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), ngày 25/3 cho biết nhóm Houthi sẵn sàng hành động nhằm “trừng phạt đối phương” nếu Mỹ thực hiện chiến dịch tấn công vào các đảo của Iran.
Một quan chức quân đội Iran cảnh báo rằng bất kỳ nỗ lực mở thêm mặt trận tại biển Đỏ sẽ khiến đối phương phải trả giá gấp đôi mà không thu được lợi ích nào, đồng thời khẳng định Tehran hoàn toàn có đủ quyết tâm và năng lực để siết chặt kiểm soát eo biển Bab el-Mandeb.
Iran từ lâu đã phát triển mạng lưới lực lượng ủy nhiệm khắp Trung Đông như một công cụ răn đe. Trong gần một tháng qua, Hezbollah tại Lebanon và các nhóm dân quân thân Iran ở Iraq đã tham gia các chiến dịch tấn công nhằm vào Israel và căn cứ Mỹ. Houthi cho đến nay chưa trực tiếp tham chiến, nhưng đã phát đi tín hiệu sẵn sàng nhập cuộc bất cứ lúc nào. “Ngón tay chúng tôi đã đặt sẵn trên cò súng; việc Yemen tham chiến chỉ còn là vấn đề thời gian”, Mohammed al-Bukhaiti, quan chức cấp cao Houthi, cảnh báo.
Chuyên gia đánh giá Houthi sẽ là “đòn bẩy chiến lược” quan trọng nếu Iran muốn siết chặt hơn nữa nền kinh tế toàn cầu hoặc mở rộng áp lực sang Arab Saudi và các căn cứ Mỹ gần đó, như Djibouti. Adam Baron, chuyên gia về Yemen và vùng Vịnh tại Viện Nghiên cứu New America, nhận định: “Nếu Houthi tham chiến, rủi ro sẽ thực sự lớn, kéo theo cả kênh đào Suez và khiến Arab Saudi lún sâu hơn vào xung đột.”
.png)
Mặc dù là lực lượng dân quân, Houthi có năng lực tác chiến đáng kể. Nhóm này từng chiếm quyền kiểm soát thủ đô Yemen và nhiều thành phố lớn trong nội chiến kéo dài hơn một thập kỷ, và từng đẩy lùi liên minh quân sự do Arab Saudi và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) dẫn đầu. Trong giai đoạn xung đột Gaza 2023 - 2024, Houthi đã tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) nhằm vào tàu chở dầu trên biển Đỏ để ủng hộ Hamas, buộc các hãng tàu phải chuyển hướng đi vòng qua Mũi Hảo Vọng.
Báo cáo của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) cho thấy những cuộc tấn công này khiến lưu lượng tàu qua kênh đào Suez giảm tới 70% tính đến giữa năm 2024, trong khi Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho biết lượng dầu vận chuyển qua Bab el-Mandeb - chiếm 10% lưu lượng toàn cầu - giảm một nửa.
Các nỗ lực quân sự và ngoại giao đã tạo ra những khoảng ngừng tạm thời. Năm 2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động chiến dịch không kích vào Houthi, nhưng sau đó đạt thỏa thuận ngừng bắn, nhóm này tạm dừng tấn công tàu thuyền Mỹ. Tuy nhiên, Houthi vẫn tiếp tục nhắm vào Israel và các tàu liên quan, khiến lưu lượng vận tải qua biển Đỏ chỉ đạt khoảng 60% so với trước xung đột.
Biển Đỏ lại trở thành trung tâm chú ý, khi Iran kiểm soát eo biển Hormuz và phong tỏa nguồn cung dầu từ vịnh Ba Tư ra Ấn Độ Dương. Để đối phó, Arab Saudi vận hành đường ống Đông - Tây, cho phép chuyển một phần dầu thô từ vịnh Ba Tư trực tiếp tới cảng Yanbu trên bờ biển Đỏ, mà không cần đi qua Hormuz.
.png)
Lộ trình thay thế khiến các tàu buộc phải di chuyển dọc hàng trăm km bờ biển nằm dưới sự kiểm soát của Houthi, tạo ra một “điểm nghẽn” mới tại eo biển Bab el-Mandeb - tuyến nối biển Đỏ với vịnh Aden. Eo biển này còn hẹp hơn Hormuz, với nhiều đoạn chỉ rộng khoảng 25 km.
Chuyên gia Baron nhận xét: “Vị trí địa lý của Houthi cực kỳ chiến lược. Nếu Iran muốn đóng thêm một tuyến hàng hải quan trọng, Houthi là công cụ dễ triển khai nhất.”
Arab Saudi từng đạt thỏa thuận với Houthi năm 2022, cam kết không tấn công lãnh thổ hoặc tàu của Riyadh. Mỹ và Israel cũng đang nỗ lực ngoại giao để giữ Houthi đứng ngoài xung đột. Tuy nhiên, với sự hậu thuẫn từ Iran, nhóm vẫn có thể leo thang khi cần thiết. Thủ lĩnh Abdul-Malik al-Houthi tuyên bố chiến binh sẵn sàng hành động nếu Tehran yêu cầu, nhưng giới quan sát nhận định Houthi không hoàn toàn hành động theo lệnh trực tiếp từ Iran, mà vẫn cân nhắc lợi ích và chiến lược riêng của mình.
