Các nhà máy lọc dầu châu Á rục rịch mua lại dầu Iran sau động thái nới lỏng trừng phạt từ Mỹ
Nhiều nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ cùng một số quốc gia châu Á đang xem xét kế hoạch mua trở lại dầu thô từ Iran sau khi Mỹ tạm thời nới lỏng các biện pháp trừng phạt liên quan đến xuất khẩu dầu của Tehran.
Theo thông tin do Reuters dẫn nguồn ngày 21/3, nhiều nhà máy lọc dầu của Ấn Độ đang chuẩn bị khôi phục hoạt động nhập khẩu dầu từ Iran. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này vẫn chờ hướng dẫn chính thức từ chính phủ cũng như các thông tin cụ thể hơn từ phía Washington, đặc biệt là các quy định liên quan đến phương thức thanh toán.
Trước đó, các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ cũng tăng cường mua dầu thô từ Nga sau khi Mỹ cho phép một số quốc gia tiếp tục nhập khẩu dầu vận chuyển bằng đường biển từ nước này đến ngày 11/4. So với nhiều quốc gia nhập khẩu dầu lớn tại châu Á, lượng dự trữ dầu thô của Ấn Độ hiện ở mức khá thấp.
Không chỉ Ấn Độ, các nhà máy lọc dầu tại nhiều nền kinh tế châu Á khác cũng đang đánh giá khả năng nhập khẩu dầu Iran trong bối cảnh các lệnh trừng phạt được nới lỏng tạm thời.
.png)
Tuần trước, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington sẽ tạm dỡ bỏ các hạn chế đối với dầu Iran vận chuyển bằng đường biển trong thời hạn 30 ngày. Chính sách này áp dụng với các lô dầu đã được chất lên tàu trước ngày 20/3 và sẽ có hiệu lực đến ngày 19/4. Đây là lần thứ ba kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát mà Mỹ nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt liên quan đến dầu thô.
Theo ông Emmanuel Belostrino, Giám đốc cấp cao tại công ty dữ liệu Kpler, hiện có khoảng 170 triệu thùng dầu của Iran đang được lưu trữ trên các tàu ngoài khơi khu vực Vùng Vịnh và vùng biển gần Trung Quốc. Trước đó, ngày 19/3, hãng tư vấn Energy Aspects ước tính lượng dầu Iran đang lênh đênh trên biển vào khoảng 130 - 140 triệu thùng.
Châu Á hiện phụ thuộc khá lớn vào nguồn cung dầu từ Trung Đông, với khoảng 60% lượng dầu thô nhập khẩu đến từ khu vực này. Việc Eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa trong tháng qua đã khiến nhiều nhà máy lọc dầu trong khu vực phải cắt giảm công suất và hạn chế xuất khẩu nhiên liệu.
Năm 2018, Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định tái áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Iran liên quan đến chương trình hạt nhân của nước này. Kể từ đó, Trung Quốc trở thành khách hàng lớn nhất mua dầu Iran với mức giá chiết khấu, đạt khoảng 1,38 triệu thùng mỗi ngày trong năm ngoái, theo số liệu từ Kpler.
Tuy nhiên, các thương nhân dầu mỏ cho rằng việc khôi phục hoạt động mua dầu Iran sẽ không dễ dàng. Những trở ngại có thể đến từ vấn đề thanh toán, cũng như thực tế rằng phần lớn dầu của nước này hiện được vận chuyển bằng đội tàu cũ. Ngoài ra, trước đây một số khách hàng chỉ được phép mua dầu thông qua Công ty Dầu mỏ Quốc gia Iran, nhưng kể từ khi các lệnh trừng phạt được tái áp đặt, phần lớn nguồn cung lại được bán thông qua các bên trung gian.
Một thương nhân tại Singapore nhận định rằng các vấn đề liên quan đến tuân thủ quy định, thủ tục hành chính và hệ thống ngân hàng có thể mất thời gian để giải quyết. Tuy vậy, các bên tham gia thị trường đều mong muốn sớm nối lại hoạt động giao dịch.
Trước khi lệnh trừng phạt được áp dụng trở lại, ngoài Trung Quốc, các khách hàng lớn của dầu Iran còn có Hàn Quốc, Nhật Bản, Italy, Hy Lạp, Đài Loan, Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ.
Iran được xem là một trong những quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới. Theo số liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), đến cuối năm 2023, Iran nắm giữ khoảng 24% trữ lượng dầu của khu vực Trung Đông và chiếm 12% tổng trữ lượng toàn cầu. Tuy vậy, năng lực sản xuất của nước này vẫn bị hạn chế do nhiều năm chịu lệnh trừng phạt quốc tế cũng như thiếu đầu tư vào cơ sở hạ tầng.
Hiện mỗi ngày Iran khai thác khoảng 3,3 triệu thùng dầu thô cùng với 1,3 triệu thùng khí ngưng tụ và các dạng nhiên liệu lỏng khác. Tổng công suất của các nhà máy lọc dầu trong nước đạt khoảng 2,6 triệu thùng mỗi ngày, theo hãng tư vấn FGE.
Trong báo cáo công bố tháng 6/2025, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính Iran xuất khẩu khoảng 1,7 triệu thùng dầu thô và khí ngưng tụ mỗi ngày. Ngoài ra, nước này cũng là nhà cung cấp lớn các sản phẩm dầu mỏ, với khoảng 820.000 thùng nhiên liệu xuất khẩu mỗi ngày, theo dữ liệu từ Kpler, tăng nhẹ so với năm 2024. Khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu được vận chuyển từ đảo Kharg trước khi đi qua eo biển Hormuz.
Hiện nay, Iran là quốc gia sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), đóng góp khoảng 4,5% nguồn cung dầu toàn cầu.
