Từ giảm thuế xăng đến cắt ngày học: Đông Nam Á xoay xở giữa khủng hoảng năng lượng
Cuộc xung đột kéo dài tại Trung Đông đang tạo ra sức ép lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung và giá nhiên liệu leo thang, nhiều quốc gia Đông Nam Á đã nhanh chóng triển khai các biện pháp ứng phó, từ tiết kiệm năng lượng, điều chỉnh chính sách thuế đến thúc đẩy chuyển đổi sang các nguồn năng lượng thay thế.
Căng thẳng gia tăng tại khu vực Trung Đông, đặc biệt sau các cuộc tấn công quân sự vào đảo Kharg của Iran và cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Ras Laffan tại Qatar, đã gây ảnh hưởng đáng kể tới chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu.
.png)
Theo nhiều nguồn tin quốc tế, những sự kiện này không chỉ làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu năng lượng mà còn khiến giá dầu và khí đốt tăng mạnh, trong khi thời gian để thị trường phục hồi có thể kéo dài từ 3 đến 5 năm.
Ngày 13/3, lực lượng Mỹ đã tiến hành không kích hơn 90 mục tiêu quân sự trên đảo Kharg - nơi chiếm tới khoảng 90% sản lượng dầu xuất khẩu của Iran. Mặc dù các cơ sở dầu khí chưa bị tấn công trực tiếp, Iran vẫn đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa nhằm vào Ras Laffan, trung tâm LNG lớn nhất thế giới của Qatar. Vụ việc đã khiến hai dây chuyền sản xuất bị hư hại, làm giảm khoảng 17% công suất xuất khẩu LNG của Qatar và gây thiệt hại doanh thu ước tính lên tới 20 tỷ USD/năm.
Hệ quả là giá dầu Brent tăng vọt, từng chạm mốc 119 USD/thùng trước khi dao động mạnh. Tính đến ngày 23/3, giá dầu vẫn duy trì ở mức cao từ 100 - 108 USD/thùng, tăng hơn 25% so với thời điểm trước khi xung đột bùng phát. Trong khi đó, giá khí đốt tại châu Âu tăng tới 35%, còn nguồn cung LNG toàn cầu bị siết chặt khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của năng lượng thế giới bị gián đoạn.
Đối với Đông Nam Á, nơi nhiều quốc gia phụ thuộc tới 80 - 90% nguồn dầu khí nhập khẩu từ Trung Đông, tình hình hiện tại tạo ra sức ép lớn. Không chỉ đối mặt với chi phí nhiên liệu tăng cao, các nền kinh tế còn phải chuẩn bị cho nguy cơ thiếu hụt nguồn cung. Theo đánh giá của Tổ chức Năng lượng Quốc tế (IEA), nếu căng thẳng kéo dài, khu vực này có thể chứng kiến lạm phát tăng và tăng trưởng kinh tế suy giảm.
Trước bối cảnh đó, các chính phủ đã nhanh chóng triển khai nhiều giải pháp khẩn cấp, từ giảm thuế nhiên liệu, khuyến khích tiết kiệm năng lượng cho đến thúc đẩy chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch và đa dạng hóa nguồn cung.
Singapore: Chủ động nguồn dự trữ, đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi dài hạn
Theo tờ The Straits Times, Singapore là một trong những nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu, trong đó khí tự nhiên chiếm tới khoảng 95% sản lượng điện. Dù vậy, quốc gia này đã có sự chuẩn bị từ sớm và đến nay vẫn chưa phải sử dụng tới nguồn dự trữ chiến lược. Phát biểu ngày 20/3, Quốc vụ khanh phụ trách Năng lượng và Khoa học - Công nghệ Tan See Leng cho biết Singapore hiện “chưa cần khai thác nguồn dự trữ”, song vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng cho nhiều kịch bản khác nhau, kể cả trường hợp gián đoạn nguồn cung kéo dài.
Hiện nhà ga LNG quốc gia đặt tại Jurong Island có thể đáp ứng nhu cầu khẩn cấp về năng lượng, trong khi lượng dự trữ hiện tại đủ để duy trì trong nhiều tháng. Chính phủ Singapore đang triển khai chiến lược “4 lớp bảo vệ”, bao gồm đa dạng hóa nguồn nhập khẩu khí đốt từ Mỹ, Australia và Nga; cho phép các nhà máy điện chuyển sang sử dụng diesel khi cần; duy trì kho dự trữ; cùng với việc đẩy mạnh các biện pháp tiết kiệm năng lượng. Tuy vậy, ông Tan cũng cảnh báo rằng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, giá điện, phân bón và cả heli - một sản phẩm phụ từ khí tự nhiên - có thể tăng đáng kể.
Trong bối cảnh hiện nay, chính phủ kêu gọi người dân và doanh nghiệp tăng cường sử dụng phương tiện công cộng, tắt các thiết bị điện không cần thiết và điều chỉnh điều hòa ở mức 26 - 27°C. Song song đó, nước này cũng thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng thông qua các dự án điện mặt trời nổi và hydro xanh, với mục tiêu giảm tỷ trọng LNG nhập từ Trung Đông xuống dưới 50% trong vòng 5 năm tới.
Theo đánh giá của giới chuyên gia, cách tiếp cận của Singapore được xem là mô hình cân bằng giữa các giải pháp ngắn hạn như duy trì dự trữ và chiến lược dài hạn hướng tới chuyển đổi năng lượng, qua đó giúp nền kinh tế duy trì ổn định trong bối cảnh giá năng lượng thế giới biến động mạnh.
Campuchia: Cắt giảm mạnh thuế để kéo giá nhiên liệu trong nước đi xuống
Do phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu, Cambodia chịu tác động đáng kể khi căng thẳng tại Trung Đông khiến thị trường năng lượng biến động mạnh.
Để giảm bớt áp lực từ giá nhiên liệu tăng cao, chính phủ nước này đã quyết định miễn thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với xăng dầu từ ngày 20/3. Đồng thời, thuế tiêu thụ đặc biệt cũng được điều chỉnh giảm còn 15,71 cent/lít đối với xăng và được miễn hoàn toàn với dầu diesel, trong khi nhà nước tiếp tục gánh thêm khoảng 6% phần thuế bổ sung còn lại.
Nhờ các biện pháp này, giá bán lẻ xăng RON92 trên thị trường đã giảm xuống còn khoảng 5.400 riel/lít (tương đương 1,35 USD), còn dầu diesel ở mức 6.700 riel/lít (khoảng 1,67 USD). Thủ tướng Hun Manet cho biết đây là giải pháp tạm thời nhằm hỗ trợ người dân và nông dân trước áp lực chi phí tăng cao, đồng thời ngăn nguy cơ lạm phát lan sang các lĩnh vực như phân bón và vận tải. Song song đó, Campuchia cũng đang tìm kiếm và mở rộng các nguồn cung nhiên liệu từ các quốc gia lân cận để giảm thiểu rủi ro trong dài hạn.
Lào: Điều chỉnh lịch học để giảm gánh nặng chi phí nhiên liệu cho gia đình
Trong khi đó, Lào đã áp dụng một biện pháp tạm thời nhằm giảm áp lực chi phí nhiên liệu. Theo đó, từ ngày 20/3, toàn bộ các trường công lập và tư thục trên cả nước giảm số ngày học trực tiếp mỗi tuần từ 5 ngày xuống còn 3 ngày. Để đảm bảo tiến độ chương trình, chính phủ yêu cầu các cơ sở giáo dục tổ chức thêm các buổi học trực tuyến hoặc điều chỉnh kéo dài thời gian năm học.
Chính sách này chủ yếu nhằm giảm chi phí xăng dầu cho các gia đình có con đi học, đặc biệt tại khu vực nông thôn nơi xe máy là phương tiện di chuyển phổ biến. Thủ tướng Sonexay Siphandone cho rằng đây là giải pháp dung hòa giữa yêu cầu duy trì hoạt động giáo dục và việc giảm bớt gánh nặng kinh tế cho các hộ gia đình trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động mạnh. Mô hình tương tự cũng được nhiều trường đại học áp dụng.
Thái Lan, Philippines, Indonesia và Malaysia: Thúc đẩy tiết kiệm năng lượng và mô hình làm việc linh hoạt
Theo thông tin từ Reuters, Chính phủ Thái Lan đã triển khai nhiều biện pháp nhằm khuyến khích tiết kiệm năng lượng trên diện rộng. Cơ quan chức năng khuyến nghị nhân viên công sở mặc trang phục nhẹ như áo thun thay cho vest để giảm nhu cầu sử dụng điều hòa, đồng thời duy trì nhiệt độ văn phòng ở mức 26 - 27°C. Bên cạnh đó, các cơ quan nhà nước được yêu cầu chuyển sang hình thức làm việc từ xa, trong khi giá dầu diesel cũng được áp dụng mức trần tạm thời. Chính phủ nước này còn quyết định tạm dừng xuất khẩu dầu nhằm bảo đảm nguồn dự trữ nội địa đủ dùng trong khoảng 60 ngày.
Tại Philippines - quốc gia nhập khẩu tới 96% nguồn dầu từ khu vực Vùng Vịnh - chính quyền đã chuyển sang mô hình làm việc 4 ngày mỗi tuần đối với khu vực công, đồng thời hạn chế các chuyến công tác và đẩy mạnh hình thức làm việc trực tuyến. Trong khi đó, Indonesia cũng đang cân nhắc áp dụng mô hình tương tự và song song mở rộng sản lượng biodiesel trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.
Ở Malaysia, dù sở hữu các nhà máy lọc dầu, hoạt động chế biến vẫn phải thu hẹp do thiếu nguồn dầu thô đầu vào. Chính phủ nước này cũng kêu gọi người dân và doanh nghiệp sử dụng điện tiết kiệm hơn. Còn tại Myanmar, biện pháp hạn chế tiêu thụ nhiên liệu được thực hiện thông qua quy định cho phép phương tiện lưu thông theo ngày chẵn - lẻ. Theo đánh giá, các giải pháp này có thể giúp giảm nhu cầu dầu trong nước 10% - 20% trong ngắn hạn, tuy nhiên để đạt hiệu quả cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ và doanh nghiệp.
Ngày 13/3, các Bộ trưởng Ngoại giao và Kinh tế của ASEAN đã tổ chức cuộc họp khẩn do Philippines chủ trì, kêu gọi các bên liên quan tại Trung Đông nhanh chóng đạt được lệnh ngừng bắn, đồng thời kích hoạt cơ chế hợp tác năng lượng trong khu vực. Các quốc gia thành viên cũng thống nhất chia sẻ nguồn dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung LNG từ Australia và Mỹ, cũng như thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng sạch thông qua kế hoạch lưới điện chung ASEAN Power Grid. Ngoài ra, Trung Quốc cũng bày tỏ mong muốn hợp tác với Đông Nam Á trong lĩnh vực đảm bảo an ninh năng lượng.
Nhìn chung, các quốc gia Đông Nam Á đã phản ứng khá nhanh và linh hoạt trước nguy cơ thiếu hụt năng lượng do căng thẳng tại Trung Đông gây ra. Những biện pháp được triển khai chủ yếu nhằm giảm thiểu tác động tức thời tới đời sống người dân cũng như hoạt động của nền kinh tế. Dù vậy, hiệu quả lâu dài vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến của xung đột trong khu vực này. Tính đến ngày 25/3, giá dầu thế giới đã có dấu hiệu hạ nhiệt xuống dưới 100 USD/thùng khi xuất hiện tín hiệu về khả năng nối lại đối thoại giữa Mỹ và Iran sau 3 tuần căng thẳng, và các cuộc đàm phán có thể diễn ra ngay trong tuần.
