Giá dầu 'rực lửa' vì Hormuz: EU thiệt hại lớn trong 10 ngày, Mỹ còn phải trả giá những gì?
Căng thẳng quân sự tại Trung Đông đang làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu. Chỉ trong 10 ngày, Liên minh châu Âu phải chi thêm 3 tỉ euro để nhập nhiên liệu hóa thạch, trong khi giá dầu Brent có lúc vượt 119 USD/thùng. Tuy nhiên, đằng sau cú sốc năng lượng này là câu hỏi lớn hơn: Iran sẽ phải đánh đổi điều gì khi xung đột kéo dài?
Chủ tịch Ursula von der Leyen cho biết trong vòng 10 ngày gần đây, Liên minh châu Âu đã phải chi thêm khoảng 3 tỉ euro để nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch do giá năng lượng tăng mạnh sau khi căng thẳng quân sự tại Trung Đông leo thang. Theo người đứng đầu European Commission, kể từ khi xung đột bùng phát, giá khí đốt tại châu Âu đã tăng khoảng 27%, trong khi giá dầu tăng gần 50%, cho thấy khu vực này vẫn dễ bị tổn thương trước các cú sốc nguồn cung đến từ những khu vực địa chính trị bất ổn.
Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Hungary Viktor Orbán kêu gọi EU xem xét nối lại việc nhập khẩu năng lượng từ Nga để giảm áp lực giá cả, trong khi Bộ trưởng Năng lượng Na Uy Terje Aasland cũng nhắc đến khả năng này. Tuy nhiên, bà von der Leyen khẳng định việc quay lại phụ thuộc năng lượng Nga sẽ là “sai lầm chiến lược”, đồng thời nhấn mạnh EU cần xây dựng chiến lược dài hạn nhằm giảm phụ thuộc vào các nguồn cung không ổn định, bao gồm việc cải thiện hiệu quả các hợp đồng mua bán điện, sử dụng cơ chế hợp đồng chênh lệch giá, hỗ trợ từ ngân sách nhà nước và thậm chí xem xét trợ giá hoặc áp trần giá khí đốt.
Theo các chuyên gia năng lượng, điểm nóng lớn nhất khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu biến động hiện nay nằm ở Strait of Hormuz, nơi mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu – tương đương gần một phần tư nguồn cung dầu toàn cầu được vận chuyển qua. Ngoài dầu thô, một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới cũng đi qua tuyến hàng hải chiến lược này, khiến bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể gây ra cú sốc năng lượng toàn cầu. Ông Igor Isaev, Giám đốc trung tâm phân tích Mind Money, cho rằng nếu hoạt động vận tải tại Hormuz bị đình trệ trong thời gian dài, Mỹ, châu Âu và nhiều nền kinh tế châu Á có thể phải đối mặt với một vòng lạm phát mới do chi phí năng lượng tăng vọt.
Theo Bloomberg, khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang, giá dầu Brent crude oil đã tăng mạnh từ khoảng 72 USD lên 93 USD/thùng, trước khi có thời điểm vượt 119 USD/thùng – mức cao nhất kể từ tháng 6/2022. Giá xăng tại Mỹ vì vậy cũng leo lên mức cao kỷ lục trong nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Trong khi nhiều quốc gia nhập khẩu năng lượng chịu áp lực lạm phát, một số nước xuất khẩu dầu lại hưởng lợi. Theo Bloomberg, dầu Urals crude oil của Nga thậm chí đã vượt giá dầu Brent tại thị trường Ấn Độ, có thời điểm đạt khoảng 103 USD/thùng. Tổng thống Vladimir Putin đã kêu gọi các công ty năng lượng tận dụng giai đoạn giá cao để giảm nợ ngân hàng và củng cố tài chính, đồng thời yêu cầu chính phủ và ngân hàng trung ương theo dõi chặt chẽ nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng mức giá cao hiện nay khó duy trì lâu dài do thị trường dầu vẫn có nguy cơ dư cung trong dài hạn. Ông Isaev dự báo trong thời gian tới giá dầu nhiều khả năng dao động trong khoảng 85–100 USD/thùng, và xu hướng dài hạn sẽ phụ thuộc vào tình hình an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz cũng như sản lượng khai thác của các quốc gia vùng Vịnh.
Ở chiều ngược lại, chính Iran có thể là bên phải chịu những tổn thất kinh tế lớn nhất nếu xung đột kéo dài. Nền kinh tế nước này vốn đã chịu áp lực nặng nề từ các lệnh trừng phạt quốc tế, lạm phát cao và đồng nội tệ mất giá. Nếu chiến sự tiếp tục leo thang, Tehran có nguy cơ mất thêm nguồn thu xuất khẩu dầu – trụ cột của ngân sách quốc gia khi cơ sở hạ tầng năng lượng và cảng dầu trở thành mục tiêu quân sự hoặc bị phong tỏa.
Đồng thời, chi phí quốc phòng gia tăng, dòng vốn đầu tư suy giảm và nguy cơ gián đoạn thương mại quốc tế có thể khiến nền kinh tế Iran suy yếu sâu hơn. Nhiều nhà phân tích cảnh báo rằng ngay cả khi giá dầu tăng mạnh mang lại lợi ích cho một số nước xuất khẩu năng lượng, Iran vẫn có thể phải mất nhiều năm để khôi phục nền kinh tế nếu xung đột kéo dài và hoạt động xuất khẩu dầu bị gián đoạn.
