Báo động đỏ về thiên tai ở Nepal: Sạt lở băng kích hoạt dòng lũ dữ, hàng loạt nhà cửa bị cuốn trôi
Cơ quan chức năng Nepal xác định một vụ sạt lở băng tại độ cao khoảng 6.000 m là nguyên nhân kích hoạt trận lũ quét hôm 11/10, khiến 5 người mất tích, cuốn trôi 200 ngôi nhà và 5 cây cầu. Thảm họa mới nhất làm dấy lên cảnh báo về những hiểm họa khó lường tại vùng núi cao Himalaya.
Ngày 14/10, Cơ quan Quản lý và Giảm thiểu Rủi ro Thiên tai Quốc gia Nepal cho biết trận lũ quét xảy ra hôm 11/10 tại huyện Gorkha, miền trung nước này, bắt nguồn từ một vụ sạt lở băng ở khu vực núi cao khoảng 6.000 m. Kết luận mới cho thấy nguyên nhân thảm họa phức tạp hơn nhận định ban đầu, vốn cho rằng lũ quét xuất phát từ sạt lở đất.
Theo thông tin được công bố, trận lũ đã khiến 5 người mất tích, đồng thời cuốn trôi khoảng 200 ngôi nhà và 5 cây cầu. Những thiệt hại này cho thấy sức tàn phá nghiêm trọng của lũ quét tại các khu vực miền núi, nơi dòng nước có thể dâng cao đột ngột, cuốn theo đất đá và phá hủy nhà cửa, công trình hạ tầng chỉ trong thời gian ngắn.
Đáng chú ý, nguồn phát sinh dòng lũ được xác định nằm ở khu vực núi cao có địa chất yếu. Khi các khối băng hoặc đá mất ổn định, lượng vật chất lớn có thể đổ xuống sườn núi, làm thay đổi dòng chảy hoặc khiến nước tràn xuống những khu vực thấp hơn. Với địa hình dốc và thung lũng hẹp, các dòng lũ dạng này có thể lan truyền nhanh, đe dọa các khu dân cư nằm dọc sông suối.
Việc phát hiện nguyên nhân từ sạt lở băng cũng cho thấy nguy cơ thiên tai tại Nepal không chỉ đến từ mưa lớn hay sạt lở đất thông thường. Những biến động xảy ra ở vùng núi cao, cách xa khu dân cư, vẫn có thể tạo ra hậu quả nghiêm trọng ở hạ lưu. Đây là thách thức lớn đối với công tác dự báo, bởi việc phát hiện sớm dấu hiệu bất ổn ở những khu vực hiểm trở thường gặp nhiều khó khăn.
Người đứng đầu cơ quan quản lý thiên tai Nepal, ông Dharam Raj Uprety, cho biết vụ lũ quét mới nhất có những điểm tương đồng với thảm họa xảy ra tại Rasuwa hơn một tháng trước. Theo ông, tần suất xuất hiện của các sự kiện tương tự cho thấy việc giám sát các vùng núi và nâng cao hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm đã trở thành nhiệm vụ đặc biệt cấp thiết.
Ông Uprety cho biết cơ quan chức năng đã nhận được một số cảnh báo trước khi trận lũ mới nhất xảy ra. Nhờ đó, lực lượng chức năng có thể kịp thời phát tín hiệu tới các cộng đồng dân cư có nguy cơ bị ảnh hưởng, góp phần hạn chế tối đa thiệt hại về người.
Thông tin này cho thấy vai trò quan trọng của hệ thống cảnh báo sớm trong việc giảm thiểu hậu quả thiên tai. Tại các khu vực miền núi, chỉ một khoảng thời gian ngắn giữa lúc phát hiện nguy cơ và khi dòng lũ tràn xuống cũng có thể quyết định khả năng sơ tán an toàn của người dân. Nếu cảnh báo được truyền đi chậm trễ hoặc không đến được các khu dân cư ở vùng sâu, vùng xa, nguy cơ thương vong sẽ tăng lên đáng kể.
Nepal có địa hình chủ yếu là đồi núi, với nhiều khu dân cư nằm trong các thung lũng hoặc dọc theo những dòng sông bắt nguồn từ vùng núi cao. Đặc điểm địa hình này khiến một số khu vực dễ bị ảnh hưởng bởi lũ quét, sạt lở đất và các hiện tượng liên quan đến băng tuyết. Khi thiên tai xảy ra, cầu đường bị phá hủy còn có thể khiến công tác cứu hộ, tiếp tế và tiếp cận những khu vực bị cô lập trở nên khó khăn hơn.
Do đó, việc mở rộng mạng lưới quan trắc tại các sườn núi có nguy cơ mất ổn định, theo dõi biến động của băng tuyết và nâng cấp hệ thống truyền tin cảnh báo là những giải pháp quan trọng. Bên cạnh đó, các địa phương cần xây dựng phương án sơ tán phù hợp với điều kiện địa hình, xác định tuyến đường an toàn và thường xuyên hướng dẫn người dân nhận biết dấu hiệu nguy hiểm.
Biến đổi khí hậu làm gia tăng lo ngại về thiên tai tại Himalaya
Thảm họa tại Gorkha xảy ra chỉ hơn một tháng sau sự kiện nghiêm trọng ở Rasuwa, làm gia tăng lo ngại về mức độ dễ tổn thương của các cộng đồng sinh sống tại vùng núi Nepal. Theo số liệu được nêu trong thông tin ban đầu, thảm họa trước đó khiến hơn 1.400 người thiệt mạng và hơn 5.000 người mất tích. Các số liệu này cần được đối chiếu với nguồn chính thức trước khi sử dụng trong bản tin xuất bản.
Trước đó, phát biểu tại Liên hợp quốc hồi tháng 9, Thủ tướng Nepal Balendra Shah nhấn mạnh trận lũ là “lời cảnh báo tới toàn thế giới” về những hiểm họa ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu.
Khu vực Himalaya đang đối mặt với nhiều rủi ro tự nhiên do địa hình phức tạp, điều kiện thời tiết khắc nghiệt và những thay đổi của môi trường băng tuyết. Tại các vùng núi cao, băng hà và những hồ nước hình thành từ băng có thể tiềm ẩn nguy cơ khi điều kiện môi trường thay đổi. Trong một số trường hợp, sự mất ổn định của sườn núi hoặc sự giải phóng đột ngột lượng nước tích tụ có thể gây ra những dòng lũ nguy hiểm ở phía hạ lưu.
Biến đổi khí hậu được xem là một yếu tố làm gia tăng sức ép đối với nhiều hệ thống băng tuyết trên thế giới. Tuy nhiên, để kết luận mức độ tác động của biến đổi khí hậu đối với một vụ sạt lở băng hoặc lũ quét cụ thể, cần có thêm dữ liệu quan trắc và nghiên cứu khoa học. Dù vậy, các thảm họa liên tiếp tại những khu vực núi cao cho thấy nhu cầu cấp thiết phải cải thiện năng lực đánh giá rủi ro và chuẩn bị ứng phó.
Trận lũ quét ngày 11/10 một lần nữa đặt ra yêu cầu cấp bách đối với Nepal trong việc tăng cường giám sát vùng núi, củng cố hệ thống cảnh báo sớm và nâng cao khả năng ứng phó tại cộng đồng. Khi những nguy cơ có thể bắt nguồn từ các khu vực ở độ cao hàng nghìn mét, việc chủ động phát hiện dấu hiệu bất ổn và truyền thông tin đến người dân đúng lúc sẽ đóng vai trò quan trọng trong giảm thiểu thiệt hại.
Thảm họa tại Gorkha không chỉ là lời cảnh báo đối với Nepal mà còn cho thấy những thách thức chung của các quốc gia có địa hình núi cao. Trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan và rủi ro môi trường ngày càng được quan tâm, đầu tư cho hệ thống quan trắc, dự báo và cảnh báo sớm là một trong những giải pháp then chốt để bảo vệ tính mạng người dân và hạn chế thiệt hại do thiên tai.
