Bộ Công Thương đề xuất thay đổi cơ chế điều hành giá xăng dầu theo hướng tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp trong việc quyết định và công bố giá, đồng thời duy trì quản lý thông qua kê khai, thanh tra và giám sát.
Theo báo VietNamNet, ngày 20/7/2026, Bộ Công Thương đã hoàn tất dự thảo nghị định mới điều chỉnh quy định kinh doanh xăng dầu. Thay đổi trọng tâm nằm ở cơ chế điều hành giá, hướng tới tăng cường tính tự chủ cho các đơn vị kinh doanh và giảm bớt sự can thiệp từ phía cơ quan quản lý.
Cụ thể, thương nhân đầu mối sẽ nắm quyền ấn định giá bán buôn cùng giá bán lẻ trong hệ thống. Quy trình này dựa trên quy định pháp luật về giá và cơ chế thị trường.
Đối với thương nhân phân phối không thuộc hệ thống của các đầu mối, doanh nghiệp cũng được trao quyền tự chủ xác định giá bán lẻ theo quyết định riêng. Mức giá bán lẻ xăng dầu (hoặc giá bán buôn đối với dầu mazut) từ thương nhân đầu mối phải được tính toán dựa trên công thức cấu thành giá do pháp luật quy định.
Trường hợp thương nhân phân phối thuộc hệ thống của đầu mối, mức giá bán lẻ đưa ra không được vượt quá giá bán lẻ do thương nhân đầu mối công bố.
Tại vùng xa cảng, xa kho đầu mối hay xa cơ sở sản xuất, nếu phát sinh chi phí hợp lý hợp lệ đã qua kiểm toán, thương nhân đầu mối được phép công bố địa bàn và quyết định giá thực tế để bù đắp. Dù vậy, mức giá điều chỉnh tại các khu vực xa này không được vượt quá 2% so với giá bán lẻ do chính thương nhân đó niêm yết cùng thời điểm.
Tương tự, giá bán lẻ của các thương nhân phân phối độc lập ở những địa bàn từ xa này cũng không được vượt quá mức giá bán lẻ cao nhất mà thương nhân đầu mối công bố tại cùng khu vực và thời điểm.
Công thức xác định giá bán được tổng hợp từ: giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các loại thuế (thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng cùng các khoản thuế bắt buộc khác).
Sau khi thay đổi giá, thương nhân đầu mối có nghĩa vụ gửi văn bản kê khai giá bán lẻ (hoặc giá bán buôn dầu mazut) về Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh nơi mở hệ thống phân phối.
Thương nhân phân phối độc lập cũng phải thực hiện kê khai giá gửi tới UBND cấp tỉnh nơi đặt trụ sở chính cùng những địa phương có hệ thống bán lẻ. Toàn bộ đơn vị kinh doanh bắt buộc phải thực hiện kết nối dữ liệu kê khai giá trực tiếp với cơ quan quản lý nhà nước theo chuẩn do Bộ Công Thương quy định.
Về mặt thời gian, doanh nghiệp phải công bố giá trước thời điểm áp dụng điều chỉnh. Việc gửi văn bản kê khai giá thực hiện trong vòng 1 ngày làm việc sau khi điều chỉnh.
Bộ Công Thương giải thích trong tờ trình rằng cơ chế mới sẽ giúp khắc phục hạn chế của giá cơ sở hiện hành, vừa nâng cao tính tự chủ và minh bạch cho doanh nghiệp, vừa duy trì sự giám sát của Nhà nước qua kê khai, thanh tra.
So với quy định hiện hành, Nhà nước vẫn công bố giá cơ sở định kỳ vào ngày thứ Năm hàng tuần, đồng thời khống chế trần giá bán của doanh nghiệp không được vượt quá mức giá điều hành này.
Trường hợp thị trường biến động bất thường ảnh hưởng tới kinh tế - xã hội, Bộ Công Thương hiện vẫn phải trình Thủ tướng Chính phủ xem xét thời gian điều hành phù hợp.
