Doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu: Bỏ lịch chốt thứ 5, Nhà nước can thiệp khi nào?
Dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu đề xuất trao quyền quyết định giá bán lẻ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, Nhà nước vẫn duy trì cơ chế giám sát và có thể can thiệp nếu thị trường xuất hiện biến động bất thường.
Bộ Công Thương hiện đang tiến hành lấy ý kiến đối với dự thảo nghị định kinh doanh xăng dầu thay thế quy định hiện hành. Điểm cốt lõi của đề xuất này nằm ở việc điều chỉnh nguyên tắc quản lý giá, giảm dần sự can thiệp trực tiếp từ phía cơ quan quản lý và mở rộng tính tự chủ cho các đơn vị kinh doanh.
Theo phương án mới, cơ chế công bố giá cơ sở định kỳ vào ngày thứ Năm mỗi tuần sẽ bị loại bỏ. Thay vào đó, các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối sẽ tự tính toán, niêm yết giá bán lẻ trên toàn hệ thống dựa trên công thức khung do Nhà nước ban hành.
Sau thời điểm điều chỉnh, các đơn vị có trách nhiệm khai báo và gửi dữ liệu tới cơ quan chuyên trách để phục vụ công tác thanh tra, giám sát. Đối với khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, giá bán của thương nhân phân phối bị khống chế không được vượt quá mức trần do thương nhân đầu mối ấn định tại cùng địa bàn nhằm bảo đảm an sinh.
Đề xuất trao quyền tự quyết giá xăng dầu cho doanh nghiệp, Nhà nước chuyển sang giám sát
Đánh giá về định hướng này, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), nhấn mạnh việc trao quyền chủ động cho doanh nghiệp đi đôi với tăng cường trách nhiệm và sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.
Cụ thể, đại diện cơ quan quản lý cho biết: “Nhà nước chỉ công bố yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để thương nhân áp dụng, góp phần ngăn chặn việc tăng giá bất hợp lý”.
Theo VietNamNet, đại diện một đơn vị phân phối tại Hà Nội nhận định, mô hình để doanh nghiệp tự quyết giá đã phổ biến tại nhiều quốc gia, trong khi Việt Nam vẫn áp dụng giá cơ sở và đang nghiên cứu lộ trình chuyển đổi. Việc giao quyền tự quyết sẽ giúp giá bán trong nước bám sát biến động thế giới và vận hành linh hoạt hơn.
Khi vận hành theo cơ chế thị trường, các thương nhân buộc phải tối ưu hóa toàn bộ quy trình từ khâu tạo nguồn, vận chuyển đến phân phối để cắt giảm chi phí. Điều này giúp tạo ra mức giá cạnh tranh hơn, thu hút người tiêu dùng và nâng cao vị thế trên thị trường.
Tuy nhiên, vị CEO này cũng cảnh báo nguy cơ lớn nếu công tác phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và xăng dầu kém chất lượng không được kiểm soát tốt. Những sản phẩm vi phạm thường có giá rẻ hơn, gây bất lợi trực tiếp cho các đơn vị làm ăn chân chính.
Chuyên gia: Nhà nước vẫn có thể can thiệp khi giá xăng dầu biến động bất thường
Nhìn nhận ở góc độ chuyên gia, ông Nguyễn Tiến Thoả, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), đánh giá dự thảo đã có bước tiến mới khi để thương nhân tự ấn định giá theo tín hiệu thị trường, giúp phản ánh đúng quan hệ cung cầu và hạn chế khan hiếm cục bộ.
Mặc dù vậy, ông Thoả cho rằng dự thảo vẫn còn tồn tại điểm chưa phù hợp với Luật Giá. Theo luật, xăng dầu thuộc danh mục hàng hóa bình ổn giá chứ không do Nhà nước định giá. Nhà nước không can thiệp trực tiếp vào giá và các yếu tố cấu thành, trừ kịch bản thị trường biến động bất thường.
Tuy nhiên, dự thảo lại giao Nhà nước quyết định chi phí kinh doanh định mức để doanh nghiệp cộng vào giá bán. Đáng chú ý, chỉ số này không điều chỉnh theo thực tế kinh doanh xăng dầu hàng năm mà căn cứ vào CPI - chỉ số phản ánh mặt bằng giá chung của hơn 670 mặt hàng, đồng thời chu kỳ rà soát kéo dài tới 3 năm.
Chuyên gia nhận định quy định trên là một “rào cản” và cần trả lại quyền tự quyết hoàn toàn cho doanh nghiệp để bảo đảm giá phản ánh đúng chi phí thị trường. Bàn về lo ngại giá biến động thất thường, ông Thoả cho rằng việc điều chỉnh theo ngày sẽ hạn chế hiện tượng tăng giảm giật cục.
Dù vậy, trong các tình huống giá tăng cao đột biến gây ảnh hưởng tới kinh tế vĩ mô, lạm phát hay đời sống dân sinh, cơ quan quản lý vẫn có công cụ can thiệp.
Chuyên gia nhấn mạnh: “Đây là trường hợp Nhà nước phải thực hiện điều tiết thị trường thông qua các công cụ như thuế, phí, các quỹ và chính sách an sinh xã hội phù hợp”.
Nội dung này đã được thể chế hóa tại Điều 19 Luật Giá, cho phép áp dụng giá cụ thể, giá tối đa, giá tối thiểu hoặc khung giá để kiểm soát thị trường khi bình ổn.
Ông Thoả kết luận: “Như vậy, Nhà nước có thể can thiệp, quyết định giá trong những trường hợp đặc biệt để bình ổn thị trường. Ngoài những trường hợp đó, quyền quyết định giá vẫn nên thuộc về doanh nghiệp”.
