Lý do Mỹ xuất khẩu dầu nhưng giá xăng vẫn tăng chóng mặt giữa khủng hoảng Trung Đông?
Mỹ đạt sản lượng dầu kỷ lục nhưng giá xăng vẫn tăng mạnh khi Trung Đông căng thẳng. Biến động tại eo biển Hormuz và nghịch lý trong hệ thống lọc dầu đang phơi bày lỗ hổng lớn của thị trường năng lượng toàn cầu.
Thị trường năng lượng thế giới đang chứng kiến một thực tế đầy mâu thuẫn. Mỹ, quốc gia đang nắm giữ vị thế sản xuất dầu thô hàng đầu, lại đang gánh chịu những cơn địa chấn về giá cả từ khu vực cách nửa vòng trái đất.
Theo phân tích từ Yahoo Finance và The New York Times, cốt lõi vấn đề nằm ở tính chất hàng hóa toàn cầu của dầu mỏ. Giá trị mặt hàng này không được định đoạt bởi một quốc gia riêng lẻ mà do cán cân cung - cầu trên toàn thế giới quyết định.
Điểm nóng Hormuz và sự hỗn loạn của thị trường
Tâm điểm của sự hoảng loạn đổ dồn về eo biển Hormuz. Đây là tuyến đường huyết mạch, nơi trung chuyển tới 20% lượng dầu của hành tinh. Khi Iran gây tê liệt giao thông tại đây, các sàn giao dịch ngay lập tức rơi vào trạng thái báo động đỏ.
Không chỉ dừng lại ở vận tải, các hạ tầng trọng yếu như nhà máy lọc dầu Ras Tanura của Saudi Aramco và nhiều tàu chở dầu tại Vịnh Ba Tư cũng bị tấn công. Những sự kiện này đã đẩy thị trường vào giai đoạn biến động dữ dội nhất kể từ năm 1985.
Dầu chuẩn Mỹ (WTI) đã có lúc tăng vọt 38% chỉ trong một tuần, chạm đỉnh 119 USD/thùng. Trong khi đó, dầu Brent quốc tế cũng vượt ngưỡng 94 USD/thùng. Sự điên rồ của giá dầu thô chính là tiền đề trực tiếp đẩy giá xăng lên cao.
Ông Aditya Saraswat, Trưởng bộ phận nghiên cứu Trung Đông và Bắc Phi của Rystad Energy, nhận định: “Các tác động đã bắt đầu lan sang nhiều lĩnh vực, từ trung tâm dữ liệu cho tới người tiêu dùng cuối cùng - những người sẽ cảm nhận rõ nhất khi đổ xăng”.
Diễn biến thị trường còn trở nên khó lường hơn bởi các thông điệp từ Nhà Trắng. Tổng thống Donald Trump từng giúp giá dầu hạ nhiệt khi tuyên bố trên CBS News rằng cuộc chiến "gần như đã hoàn tất". Tuy nhiên, niềm tin này vụt tắt nhanh chóng.
Chỉ vài giờ sau, ông rút lại bình luận và cảnh báo Washington sẽ hành động cứng rắn nếu nguồn cung bị cắt đứt. Động thái này ngay lập tức khiến sắc xanh tăng trưởng bao phủ trở lại các biểu đồ giá dầu, gây áp lực lên người dùng.
"Lệch pha" hạ tầng và hiệu ứng domino xăng dầu
Nhiều người thắc mắc vì sao Mỹ sản xuất hơn 13 triệu thùng dầu mỗi ngày nhưng vẫn phải nhập khẩu. Câu trả lời nằm ở sự "lệch pha" trong hệ thống hạ tầng lọc dầu được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước.
Các nhà máy tại Mỹ vốn được thiết kế để xử lý dầu thô nặng, nhiều lưu huỳnh. Trong khi đó, dầu đá phiến từ cuộc bùng nổ nội địa lại là loại dầu nhẹ và "ngọt". Để vận hành, Mỹ buộc phải nhập dầu nặng từ Canada và Mỹ Latinh.
Chuyên gia Daniela Hathorn từ Capital cho rằng đặc thù địa lý giúp Mỹ ít chịu tác động hơn châu Âu hay châu Á. Thế nhưng, câu chuyện về nhiên liệu tinh chế như xăng và dầu diesel lại diễn biến theo một kịch bản hoàn toàn khác.
Khi rủi ro địa chính trị tăng cao, giá sản phẩm tinh chế thường tăng mạnh hơn cả dầu thô. Tại Mỹ, hợp đồng tương lai xăng bán buôn đã vọt hơn 25%. Nếu nguồn cung thế giới thắt chặt, các nhà máy sẽ ưu tiên xuất khẩu thay vì bán nội địa.
Hệ quả tất yếu là nguồn cung trong nước sụt giảm, kéo theo giá bán lẻ tại các trạm xăng tăng vọt. Đây chính là hiệu ứng domino khiến túi tiền của người dân Mỹ bị ảnh hưởng trực tiếp và nhanh chóng bởi các xung đột xa xôi.
Dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) cho thấy giá xăng trung bình toàn quốc đã chạm mức 3,54 USD/gallon. Con số này tương đương mức tăng 19% kể từ khi các cuộc đụng độ giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát mạnh mẽ.
Ông Robert Yawger từ Mizuho nhấn mạnh mức tăng 0,119 USD/gallon chỉ qua một đêm là cú sốc lớn nhất kể từ siêu bão Katrina năm 2005. Áp lực còn lớn hơn khi thị trường đang chuyển sang loại xăng pha chế mùa hè có chi phí đắt đỏ.
Theo tính toán, cứ mỗi 10 USD tăng thêm của một thùng dầu thô, giá xăng sẽ đội thêm 0,25 USD/gallon. Nếu giá dầu vượt mốc 100 USD, người tiêu dùng sẽ phải chi thêm ít nhất 0,5 USD cho mỗi gallon xăng khi nạp nhiên liệu.
"Đây không phải là điều phải chờ cả tháng mới xảy ra", ông Patrick De Haan, Trưởng bộ phận phân tích dầu mỏ của GasBuddy khẳng định. "Tác động lên túi tiền của người dân đã bắt đầu ngay từ hôm nay".
