Lộ diện ‘mỏ dầu không cạn’ của thế kỷ XXI: Việt Nam nhập cuộc đua, Mỹ và Trung Quốc khai thác mạnh
Dữ liệu và trí tuệ nhân tạo được ví như ‘mỏ dầu’ mới của thế kỷ XXI. Việt Nam chính thức đặt vấn đề phát triển kinh tế dữ liệu, trong bối cảnh Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản tăng tốc đầu tư quy mô lớn cho AI.
Theo Tạp chí điện tử Nhịp sống thị trường, tại Diễn đàn quốc gia phát triển Kinh tế số và xã hội số lần thứ 3 diễn ra ngày 20/12/2025, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, đã đưa ra những nhận định quan trọng về hình thái kinh tế mới. Theo ông, nếu thế kỷ XIX gắn liền với than đá, thế kỷ XX là dầu mỏ thì thế kỷ XXI chính là thời đại của dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI).
Khác biệt cốt lõi của "mỏ dầu" dữ liệu so với tài nguyên thiên nhiên là khả năng không bị cạn kiệt. Dữ liệu có thể được làm giàu liên tục trong quá trình sử dụng. Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương khẳng định: “Dữ liệu không bị cạn kiệt mà có thể được làm giàu thêm, vừa là tư liệu sản xuất chính nhưng cũng đồng thời tạo ra thặng dư dữ liệu”.
Trong bối cảnh này, dữ liệu không chỉ là thông tin thuần túy mà trở thành tài sản kinh tế đặc biệt. Nó đóng vai trò là nguồn lực đầu vào, nền tảng cho mọi dự báo và ra quyết định. Khi được kết hợp với công nghệ AI và Big Data, giá trị của dữ liệu sẽ được nhân lên gấp nhiều lần so với nguyên bản ban đầu.
Lãnh đạo Trung tâm Dữ liệu Quốc gia nhấn mạnh về tiềm năng khổng lồ này: “Đây chính là 'dầu mỏ' của thế kỷ XXI, là nguồn tài nguyên vô tận cho đổi mới sáng tạo, ra đời hàng nghìn sản phẩm dịch vụ mới, tạo việc làm và đóng góp vào tăng trưởng GDP”. Điều này mở ra cơ hội đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 - 2030.
Trên bình diện quốc tế, Mỹ đang khẳng định vị thế dẫn đầu tuyệt đối trong nền kinh tế trí tuệ nhân tạo. Theo Stanford University, Mỹ vượt trội về nghiên cứu phát triển (R&D) và thu hút đầu tư tư nhân. Nền kinh tế nước này đang ngày càng phụ thuộc sâu sắc vào AI, coi đây là động lực tăng trưởng cốt lõi trong giai đoạn mới.
Số liệu từ Bank of America cho thấy sự đầu tư khủng khiếp từ các tập đoàn công nghệ Mỹ. Chỉ riêng Microsoft, Amazon, Alphabet và Meta dự kiến chi tới 344 tỷ USD cho đầu tư cơ bản trong năm 2025. Chuyên gia Stephen Juneau nhận định rằng AI hiện là nguồn đầu tư duy nhất đáng chú ý trong nền kinh tế Mỹ vào thời điểm này.
Sát nút phía sau, Trung Quốc tận dụng lợi thế về quy mô dữ liệu khổng lồ để triển khai AI diện rộng. Thay vì tập trung vào các mô hình nền tảng như Mỹ, Bắc Kinh ưu tiên đưa AI vào các ứng dụng thương mại thực tiễn. Chiến lược “AI+” được triển khai đồng loạt nhằm phổ biến công nghệ này vào mọi lĩnh vực then chốt của đời sống.
Đến năm 2027, Trung Quốc đặt mục tiêu tích hợp sâu AI vào sản xuất, y tế, giáo dục và quản trị số. Ông Liu Dingding, nhà phân tích tại Bắc Kinh, cho biết: “AI đang định hình lại mọi ngành công nghiệp, từ thương mại điện tử và trò chơi đến truyền thông và sản xuất”. Đây được xem là trọng tâm chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Nhật Bản cũng không đứng ngoài cuộc đua khi công bố dự án AI quốc gia trị giá khoảng 19 tỷ USD. Trong năm 2026, tập đoàn SoftBank cùng nhiều đối tác sẽ thành lập liên minh phát triển mô hình AI nội địa. Mục tiêu của quốc gia này là xây dựng mô hình đạt 1.000 tỷ tham số để rút ngắn khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc.
Dự án của Nhật Bản dự kiến quy tụ 100 chuyên gia hàng đầu để tạo ra công cụ tùy chỉnh cho các doanh nghiệp trong nước. Từ sản xuất công nghiệp đến kỹ thuật robot, AI sẽ trở thành xung lực mới. Cuộc chạy đua khai thác "mỏ dầu" dữ liệu giữa các cường quốc đang thiết lập một trật tự kinh tế toàn cầu hoàn toàn mới.
