Giá xăng dầu hôm nay mới nhất: Vì sao giá dầu diesel luôn tăng vọt hơn giá xăng trong khủng hoảng?
Giá dầu diesel thường tăng nhanh và mạnh hơn xăng mỗi khi thị trường năng lượng biến động. Điều đáng nói, dù không trực tiếp sử dụng, người tiêu dùng vẫn là bên phải “trả giá” thông qua lạm phát.
Heather Hickson Griffith, một tài xế có hơn 10 năm kinh nghiệm, đang phải trả tới 8 USD cho mỗi gallon dầu diesel tại bang California (Mỹ). Mức chi phí đắt đỏ này đang ăn mòn tiền tiết kiệm của gia đình cô nhanh hơn cả đợt sốc giá năng lượng cách đây 4 năm.
Heather Hickson Griffith, một tài xế có hơn 10 năm kinh nghiệm, đang phải trả tới 8 USD cho mỗi gallon dầu diesel tại bang California (Mỹ). Mức chi phí đắt đỏ này đang ăn mòn tiền tiết kiệm của gia đình cô nhanh hơn cả đợt sốc giá năng lượng cách đây 4 năm.
Để duy trì dòng tiền cho công ty nhỏ với 21 chiếc xe tải, cô buộc phải cắt giảm chi tiêu cá nhân, ngừng ăn ngoài. Trong khi đó, chồng cô chuyển hướng sang chạy các tuyến ở Bờ Đông, nơi giá nhiên liệu "dễ thở" hơn đôi chút.
Giống như Griffith, hơn 3 triệu tài xế xe tải tại nền kinh tế lớn nhất thế giới đang phải vật lộn với bài toán chi phí khi căng thẳng tại Trung Đông làm gián đoạn tuyến huyết mạch năng lượng qua eo biển Hormuz.
Theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), từ khi xung đột bùng phát đến đầu tháng 4, giá xăng trung bình chỉ tăng 1,11 USD/gallon. Trong khi đó, giá diesel vọt lên tới 1,75 USD/gallon. Trên thị trường bán lẻ, mức tăng của diesel thậm chí lên tới 50%.
Một mô hình quen thuộc đang lặp lại: Cứ mỗi khi thị trường năng lượng đón nhận cú sốc địa chính trị, giá dầu diesel luôn bứt tốc nhanh hơn xăng. Điều này bắt nguồn từ những yếu tố cấu trúc sâu xa của nền kinh tế toàn cầu.Vì sao mỗi khi thị trường rung lắc, giá diesel lại leo thang nhanh và mạnh hơn xăng?
Trong các đợt biến động năng lượng, dầu diesel gần như luôn là loại nhiên liệu phản ứng dữ dội hơn xăng. Dù phần lớn người tiêu dùng không trực tiếp sử dụng, họ vẫn phải “gánh” chi phí thông qua giá cả hàng hóa leo thang.
Heather Hickson Griffith – tài xế xe tải hơn một thập kỷ kinh nghiệm, hiện phải chi tới 8 USD cho mỗi gallon diesel tại bang California (Mỹ). Mức giá này đang bào mòn tài chính gia đình cô nhanh hơn cả cú sốc năng lượng cách đây 4 năm.
Để duy trì hoạt động của doanh nghiệp nhỏ với 21 đầu xe, Griffith buộc phải thắt chặt chi tiêu cá nhân, cắt bỏ những khoản như ăn ngoài. Chồng cô cũng chuyển sang chạy tuyến Bờ Đông nhằm tận dụng mức giá nhiên liệu “dễ chịu” hơn.
Không chỉ riêng Griffith, hơn 3 triệu tài xế xe tải tại Mỹ đang chịu áp lực chi phí ngày càng lớn, trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông làm gián đoạn tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu qua eo biển Hormuz.
Theo số liệu từ U.S. Energy Information Administration (EIA), từ khi xung đột nổ ra đến đầu tháng 4, giá xăng trung bình chỉ tăng khoảng 1,11 USD/gallon, trong khi diesel tăng tới 1,75 USD/gallon. Ở thị trường bán lẻ, mức tăng của diesel có thời điểm lên tới 50%.
Một kịch bản quen thuộc đang lặp lại: mỗi khi xảy ra cú sốc địa chính trị, diesel luôn tăng tốc nhanh hơn xăng. Nguyên nhân nằm ở những đặc điểm mang tính cấu trúc của thị trường.
Nguồn cung diesel thiếu “vùng đệm”
Một trong những lý do chính là lượng dự trữ diesel toàn cầu luôn ở mức thấp. Theo phân tích từ Economies.com, tồn kho nhiên liệu chưng cất (bao gồm diesel) thường mỏng hơn đáng kể so với xăng.
Ngay trước khi căng thẳng địa chính trị bùng phát, lượng dự trữ diesel đã thấp hơn mức trung bình theo mùa. Điều này khiến thị trường gần như không có dư địa để hấp thụ cú sốc. Chỉ cần một gián đoạn nhỏ, giá lập tức phản ứng mạnh.
Ngược lại, xăng có hệ thống lưu trữ lớn hơn, sản xuất phân tán theo khu vực và mang tính mùa vụ rõ ràng. Phần lớn xăng được tinh chế và tiêu thụ nội địa, nên ít chịu tác động dây chuyền toàn cầu.
Trong khi đó, diesel là “nhiên liệu của kinh tế thế giới”, phục vụ vận tải biển, xe tải đường dài, tàu hỏa và máy móc công nghiệp nặng. Khi một điểm nghẽn như eo Hormuz bị ảnh hưởng, cú sốc sẽ lan rộng ra toàn cầu, kéo giá diesel tăng mạnh ngay cả ở những khu vực không phụ thuộc trực tiếp vào nguồn cung Trung Đông.
Nhu cầu khó co giãn và hạn chế sản xuất
Sự khác biệt thứ hai nằm ở hành vi tiêu dùng. Nhu cầu xăng chủ yếu đến từ người dân. Khi giá tăng, họ có thể giảm di chuyển, hoãn du lịch hoặc chuyển sang phương tiện công cộng.
Diesel thì khác. Đây là nhiên liệu của các ngành thiết yếu như logistics, xây dựng, khai khoáng và sản xuất. Những lĩnh vực này không thể dừng lại chỉ vì chi phí nhiên liệu tăng.
Thậm chí, vào mùa cao điểm nông nghiệp, nhu cầu diesel còn tăng mạnh do máy móc phục vụ gieo trồng hoạt động liên tục.
Ở phía cung, việc tăng sản lượng diesel không đơn giản. Theo Forbes, các nhà máy lọc dầu không thể dễ dàng chuyển đổi từ sản xuất xăng sang diesel. Quá trình này yêu cầu loại dầu thô phù hợp và công nghệ xử lý phức tạp để đáp ứng tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt.
Hiện nay, nhiều nhà máy đã vận hành gần hết công suất, đồng thời ưu tiên sản xuất xăng cho mùa du lịch hè. Điều này khiến nguồn cung diesel khó có thể tăng nhanh khi giá leo thang.
Diesel – “đường dẫn” lạm phát lan khắp nền kinh tế
Tác động lớn nhất của giá diesel không dừng ở thị trường năng lượng, mà lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế. Đây được xem là “kênh truyền dẫn” lạm phát hiệu quả nhất.
Theo American Trucking Associations, ngành vận tải đường bộ đảm nhận gần 75% khối lượng hàng hóa tại Mỹ. Khi chi phí diesel – một trong những khoản lớn nhất – tăng vọt, chi phí logistics sẽ đội lên và nhanh chóng lan sang giá bán lẻ.
Dữ liệu từ Samsara cho thấy chi phí diesel trung bình của các doanh nghiệp vận tải đã lên tới 5,52 USD/gallon, vượt qua mức đỉnh trước đó vào năm 2022 sau xung đột Nga – Ukraine.
Giáo sư Jason Miller tại Michigan State University nhận định không nhiều doanh nghiệp có thể lường trước kịch bản giá nhiên liệu leo lên gần 5,6 USD/gallon trong kế hoạch kinh doanh năm nay.
Các tập đoàn lớn như FedEx đã cảnh báo nguy cơ lợi nhuận suy giảm nếu nhu cầu vận chuyển giảm. Tuy nhiên, nhóm chịu tác động nặng nhất lại là các doanh nghiệp nhỏ.
Theo khảo sát của DAT Freight & Analytics, 18% doanh nghiệp vận tải đã phải tạm dừng hoạt động, 44% giảm tải và 45% cắt giảm quãng đường vận hành.
Trong ngành logistics, các “ông lớn” có thể chuyển chi phí sang khách hàng thông qua phụ phí nhiên liệu. Ngược lại, tài xế độc lập và doanh nghiệp nhỏ – chiếm hơn 90% thị trường – phải tự gánh chi phí, dẫn đến nguy cơ phá sản hàng loạt.
Khi chi phí vận chuyển tăng, giá hàng hóa cũng bị đẩy lên. Theo Texas A&M Transportation Institute, riêng với một số mặt hàng như sữa, chi phí logistics có thể chiếm hơn 20% giá thành.
Từ thực phẩm, vật liệu xây dựng đến hàng tiêu dùng, tất cả đều bị kéo vào vòng xoáy tăng giá, thiết lập một mặt bằng giá mới cho toàn nền kinh tế.
Diễn biến giá dầu thế giới hôm nay 19/4
Ngay trong phiên giao dịch mở đầu tuần, thị trường dầu ghi nhận mức tăng gần 4% sau khi Hải quân Mỹ triển khai phong tỏa tại eo biển Hormuz. Động thái này làm dấy lên nguy cơ leo thang căng thẳng trong khu vực, đặc biệt khi phía Tehran phát tín hiệu có thể đáp trả, trong bối cảnh hai bên vẫn chưa tìm được tiếng nói chung để chấm dứt xung đột.
Theo đánh giá của giới chuyên môn, tâm lý thận trọng vẫn bao trùm thị trường hợp đồng tương lai. Nguyên nhân đến từ những phát biểu khó đoán của Donald Trump, khi vừa đưa ra cảnh báo cứng rắn, vừa để ngỏ khả năng đạt được thỏa thuận trong thời gian ngắn. Sau nhịp tăng mạnh, giá dầu đã nhanh chóng điều chỉnh giảm khi nhà đầu tư đặt kỳ vọng vào các vòng đàm phán tiếp theo giữa Mỹ và Iran nhằm hạ nhiệt căng thẳng kéo dài nhiều tuần qua.
Giá xăng dầu trong nước hôm nay 19/4
Tại thị trường nội địa, giá bán lẻ xăng dầu hiện được niêm yết ở các mức trần như sau:
Xăng E5 RON92: tối đa 22.592 đồng/lít.
Xăng RON95-III: tối đa 23.761 đồng/lít.
Dầu diesel 0.05S: tối đa 31.041 đồng/lít.
Dầu mazut 180CST 3.5S: tối đa 20.332 đồng/kg.
Trong kỳ điều hành gần nhất (áp dụng từ 0h ngày 16-4), cơ quan quản lý đã điều chỉnh giá theo hướng trái chiều giữa các mặt hàng. Cụ thể, xăng E5 RON92 tăng thêm 248 đồng/lít, còn RON95 tăng 218 đồng/lít. Ngược lại, dầu diesel giảm 1.928 đồng/lít và dầu mazut giảm 2.281 đồng/kg.
Ở lần điều chỉnh này, liên Bộ Công Thương – Tài chính không sử dụng Quỹ bình ổn giá, thay vào đó tiếp tục trích lập với mức 400 đồng/lít đối với dầu diesel và 800 đồng/kg với dầu mazut.
Theo chính sách mới được Quốc hội thông qua, trong giai đoạn từ 16-4 đến hết 30-6, hàng loạt loại thuế liên quan đến xăng dầu được đưa về mức 0%. Cụ thể, thuế bảo vệ môi trường áp dụng cho xăng (trừ ethanol), dầu diesel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và mazut đều được miễn hoàn toàn. Thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng cũng được cắt giảm về 0%.
Ngoài ra, xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay không thuộc diện phải kê khai và nộp thuế VAT, nhưng doanh nghiệp vẫn được khấu trừ thuế đầu vào.
Theo thống kê của Bộ Công Thương, trong cơ cấu giá cơ sở xăng dầu, thuế VAT chiếm khoảng 7,4%, thuế bảo vệ môi trường dao động từ 2,7% đến 6%, còn thuế tiêu thụ đặc biệt khoảng 6,7%. Vì vậy, việc đồng loạt giảm các sắc thuế này về 0% đến hết tháng 6 được xem là giải pháp quan trọng nhằm hỗ trợ mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát trong năm nay.
