Quốc gia lớn nhất Trung Đông tìm ra phao cứu sinh cho nguồn cung dầu toàn cầu giữa lúc eo biển Hormuz tê liệt
Khi tuyến vận tải dầu quan trọng qua Eo biển Hormuz gần như tê liệt sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel, Saudi Arabia tìm ra phao cứu sinh cho nguồn cung dầu toàn cầu.
Chỉ vài giờ sau khi căng thẳng leo thang khiến hoạt động hàng hải tại Hormuz bị ảnh hưởng nghiêm trọng, quốc gia xuất khẩu dầu thô lớn nhất thế giới đã nhanh chóng chuyển hướng vận chuyển dầu sang tuyến đường ống dài khoảng 1.200 km. Hệ thống này được xây dựng từ thập niên 1980 nhằm nối các mỏ dầu lớn ở miền đông Saudi Arabia với cảng Cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ.
Nhờ tuyến vận chuyển này, dầu thô của Saudi Arabia có thể được bơm thẳng sang phía tây để xuất khẩu mà không cần đi qua Hormuz – khu vực vốn được xem là “nút thắt cổ chai” của thị trường năng lượng toàn cầu.
Tại cảng Yanbu, lượng tàu chở dầu cập bến tăng mạnh trong những ngày gần đây. Dữ liệu vận tải cho thấy sản lượng dầu xuất khẩu từ đây đã đạt khoảng 3,66 triệu thùng mỗi ngày, tương đương gần một nửa mức thông thường trước khi xung đột bùng phát. Có thời điểm, sản lượng bốc xếp tại cảng vượt mốc 4 triệu thùng/ngày, cao hơn nhiều so với giai đoạn trước khủng hoảng.
Thông thường, khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày – chiếm gần 20% tổng nhu cầu tiêu thụ toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Khi tuyến hàng hải này bị gián đoạn, nhiều quốc gia buộc phải giảm sản lượng khai thác. Tuy nhiên, Saudi Arabia vẫn có khả năng duy trì xuất khẩu nhờ tuyến đường ống thay thế.
Theo các chuyên gia năng lượng, hệ thống Đông – Tây hiện đóng vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực lên thị trường dầu mỏ. Sự tồn tại của tuyến vận chuyển này giúp trấn an các nhà nhập khẩu rằng nguồn dầu từ Trung Đông chưa hoàn toàn bị đình trệ.
Dù vậy, phương án này cũng không hoàn toàn an toàn. Chính khu vực Yanbu gần đây đã trở thành mục tiêu tấn công. Một cuộc không kích nhằm vào nhà máy lọc dầu liên doanh tại đây cho thấy cơ sở hạ tầng năng lượng vẫn có nguy cơ trở thành mục tiêu trong xung đột.
Trên thực tế, đường ống Đông – Tây không phải được xây dựng cho cuộc khủng hoảng hiện nay. Hệ thống này ra đời trong giai đoạn Chiến tranh Iran–Iraq, khi Riyadh lo ngại việc vận chuyển dầu qua Hormuz có thể bị gián đoạn.
Sau nhiều lần nâng cấp, công suất của tuyến ống hiện đạt khoảng 5 triệu thùng/ngày và trong tình huống khẩn cấp có thể tăng lên khoảng 7 triệu thùng/ngày.
Ngay khi căng thẳng bùng phát, tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco đã nhanh chóng thông báo cho khách hàng chuyển hướng tàu đến Yanbu. Chỉ trong vài ngày, hàng chục siêu tàu chở dầu đã điều chỉnh lộ trình. Một nhà máy lọc dầu lớn tại Ấn Độ cũng nhanh chóng đặt mua các lô hàng đầu tiên vận chuyển theo tuyến mới, cho thấy giải pháp thay thế bắt đầu phát huy hiệu quả.
Tuy nhiên, chi phí vận chuyển tăng lên đáng kể. Để duy trì hoạt động, các hãng tàu phải chi khoảng 450.000 USD mỗi ngày cho một tàu chở dầu. Đồng thời, Saudi Arabia cũng phải cắt giảm khoảng 2,5 triệu thùng dầu/ngày do một số cơ sở khai thác ở khu vực phía đông bị ảnh hưởng bởi xung đột.
Ngoài ra, các tàu rời Yanbu vẫn phải đi qua Eo biển Bab el‑Mandeb – một tuyến hàng hải nhạy cảm khác từng nhiều lần bị lực lượng Houthi tấn công. Nếu khu vực này tiếp tục bất ổn, nguồn cung dầu toàn cầu có thể chịu thêm nhiều biến động.
Trong bối cảnh giá dầu Brent crude oil đã tăng hơn 50% chỉ trong ba tuần và vượt mốc 110 USD mỗi thùng, vai trò của đường ống Đông – Tây ngày càng trở nên quan trọng. Tuyến vận chuyển này không chỉ là giải pháp tạm thời mà còn cho thấy cách các quốc gia Trung Đông tìm cách thích nghi với những cú sốc địa chính trị.
Giữa lúc thị trường năng lượng toàn cầu đứng trước nguy cơ khủng hoảng, hệ thống đường ống từng bị lãng quên của Saudi Arabia đang bất ngờ trở thành yếu tố giúp duy trì sự ổn định cho nguồn cung dầu – ít nhất là khi Hormuz vẫn chưa thể hoạt động bình thường.
