Bộ Công Thương đề xuất dừng trích, chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu: Nhà nước sẽ điều tiết giá ra sao?
Bộ Công Thương đề xuất dừng trích lập và chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu trong dự thảo nghị định về kinh doanh xăng dầu lần thứ 15. Cùng với việc trao thêm quyền quyết định giá bán cho doanh nghiệp, dự thảo đặt ra cơ chế giám sát và phương án can thiệp khi thị trường biến động bất thường.
Bộ Công Thương đề xuất dừng trích, chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu
Theo dự thảo, việc trích lập và chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu sẽ chấm dứt kể từ ngày nghị định có hiệu lực. Các công việc liên quan đến kiểm toán, quyết toán số dư quỹ và xử lý nghĩa vụ tài chính phát sinh trước thời điểm đó vẫn được thực hiện.
Quỹ Bình ổn giá xăng dầu ra đời năm 2009, với nguồn tiền chủ yếu đến từ khoản trích trong giá bán. Doanh nghiệp đầu mối hạch toán riêng khoản tiền này, quản lý qua tài khoản ngân hàng và chỉ được chi theo quyết định của cơ quan điều hành. Khi thị trường biến động, khoản chi từ quỹ được tính vào phương án điều hành để hạn chế mức tăng giá bán.
Lãnh đạo một doanh nghiệp đầu mối xăng dầu lớn ở phía Nam cho biết, doanh nghiệp thực chất giữ hộ khoản tiền được tích lũy từ người mua xăng dầu. Cơ chế trích và chi giúp điều tiết mức biến động giá giữa các kỳ, song khả năng hỗ trợ phụ thuộc vào số dư quỹ và nguồn lực có thể bổ sung.
Mức trích, chi và cơ cấu mặt hàng kinh doanh khác nhau khiến số dư quỹ giữa các doanh nghiệp đầu mối có thể chênh lệch lớn. “Khi phải chi theo quyết định điều hành vượt nguồn quỹ hiện có, doanh nghiệp phải ứng vốn hoặc vay ngân hàng để thực hiện làm tăng áp lực tài chính trong lúc thị trường biến động. Do đó, khả năng hỗ trợ cũng phụ thuộc số dư và nguồn lực bổ sung”, lãnh đạo doanh nghiệp xăng dầu cho hay.
Những lỗ hổng trong quản lý tiền quỹ tại doanh nghiệp đầu mối
Vụ việc tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại Vận tải và Du lịch Xuyên Việt Oil cho thấy chênh lệch lớn giữa số dư doanh nghiệp báo cáo và số tiền thực có. Theo kết luận điều tra, vào tháng 5/2023, doanh nghiệp báo cáo quỹ còn 219 tỷ đồng, trong khi tổng số tiền tại ba tài khoản quỹ chỉ hơn 2 triệu đồng. Tiền quỹ đã bị sử dụng vào mục đích cá nhân.
Trong vụ án tại Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức, số tiền Quỹ Bình ổn giá xăng dầu bị chiếm đoạt là hơn 79 tỷ đồng. Theo hồ sơ truy tố, doanh nghiệp không xuất hóa đơn khi bán hàng vào thời điểm mức trích quỹ cao. Số hàng này sau đó được hợp thức hóa bằng hóa đơn lập vào thời điểm được chi quỹ hoặc khi mức trích thấp, qua đó trục lợi từ chênh lệch giữa các kỳ điều hành.
Ngày 5/11/2026, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội tuyên án sơ thẩm bà Chu Thị Thành, Chủ tịch Tập đoàn Thiên Minh Đức, tổng cộng 18 năm tù. Trong đó, bà Thành bị tuyên 15 năm tù về tội tham ô tài sản và 3 năm tù về tội mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước.
Kết luận của Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra 20 thương nhân đầu mối thực hiện trích lập, chi quỹ theo thời điểm lập hóa đơn. Qua đó, các doanh nghiệp được chi khoảng 2.209 tỷ đồng dù hàng chưa tiêu thụ.
Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long nhận định việc để doanh nghiệp nắm giữ tiền quỹ tạo kẽ hở cho hành vi chiếm dụng vốn và sử dụng sai mục đích. Theo ông, quỹ chưa phát huy hiệu quả trong việc giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro về giá. Có thời điểm quỹ bị âm, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Ông Long cho rằng việc bỏ quỹ là cần thiết để giá xăng dầu bám sát diễn biến thị trường hơn.
Doanh nghiệp được chủ động định giá, phải báo trước ít nhất 30 phút
Dự thảo lần thứ 15 đề xuất trao thêm quyền quyết định giá bán cho doanh nghiệp đầu mối. Giá bán được xác định trên cơ sở giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế.
Trong đó, giá mua và chi phí tạo nguồn được tính theo thực tế kinh doanh. Doanh nghiệp tự xác định lợi nhuận, còn chi phí kinh doanh định mức được áp dụng theo cơ chế do Nhà nước quy định.
Khi thay đổi giá bán, doanh nghiệp phải thông báo mức giá mới trước ít nhất 30 phút. Dự thảo yêu cầu doanh nghiệp tuân thủ thời điểm áp dụng giá, không tăng giá sớm hoặc trì hoãn giảm giá. Doanh nghiệp cũng không được lợi dụng việc điều chỉnh giá để ngừng hoặc hạn chế bán hàng trái quy định.
Thuế và dự trữ nguồn hàng được dùng để bình ổn giá xăng dầu
Trong năm 2026, Nhà nước đã kết hợp chi quỹ, tạm ứng 8.000 tỷ đồng từ ngân sách để bổ sung nguồn lực cho quỹ, đồng thời giảm thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng, cùng với các biện pháp bảo đảm nguồn cung. Những biện pháp này góp phần giảm áp lực lên giá bán và đưa giá xăng dầu trong nước xuống mức thấp so với các nước trong khu vực.
Trước diễn biến phức tạp của thị trường năng lượng thế giới, Bộ Công Thương xác định thuế là công cụ quan trọng để hỗ trợ giá xăng dầu trong thời gian còn lại của năm 2026 và trong năm 2027. Bộ đặt ra yêu cầu rà soát các ưu đãi thuế hết hạn và đề xuất phương án áp dụng từ đầu năm 2027 nhằm hạn chế biến động lớn về giá khi chính sách thay đổi.
Về nguồn cung, Bộ Công Thương đề xuất các doanh nghiệp đầu mối duy trì lượng dự trữ lưu thông đủ cho tối thiểu 20 ngày cung ứng. Mức dự trữ được theo dõi hằng ngày dựa trên tồn kho thực tế và kết hợp với nguồn dự trữ quốc gia để tăng khả năng điều tiết thị trường.
Khi nào Nhà nước có thể áp dụng giá xăng dầu tối đa?
Theo dự thảo, khi giá xăng dầu biến động bất thường với mức cộng dồn từ 15-20% trở lên trong khoảng 1-4 tuần và tác động lớn đến kinh tế - xã hội, đời sống người dân, Bộ Công Thương sẽ chủ trì đánh giá tình hình và phối hợp xây dựng phương án bình ổn.
Phương án sau đó được gửi Bộ Tài chính tổng hợp, trình Chính phủ quyết định biện pháp và thời hạn áp dụng. Khi cần thiết, Nhà nước có thể quy định giá tối đa, khung giá hoặc mức giá cụ thể trong một thời hạn nhất định.
