Xăng từng rẻ hơn nước, thừa đến mức phải đổ ra sông và bước ngoặt lịch sử khiến giá xăng tăng vọt
Ngày nay, giá dầu thô có thể vượt mốc 100 USD/thùng và xăng trở thành một trong những mặt hàng có ảnh hưởng lớn đến đời sống kinh tế. Thế nhưng cách đây khoảng 200 năm, dầu mỏ lại xuất hiện với nguồn cung dồi dào đến mức con người chưa biết phải khai thác và sử dụng nó như thế nào?
Tại nhiều khu vực trên thế giới, dầu thô không cần đến những giàn khoan hiện đại. Nó có thể tự thấm lên mặt đất hoặc nổi trên mặt ao, hồ và các dòng suối.
Những cộng đồng bản địa ở Bắc Mỹ và châu Á từ lâu đã biết tận dụng loại chất lỏng này. Dầu mỏ từng được sử dụng trong các mục đích liên quan đến y học và làm đẹp, từ điều trị đau đầu, đau răng, đau bụng cho tới làm thẳng lông mi.
Ở những khu vực có dầu lộ thiên, cách thu gom cũng khá thủ công. Người ta dùng giẻ hoặc chăn thấm dầu, sau đó vắt vào các thùng chứa. Một số hình ảnh lịch sử còn ghi lại những thùng thu gom dầu tại bang Pennsylvania, Mỹ.
Từ thứ chất lỏng chảy ra khỏi lòng đất đến ngành công nghiệp khổng lồ
Khi ý tưởng khoan sâu xuống lòng đất để tìm dầu xuất hiện, không phải ai cũng tin rằng đây là hướng đi khả thi.
Một chủ ngân hàng thế kỷ 19 từng chế giễu ý tưởng này khi được đề nghị tài trợ cho hoạt động khoan dầu: “Dầu chảy ra từ lòng đất, tại sao phải bơm dầu ra khỏi lòng đất như bơm nước? Vớ vẩn! Điên rồ”.
Thực tế sau đó chứng minh dầu có thể được khai thác bằng phương pháp này và nhanh chóng trở thành một mặt hàng có giá trị.
Có thời điểm, dầu được định giá tương đương khoảng một nửa giá một thùng whisky - loại thùng thường được tận dụng để chứa dầu. Chính việc sử dụng thùng whisky đã góp phần hình thành đơn vị đo 42 gallon, vẫn được ngành dầu khí sử dụng cho đến ngày nay dù dầu không còn được vận chuyển phổ biến bằng những thùng như vậy.
Năm 1861, giếng dầu Woodford được ghi nhận cùng những thùng whisky dùng để chứa dầu. Cũng trong tháng 4 năm đó, một giàn khoan dầu đầu tiên được đưa vào vận hành, với sản lượng khoảng 3.000 thùng/ngày.
Tuy nhiên, hoạt động khai thác dầu thời kỳ đầu cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Một vụ nổ sau đó đã gây ra hỏa hoạn kéo dài ba ngày, thiêu rụi toàn bộ giàn khoan và khiến 19 người thiệt mạng.
Nội chiến Mỹ thúc đẩy thị trường dầu mỏ
Khi Nội chiến Mỹ khiến nguồn cung dầu thắp sáng từ các bang miền Nam bị gián đoạn, dầu hỏa sản xuất từ dầu Pennsylvania bắt đầu có thị trường rộng lớn hơn.
Từ đây, dầu thô không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn được đưa sang châu Âu. Các khu vực khai thác dầu ở Pennsylvania nhanh chóng trở thành những trung tâm sản xuất quan trọng.
Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh của ngành dầu mỏ cũng tạo ra một nghịch lý. Sau chiến tranh, các nhà sản xuất đua nhau khai thác khiến lượng dầu trên thị trường vượt nhu cầu. Giá dầu vì thế giảm mạnh.
Đến những năm 1870, tại một số khu vực khai thác dầu, dầu thậm chí rẻ hơn nước uống dành cho các hộ gia đình. Các nhà máy lọc dầu, trong đó có những cơ sở tại Erie, Pennsylvania, tiếp tục phát triển để xử lý nguồn nguyên liệu ngày càng lớn.
Xăng từng bị xem là sản phẩm bỏ đi
Trước khi ô tô phổ biến, sản phẩm quan trọng nhất từ dầu mỏ là dầu hỏa. Loại nhiên liệu này được sử dụng rộng rãi cho đèn thắp sáng.
Ngược lại, xăng chỉ được xem như sản phẩm phụ của quá trình lọc dầu. Có thời điểm, xăng thậm chí bị đổ xuống sông vì chưa tìm được thị trường tiêu thụ phù hợp.
Năm 1892, giá xăng tại Mỹ từng xuống mức chỉ 2 cent cho một gallon, tương đương khoảng 3,78 lít.
Bước ngoặt đến vào đầu thế kỷ 20 khi ngành công nghiệp ô tô phát triển. Năm 1905 đánh dấu sự thay đổi lớn với sự xuất hiện và phổ biến của ô tô. Đến năm 1911, doanh số xăng đã vượt dầu hỏa.
Trong những năm đầu, người dân không mua xăng tại các trạm dịch vụ như hiện nay. Xăng được bán tại cửa hàng kim khí hoặc cửa hàng tổng hợp, thường được chứa trong những can không nhãn hiệu đặt dưới quầy hoặc phía sau cửa hàng.
Ô tô biến đổi hoàn toàn ngành dầu mỏ
Chiến tranh thế giới thứ nhất tiếp tục thúc đẩy vai trò của dầu mỏ. Động cơ đốt trong cho thấy khả năng vận hành và tính linh hoạt, dần vượt qua những phương thức vận tải dựa vào than và sức kéo của ngựa.
Khi số lượng ô tô tăng lên, nhu cầu về xăng cũng tăng theo. Khoảng năm 1920, mô hình trạm dịch vụ chuyên cung cấp nhiên liệu bắt đầu phát triển mạnh.
Năm 1921, Mỹ có khoảng 12.000 trạm xăng. Chỉ 8 năm sau, con số này đã vượt 140.000.
Sự thay đổi trong nhu cầu tiêu thụ cũng diễn ra rất rõ rệt. Đến năm 1929, dầu hỏa gần như không còn giữ vai trò đáng kể, trong khi xăng và dầu nhiên liệu đã chiếm khoảng 85% lượng dầu được tiêu thụ.
Sự phát triển của dầu mỏ cũng nhanh chóng kéo theo những tranh luận về kinh tế và chính trị. Ngay từ thập niên 1920, vấn đề thao túng giá nhiên liệu đã được đưa ra tranh luận tại Mỹ.
Một Thượng nghị sĩ bang Wisconsin từng cảnh báo rằng nếu tình trạng thao túng giá tiếp diễn, “người dân đất nước này phải sẵn sàng trả ít nhất 1 USD một gallon cho xăng”.
Khoảng một thế kỷ sau, mức giá đó đã trở thành một con số thấp so với mặt bằng thực tế. Theo ước tính được đề cập, giá bán lẻ xăng trung bình tại Mỹ trong năm 2022 dao động quanh mức 4 USD/gallon.
Từ một thứ chất lỏng từng tự trồi lên mặt đất, được thu gom bằng giẻ và thậm chí có lúc bị xem là sản phẩm bỏ đi, dầu mỏ đã trở thành nền tảng của một ngành công nghiệp có ảnh hưởng sâu rộng đến giao thông, kinh tế và đời sống hiện đại.
