Vị vua nổi danh sử Việt kết hôn với vua của triều đại khác, ‘ban thưởng’ vợ cũ cho cận thận
Vị vua này từng đem vợ cũ gả cho người cận thần. Hành động của ông gây nên nhiều tranh cãi. Có người phê phán đó là sự tuyệt tình, tàn nhẫn, nhưng cũng có người nghĩ phía sau là sự suy tính ‘đường lui’ cho vợ cũ.
Ở Bắc Ninh lưu truyền câu ca dao: “Trách người quân tử bạc tình/Chơi hoa rồi lại bẻ cành bán rao”. Theo quan niệm dân gian, đây là lời trách móc dành cho Trần Thái Tông, người từng hai lần có những quyết định khiến cuộc đời Lý Chiêu Hoàng rẽ sang hướng khác.
Nếu chỉ nhìn vào những sự kiện được ghi chép trong sử sách, cách Trần Thái Tông đối xử với người vợ từng nhường ngôi cho mình quả thực dễ khiến hậu thế đặt câu hỏi.
Năm 1225, Trần Cảnh được Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi dưới sự sắp đặt của Thái sư Trần Thủ Độ, trở thành vị vua đầu tiên của triều Trần. Sau khi nhường ngôi, Lý Chiêu Hoàng được phong Chiêu Thánh Hoàng hậu và trở thành chính cung của Trần Thái Tông.
Thế nhưng khoảng 10 năm sau, Chiêu Thánh Hoàng hậu bị giáng xuống làm Chiêu Thánh công chúa. Vị trí chính cung được trao cho Thuận Thiên công chúa, chị ruột của bà.
Theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, nguyên nhân là Trần Thái Tông và Lý Chiêu Hoàng kết hôn nhiều năm nhưng không có con. Đứng sau quyết định phế hậu khi đó vẫn là Trần Thủ Độ.
Nếu chỉ xét trên phương diện tình cảm, việc một người phụ nữ từng nhường ngôi cho chồng rồi bị phế truất để nhường vị trí cho chính chị gái mình là điều rất đau đớn. Tuy nhiên, hoàn cảnh chính trị lúc bấy giờ khiến câu chuyện phức tạp hơn.
Khi ấy, Trần Thái Tông mới 19 tuổi. Lý Chiêu Hoàng, Thuận Thiên công chúa và chính nhà vua đều chịu sự chi phối của Trần Thủ Độ và Trần Thị Dung. Trước sức ép đó, Trần Thái Tông từng chọn cách rời bỏ hoàng cung, tìm đến cửa Phật thay vì tiếp tục đối đầu với Trần Thủ Độ.
Đó được xem là lần đầu tiên Trần Thái Tông khiến Lý Chiêu Hoàng phải chịu cảnh mất vị trí hoàng hậu.
Nhưng nhiều năm sau, một quyết định khác của nhà vua tiếp tục khiến hậu thế bàn luận. Năm 1258, Trần Thái Tông đem Lý Chiêu Hoàng gả cho Lê Phụ Trần, vị đại phu có công cứu giá trong cuộc kháng chiến trước đó.
Việc một vị vua đem người vợ cũ gả cho cận thần là chuyện đặc biệt trong lịch sử, đồng thời khiến Trần Thái Tông chịu nhiều lời phê phán về sau. Từ đó, hình ảnh một vị vua “bạc tình” với Lý Chiêu Hoàng càng được nhắc đến.
Tuy nhiên, cũng có thể nhìn quyết định này trong hoàn cảnh cuối thời trị vì của Trần Thái Tông. Năm 1258, nhà vua đã có ý định truyền ngôi cho con trai là Trần Thánh Tông, lui về làm Thái thượng hoàng và chuyên tâm nghiên cứu Phật học.
Chỉ khoảng 2 tháng sau khi Lý Chiêu Hoàng được gả cho Lê Phụ Trần, Trần Thái Tông thực sự ban chiếu nhường ngôi. Từ góc nhìn này, quyết định gả Lý Chiêu Hoàng cho một công thần hàng đầu triều đình có thể được xem như việc tìm cho bà một chỗ dựa trước khi ông rời khỏi ngai vàng.
Lúc đó, Lê Phụ Trần là danh tướng và công thần của nhà Trần. Còn Lý Chiêu Hoàng dù vẫn mang tước công chúa nhưng đã 40 tuổi và từng là vợ của Trần Thái Tông. Vì vậy, cuộc hôn nhân này cũng được nhìn nhận như một phần thưởng đặc biệt dành cho Lê Phụ Trần.
Điều đáng chú ý là cuộc sống sau đó của Lý Chiêu Hoàng không hoàn toàn giống với hình dung về một người phụ nữ bị ruồng bỏ. Bà và Lê Phụ Trần có hai người con là Thượng vị hầu Lê Tông và Ứng Thụy công chúa Ngọc Khuê.
Lý Chiêu Hoàng sống cùng Lê Phụ Trần thêm khoảng 20 năm, trước khi qua đời vào năm 1278, chỉ một năm sau khi Trần Thái Tông mất.
Vì vậy, câu chuyện về hai lần Lý Chiêu Hoàng rời khỏi cuộc hôn nhân với Trần Thái Tông vẫn còn nhiều cách nhìn. Nếu không có những quyết định được xem là “tuyệt tình” ấy, liệu cuộc đời của Lý Chiêu Hoàng có khác đi, hay bà sẽ phải sống những năm cuối đời trong cung cấm và cô độc?
