Ông Ngáo Ộp nhiều trẻ em sợ khiếp vía có thân thế rất đặc biệt, chịu tiếng oan cả trăm năm qua
Trong ký ức của nhiều thế hệ, ông Ngáo Ộp là nhân vật thường được người lớn nhắc đến mỗi khi muốn dọa trẻ con. Chưa từng gặp nhân vật này ngoài đời, nhưng chỉ cần nghe tên, nhiều đứa trẻ đã cảm thấy sợ hãi.
Theo quan niệm dân gian, ông Ngáo Ộp (ông Kẹ, ông Ba Bị) có vóc dáng cao lớn, mỗi khi xuất hiện thường mang theo ba chiếc bị. Nhân vật này được mô tả có ngoại hình đáng sợ, chuyên bắt trẻ con hư hoặc không nghe lời người lớn.
Một cách lý giải khác cho rằng ông Ngáo Ộp không phải một người mà là một nhóm người thường tụ tập với nhau. Nhóm này bị đồn chuyên nhắm đến trẻ em, bắt cóc rồi nhanh chóng bỏ đi. Theo lời truyền miệng, nhóm Ngáo Ộp gồm 6 người, cứ hai người cùng mang một chiếc bị lớn. Mỗi chiếc bị có 3 quai, từ đó xuất hiện câu nói "9 quai, 12 con mắt".
Thực tế, câu "Ba bị, chín quai, mười hai con mắt" được cho là dùng để mô tả đặc điểm của những chiếc bị chứ không phải ngoại hình của một nhân vật. Trong đó, "quai" là quai xách của chiếc bị, còn "mắt" chỉ những khe hở trong đồ đan lát, tương tự mắt lưới.
Tuy nhiên, khi tìm hiểu những tư liệu liên quan, ông Ngáo Ộp lại được nhắc đến với một thân thế hoàn toàn khác với hình tượng đáng sợ trong dân gian. Nhân vật này được cho là có thật, tên là Phạm Đăng Hưng, từng giữ chức Lễ Bộ Thượng Thư dưới thời vua Gia Long. Ông là cha của Hoàng Thái hậu Từ Dụ và ông ngoại của Hồng Nhậm, người sau này trở thành vua Tự Đức.
Trong cuốn Hương Giang cố sự, Nguyễn Đắc Xuân viết về ông Ba Bị: “Ông Ba Bị chính là cụ Phạm Đăng Hưng, người Gò Công (Nam bộ), có thân hình cao lớn với bộ râu rậm và cứng như râu Trương Phi. Ông làm quan trải qua các triều Gia Long và Minh Mạng, nổi tiếng là quang minh chính trực”.
Theo những thông tin được ghi lại, khi còn sống, ông Phạm Đăng Hưng được biết đến là một vị quan thường giúp đỡ người dân. Trong thời gian làm Điền Tuần Quan, ông thường mang theo ba túi ngũ cốc để phát cho những người đói khổ, đồng thời hướng dẫn họ cách trồng trọt. Với những người quá nghèo, vị quan này còn mang gạo đến giúp.
Tuy nhiên, sự cứng rắn và không thỏa hiệp với cái xấu được cho là khiến ông Phạm Đăng Hưng trở thành mục tiêu của những quan lại tham nhũng. Những người này đã bôi xấu hình ảnh của ông, khiến hình tượng Phạm Đăng Hưng dần bị biến thành một nhân vật xấu xa, độc ác trong lời kể dân gian.
Từ hình ảnh một vị quan, ông Phạm Đăng Hưng sau đó được mô tả giống một người ăn xin. Trong quan niệm trước đây, ăn xin thường bị xem là một nghề tiêu cực, không mang lại ích lợi cho xã hội. Hình ảnh này cũng trở thành một trong những cách người lớn dùng để dọa trẻ nhỏ.
