Gia đình duy nhất ở Việt Nam có 3 cha con cùng nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh, 2 người là tướng y khoa kiệt xuất
Trong lịch sử khoa học Việt Nam từ trước đến nay hiếm có gia đình nào sở hữu vinh dự đặc biệt như gia đình Thiếu tướng, GS.TSKH Lê Thế Trung – gia đình duy nhất có ba cha con cùng được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh. Ông là nguyên Giám đốc Học viện Quân y, vị tướng – nhà khoa học đã trực tiếp chỉ huy nhiều ca ghép tạng mang tính dấu mốc của y học nước nhà.
Nhắc đến Thiếu tướng, GS.TSKH, Thầy thuốc Nhân dân, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thế Trung (1928–2018), giới chuyên môn và nhiều thế hệ học trò luôn nhớ tới một nhà khoa học đầu ngành trong lĩnh vực điều trị bỏng, ghép tạng và y học thảm họa. Ông được xem là người đặt nền móng cho chuyên ngành bỏng tại Việt Nam, đồng thời khởi xướng xây dựng Viện Bỏng Quốc gia (nay là Bệnh viện Bỏng Lê Hữu Trác).
Không chỉ dừng lại ở điều trị bỏng, GS Lê Thế Trung còn là người trực tiếp chỉ đạo, tổ chức thành công những ca ghép thận, ghép gan đầu tiên tại Việt Nam, mở ra hướng đi mới cho ngành ghép tạng. Ông cũng là người tiên phong xây dựng và phát triển chuyên ngành y học thảm họa – lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt trong điều kiện chiến tranh và thiên tai.
Trong ký ức của bệnh nhân, học trò và đồng nghiệp, GS Lê Thế Trung hiện lên như hình ảnh tiêu biểu của một người thầy thuốc – nhà giáo – nhà khoa học tận tụy, trọn đời cống hiến vì sức khỏe bộ đội và nhân dân.
Chia sẻ về người cha đáng kính, Thiếu tướng, GS.TS Lê Trung Hải – nguyên Phó Cục trưởng Cục Quân y, con trai cả của GS.TSKH Lê Thế Trung – không giấu được xúc động. Ông cho biết, cha mình xuất thân từ gia đình công nhân ngành in. Khi đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh, chàng trai trẻ Lê Thế Trung đã sớm gia nhập Vệ quốc đoàn, theo học khóa y tá đầu tiên, rồi tiếp tục học lớp y sĩ khóa 1 của Trường Quân y sĩ Việt Nam tại Liên khu Việt Bắc.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ông tham gia nhiều chiến dịch lớn, trưởng thành qua nhiều cương vị. Tại chiến trường Điện Biên Phủ, giữa điều kiện vô cùng thiếu thốn, ông cùng đồng đội tận dụng tre, gáo dừa, mảnh bầu khô làm dụng cụ cầm máu; tự đun nước pha dịch truyền; dùng đèn pin, đèn dầu làm ánh sáng cho các ca phẫu thuật thương binh.
Chứng kiến sự hy sinh, mất mát lớn lao của bộ đội và thương bệnh binh, GS Lê Thế Trung luôn đau đáu câu hỏi làm sao để giảm thấp nhất tỷ lệ thương vong. Ông tập trung nghiên cứu sâu về ngoại khoa dã chiến, đặc biệt là xử trí vết thương chiến tranh và điều trị bỏng. Với những thành tựu nổi bật trong lĩnh vực này, ông được đồng nghiệp trìu mến gọi là “phù thủy” chữa bỏng.
Năm 1968, trên cương vị Trưởng đoàn Quân y phục vụ chiến dịch Khe Sanh, ông trực tiếp vào chiến trường nghiên cứu ngoại khoa chiến tranh và hoàn thành công trình khoa học về tổn thương do sóng nổ, xử trí bỏng chấn thương và ghép da tự thân tại chiến trường.
Đến năm 1972, khi được cử sang Liên Xô (cũ) làm luận án phó tiến sĩ, GS Lê Thế Trung lựa chọn đề tài “Nhiễm khuẩn mủ xanh trong bỏng”. Trở về nước, ông cùng các đồng nghiệp xây dựng Trường Đại học Quân y (nay là Học viện Quân y) và Bệnh viện 103, dành trọn tâm huyết cho chuyên ngành bỏng mà ông theo đuổi suốt cuộc đời.
Từ năm 1981 đến 1988, ông lần lượt được phong học hàm Phó Giáo sư, Giáo sư, bảo vệ xuất sắc luận án Tiến sĩ khoa học tại Học viện Quân y Kirov (Liên bang Nga) và được phong quân hàm Thiếu tướng khi giữ cương vị Giám đốc Học viện Quân y.
Song song với điều trị bỏng, Thiếu tướng, GS.TSKH Lê Thế Trung còn là một trong những người đặt nền móng cho ghép tạng tại Việt Nam. Dưới sự chỉ đạo của ông, năm 1992, Bệnh viện Quân y 103 đã thực hiện thành công ca ghép thận đầu tiên ở nước ta, mở ra trang sử mới cho y học Việt Nam. Ông được ví như “tổng chỉ huy” của ca ghép mang tính lịch sử này.
Năm 2004, trên cương vị đồng Chủ tịch Hội đồng chuyên môn ghép tạng Việt Nam, ông cùng các đồng nghiệp tiếp tục tổ chức thành công ca ghép gan đầu tiên cho một bé gái 9 tuổi, người hiến là cha ruột. Từ những bước đi ban đầu ấy, ghép tạng tại Việt Nam ngày càng phát triển, với nhiều kỹ thuật phức tạp như ghép tim, phổi, tim – phổi, ghép đa tạng.
Con cháu tiếp nối truyền thống
Tiếp bước người cha, Thiếu tướng, GS.TS Lê Trung Hải hiện là một trong những chuyên gia ghép tạng hàng đầu của Việt Nam. Ông từng giữ nhiều cương vị quan trọng như Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 103, Phó Cục trưởng Cục Quân y.
Trong vai trò nhà quản lý, nhà giáo và nhà khoa học, GS Lê Trung Hải dành nhiều tâm huyết cho nghiên cứu và phát triển ghép tạng, góp phần cứu sống hàng trăm bệnh nhân nặng. Dù đã nghỉ hưu, ông vẫn tiếp tục giảng dạy, nghiên cứu và hiện giữ cương vị Chủ tịch Hội Gan mật Việt Nam, Chủ tịch Phân hội Phẫu thuật Gan mật tụy Việt Nam.
Phu nhân của ông là Đại tá, PGS.TS, Thầy thuốc Ưu tú Phan Việt Nga – nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Thần kinh, Bệnh viện Quân y 103, hiện là Chủ tịch Hội Chống động kinh Việt Nam.
Một trong những bệnh nhân từng được ghép thận năm 1993 là ông Lê Thanh Nghiêm (SN 1960), nguyên Bí thư Thị ủy Đông Hòa (Phú Yên cũ). Ông Nghiêm kể lại, cuối năm 1992, khi biết mình mắc suy thận giai đoạn cuối, ông gần như tuyệt vọng. Ca ghép do các GS Tôn Thất Bách, Lê Thế Trung, Lê Trung Hải thực hiện đã giúp ông có cơ hội sống mới.
Sau thành công đó, hai cha con GS Lê Thế Trung và GS Lê Trung Hải tiếp tục tham gia, chỉ đạo nhiều ca ghép tạng khác. Năm 2005, lần đầu tiên trong lịch sử Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ, một cụm công trình ghép tạng có tên hai cha con cùng được vinh danh.
Trên cương vị Trưởng ban Ung thư Lực lượng vũ trang, GS Lê Trung Hải còn góp phần thúc đẩy phát triển chuyên ngành ung bướu trong Quân đội và Công an, xây dựng mạng lưới phòng, chống ung thư, chuẩn hóa quy trình chẩn đoán và điều trị, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho cán bộ, chiến sĩ.
Năm 2010, người con trai út của GS.TSKH Lê Thế Trung là Đại tá, Thạc sĩ Lê Trung Thắng – Phó trưởng phòng Khoa học Quân sự, Trưởng ban Công nghệ thông tin Học viện Quân y – cũng được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh với tư cách đồng tác giả Cụm công trình Kết hợp Quân dân y.
Hiện nay, đại gia đình Thiếu tướng, GS.TSKH Lê Thế Trung có gần 20 thành viên qua nhiều thế hệ đang công tác, cống hiến trong lực lượng vũ trang và ngành y, tiếp nối truyền thống hiếm có của một gia đình khoa học – quân y tiêu biểu.
