Đời sống

Tìm ra danh tính người thầy có thật trong ca khúc ‘Bụi phấn’ nổi tiếng

Hình ảnh người thầy với mái tóc vương bụi phấn trong ca khúc “Bụi Phấn” không chỉ là hình tượng nghệ thuật. Đó là hình ảnh nhạc sĩ Trương Quang Lục, người từng trực tiếp hướng dẫn nhạc sĩ Lê Văn Lộc trong một lớp học sáng tác năm 1982.

“Khi thầy viết bảng, bụi phấn rơi rơi. Có hạt bụi nào rơi trên bục giảng? Có hạt bụi nào vương trên tóc thầy?”.

Mỗi dịp 20/11, những câu hát quen thuộc trong ca khúc Bụi Phấn lại vang lên tại nhiều trường học, gợi nhớ hình ảnh người thầy tận tụy bên bảng đen, phấn trắng. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết hình ảnh ấy bắt nguồn từ một người có thật, chứ không đơn thuần là sản phẩm tưởng tượng của các nhạc sĩ.

Người thầy ấy chính là nhạc sĩ Trương Quang Lục, người từng hướng dẫn nhạc sĩ Lê Văn Lộc – một trong hai tác giả của Bụi Phấn – tại lớp học sáng tác ở TP.HCM năm 1982.

Khoảnh khắc bụi phấn trên mái tóc thầy

Thời điểm đó, Lê Văn Lộc tham gia lớp hướng dẫn sáng tác ca khúc thực tế do Nhà Văn hóa Thanh niên và Câu lạc bộ Sáng tác trẻ của Thành Đoàn TP.HCM tổ chức. Khóa học kéo dài khoảng 2-3 tháng, trong đó ông đảm nhiệm vai trò lớp trưởng. Người trực tiếp hướng dẫn các học viên là nhạc sĩ Trương Quang Lục.

Sinh năm 1933 tại Quảng Ngãi, nhạc sĩ Trương Quang Lục được công chúng biết đến qua nhiều ca khúc như Vàm Cỏ Đông, Trái Đất Này Là Của Chúng Mình, Tuổi Mười Lăm, Hoa Sen Tháp Mười...

img-4756-1795100711091-179510071186556923137
Nhạc sĩ Trương Quang Lục là nguyên mẫu của người thầy trong ca khúc Bụi Phấn

Trong những buổi học, thầy Lục thường viết các ví dụ về thủ pháp phát triển âm nhạc lên bảng. Sau khi học trò ghi chép, ông ngồi bên cây đàn piano để chơi nhạc minh họa.

Một lần, Lê Văn Lộc ngồi phía dưới nhìn lên và bắt gặp hình ảnh người thầy có dáng người gầy gò, đang cúi xuống phím đàn. Trên mái tóc thầy, những hạt bụi phấn trắng vẫn còn vương lại sau lúc viết bảng.

Khoảnh khắc bình dị ấy khiến Lê Văn Lộc xúc động. Ông nảy ra ý tưởng và nhanh chóng viết những câu nhạc đầu tiên của Bụi Phấn. Sau đó, nhạc sĩ trẻ đứng lên hát thử trước thầy và các bạn học, trong khi thầy Trương Quang Lục ngồi đàn đệm theo.

Đoạn nhạc nhận được sự hưởng ứng của cả lớp. Riêng thầy Lục đánh giá phần giai điệu có cảm xúc chân thật và nhận xét rằng nếu được phát triển thành một ca khúc hoàn chỉnh, tác phẩm sẽ rất hay.

Từ đoạn nhạc ban đầu đến ca khúc đi cùng nhiều thế hệ

Sau buổi học, Lê Văn Lộc mang phần nhạc vừa viết chia sẻ với người bạn thân là nhạc sĩ Vũ Hoàng. Vũ Hoàng tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung lời ca và phần hòa âm, đồng thời đặt tên tác phẩm là Bụi Phấn.

Như vậy, ca khúc được hình thành từ cảm xúc ban đầu của Lê Văn Lộc trước hình ảnh người thầy, sau đó hoàn thiện với sự đóng góp của nhạc sĩ Vũ Hoàng.

Ngày 20/11/1982, hơn 2.000 sinh viên Sư phạm TP.HCM cùng cất tiếng hát Bụi Phấn lần đầu tiên. Từ dấu mốc này, tác phẩm dần được biết đến rộng rãi và trở thành ca khúc quen thuộc trong các dịp tri ân thầy cô.

mixcollage-19-nov-2026-03-24-pm-3399-1795100715749-1795100716030299678684
Nhạc sĩ Lê Văn Lộc (bên phải) và nhạc sĩ Vũ Hoàng (bên trái) là hai đồng tác giả của ca khúc Bụi Phấn

Năm 2000, Bụi Phấn được lựa chọn vào danh sách 50 bài hát thiếu nhi hay nhất thế kỷ 20. Hơn bốn thập kỷ trôi qua, giai điệu ấy vẫn hiện diện trong nhiều lễ khai giảng, bế giảng và chương trình kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam.

Nhạc sĩ Lê Văn Lộc từng chia sẻ rằng thầy Trương Quang Lục nay đã cao tuổi, hai người cũng không còn nhiều dịp gặp gỡ. Dẫu vậy, mỗi lần nghe lại Bụi Phấn, ông vẫn nhớ đến người thầy năm xưa. Hình ảnh thầy Lục trong ký ức của nhạc sĩ cũng trở thành biểu tượng cho những người giáo viên lặng lẽ cống hiến trên bục giảng.

Từ một buổi học sáng tác năm 1982, hình ảnh người thầy gầy gò bên cây đàn piano, với những hạt bụi phấn vương trên mái tóc, đã trở thành nguồn cảm hứng cho một ca khúc sống mãi với nhiều thế hệ học trò.