188 doanh nghiệp xăng dầu bị nghi găm hàng, chuyển sang Bộ Công an nhiều vụ có dấu hiệu hình sự
Kết quả thanh tra tại 260 doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu cho thấy 182 đơn vị có dấu hiệu không bảo đảm mức dự trữ tối thiểu, 188 doanh nghiệp ghi nhận tình trạng tồn kho vượt ngưỡng 150% và 253 đơn vị phát sinh hoạt động mua bán xăng dầu ngang giữa các thương nhân.
Theo Kết luận thanh tra số 769/KL-TTCP về hoạt động kinh doanh xăng dầu, Thanh tra Chính phủ đã tiến hành kiểm tra 260 doanh nghiệp, gồm 23 thương nhân đầu mối và 237 thương nhân phân phối. Thời gian thanh tra kéo dài từ ngày 10/7 đến 5/10/2026.
Một trong những vấn đề nổi bật được chỉ ra là tình trạng mua bán xăng dầu giữa các thương nhân cùng cấp, còn gọi là mua bán ngang. Hoạt động này diễn ra phổ biến, với 253/260 doanh nghiệp được kiểm tra có phát sinh giao dịch, chiếm khoảng 97%.
Tổng cộng gần 7.760 giao dịch được ghi nhận, với sản lượng khoảng 34 tỷ lít xăng dầu, trị giá gần 573.777 tỷ đồng.
Theo Thanh tra Chính phủ, việc mua bán qua nhiều khâu trung gian làm phát sinh thêm khoảng 46.779 tỷ đồng chi phí chiết khấu. Đáng chú ý, một số doanh nghiệp có dấu hiệu lợi dụng hoạt động này để mua bán hóa đơn, trốn thuế, kinh doanh xăng dầu nhập lậu hoặc không rõ nguồn gốc.
182 doanh nghiệp có dấu hiệu không bảo đảm dự trữ, 188 đơn vị bị nghi găm hàng
Kết quả thanh tra cho thấy 182/260 doanh nghiệp, tương đương 70%, có dấu hiệu không duy trì mức dự trữ xăng dầu tối thiểu theo quy định. Trong số này có 14 thương nhân đầu mối và 168 thương nhân phân phối.
Theo quy định, thương nhân đầu mối phải duy trì lượng dự trữ tương đương 20 ngày cung ứng, còn thương nhân phân phối phải bảo đảm mức dự trữ tối thiểu 5 ngày.
Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ nhận định các quy định hiện hành chưa hướng dẫn rõ phương pháp xác định lượng tồn kho theo ngày cung ứng. Công tác giám sát chủ yếu dựa vào số liệu tồn kho tại thời điểm cuối tháng hoặc khi kiểm tra, trong khi chưa có chế tài xử phạt đối với thương nhân phân phối không đáp ứng yêu cầu dự trữ bắt buộc.
Về dấu hiệu găm hàng, cơ quan thanh tra ghi nhận 188/260 doanh nghiệp, chiếm khoảng 72%, có ít nhất một ngày trong tháng 3/2026 sở hữu lượng tồn kho vượt 150% mức bình quân của 3 tháng liền trước.
Giải trình về tình trạng này, các doanh nghiệp cho biết lượng hàng tồn tăng có thể xuất phát từ việc nhập hàng theo lô lớn, tàu chở hàng phải neo chờ trong thời gian dài hoặc tiếp nhận hàng theo hợp đồng đã ký. Riêng 19 thương nhân đầu mối cho rằng không nên áp dụng ngưỡng tồn kho 150% đối với nhóm này, do họ có nghĩa vụ duy trì lượng dự trữ bắt buộc.
Thanh tra Chính phủ đã lập biên bản đối với các dấu hiệu vi phạm hành chính, đồng thời chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý.
Phát hiện nhiều bất cập trong kê khai thuế và sử dụng Quỹ bình ổn
Trong quá trình thanh tra nghĩa vụ thuế bảo vệ môi trường, cơ quan chức năng phát hiện 2 doanh nghiệp đầu mối có dấu hiệu kê khai thiếu khoảng 40 tỷ đồng. Ngoài ra, 12 doanh nghiệp có dấu hiệu kê khai không đúng đối tượng, với tổng số tiền khoảng 3.226 tỷ đồng.
Kết luận thanh tra cũng nêu 15 doanh nghiệp đầu mối cùng các chi nhánh, công ty con chưa nộp vào ngân sách khoảng 6.500 tỷ đồng. Khoản tiền này bao gồm 3.869 tỷ đồng thuế bảo vệ môi trường và khoảng 2.110 tỷ đồng tiền chậm nộp.
Đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu, một doanh nghiệp có dấu hiệu trích lập và chi sử dụng không đúng kỳ tính quỹ, với số tiền khoảng 6,63 tỷ đồng. Doanh nghiệp này đã khắc phục bằng cách nộp trả khoản tiền vào quỹ.
Một vấn đề khác được chỉ ra là 20 thương nhân đầu mối thực hiện trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn tại thời điểm lập hóa đơn bán hàng, thay vì căn cứ vào sản lượng xăng dầu thực tế tiêu thụ. Cách tính này khiến các doanh nghiệp được chi khoảng 2.209 tỷ đồng trong khi lượng hàng tương ứng chưa được tiêu thụ.
Thanh tra Chính phủ cho biết chưa đủ cơ sở xác định các trường hợp trên là lỗi cố ý hay vô ý, cũng như chưa xác định được thiệt hại cụ thể. Nguyên nhân một phần xuất phát từ việc quy định về sản lượng làm căn cứ trích lập và chi sử dụng quỹ chưa thống nhất.
Chuyển cơ quan điều tra nhiều vụ việc có dấu hiệu hình sự
Bên cạnh các vi phạm trong hoạt động kinh doanh, kê khai thuế và quản lý quỹ, Thanh tra Chính phủ còn phát hiện một số vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, kiến nghị Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an tiếp nhận, xem xét xử lý.
Tại Công ty TNHH Kinh doanh thương mại xăng dầu Thanh Bình và 12 doanh nghiệp liên quan, đoàn thanh tra phát hiện dấu hiệu sử dụng hóa đơn của các doanh nghiệp không hoạt động thực tế để hợp thức hóa giao dịch mua bán xăng dầu.
Theo kết luận, từ tháng 1/2024 đến tháng 6/2026, Công ty Thanh Bình sử dụng 4.692 hóa đơn đầu vào, thể hiện việc mua khoảng 2,6 tỷ lít xăng dầu từ 12 doanh nghiệp, với tổng giá trị khoảng 42.600 tỷ đồng. Số hóa đơn này được sử dụng để hợp thức hóa lượng hàng bán ra khoảng 2,8 tỷ lít, trị giá gần 46.000 tỷ đồng.
Cơ quan thanh tra còn ghi nhận dòng tiền thanh toán đi qua nhiều tài khoản doanh nghiệp, sau đó được chuyển qua tài khoản cá nhân của ông Nguyễn Ngọc Sơn, Giám đốc Công ty Thanh Bình, trước khi tiếp tục luân chuyển đến các tổ chức và cá nhân khác.
Một trường hợp khác liên quan đến Công ty TNHH Đầu tư P.A.S và 4 đơn vị trực thuộc. Trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 10/2024, doanh nghiệp sử dụng 4.187 hóa đơn đầu vào, thể hiện việc mua khoảng 150 triệu lít xăng dầu, trị giá 3.300 tỷ đồng từ 8 doanh nghiệp bị xác định không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.
Lượng hàng trên được sử dụng để hợp thức hóa việc bán ra khoảng 142,4 triệu lít xăng dầu, trị giá 2.210 tỷ đồng. Qua xác minh dòng tiền, cơ quan thanh tra ghi nhận khoảng 2.200 tỷ đồng được chuyển đến 22 cá nhân hoặc người rút tiền mặt.
Tại CTCP Nhiên liệu Phúc Lâm, số liệu tồn kho xăng dầu trên sổ sách kế toán và báo cáo tài chính có sự chênh lệch với kết quả kiểm kê thực tế tại các kho trong giai đoạn từ năm 2022 đến ngày 30/6/2026. Tổng giá trị chênh lệch được xác định khoảng 675 tỷ đồng.
Trong khi đó, Công ty TNHH Xăng dầu Tây Nam S.W.P đã xuất hóa đơn bán khoảng 93 triệu lít xăng dầu, trị giá 1.650 tỷ đồng, nhưng đến ngày 30/6/2026 vẫn chưa giao 57,6 triệu lít cho khách hàng. Kết quả kiểm tra thực tế tại 2 kho thuê chỉ ghi nhận còn khoảng 15.670 lít dầu.
Ngoài các trường hợp trên, Thanh tra Chính phủ cũng ghi nhận dấu hiệu vi phạm tại CTCP Đầu tư và Phát triển Thương mại PLI, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ và CTCP Vận tải và Sản xuất Long Phú.
Kiến nghị sửa quy định, nghiên cứu thay đổi cơ chế điều hành giá
Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị rà soát, sửa đổi các quy định về điều kiện kinh doanh xăng dầu, mức dự trữ bắt buộc, hành vi găm hàng và hoạt động mua bán giữa các thương nhân.
Cơ quan này cũng đề xuất phát triển các thương nhân đầu mối có quy mô lớn, tiềm lực tài chính và tài sản thực chất; đồng thời hạn chế tối đa, hoặc chỉ duy trì số lượng ít thương nhân phân phối tại những địa bàn thực sự cần thiết nhằm giảm chi phí trung gian.
Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ kiến nghị nghiên cứu bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở, chuyển sang để thương nhân đầu mối chủ động tạo nguồn và công bố giá bán theo thị trường.
Đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu, cơ quan thanh tra đề xuất nghiên cứu phương án chấm dứt cơ chế hiện hành, thay thế bằng các công cụ khác như dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối và những biện pháp điều tiết phù hợp.
