El Nino 'hoành hành' trên toàn cầu: Cháy rừng dữ dội, bão mạnh bất thường, loạt quốc gia ảnh hưởng
El Niño đang gia tăng cường độ và tác động ngày càng rõ nét đến các hình thái thời tiết trên toàn cầu. Từ những đám cháy rừng khổng lồ tại Indonesia, hàng loạt cơn bão mạnh ở Thái Bình Dương,... những hiện tượng khí hậu này đang đặt nhiều quốc gia trước những thách thức nghiêm trọng.
Indonesia chìm trong khói độc, gần 900.000 ha đất bị cháy rừng tàn phá
Theo thông tin được BBC Weather đăng tải ngày 20/10/2026, El Niño đã mạnh lên trong nhiều tháng và đang góp phần làm thay đổi đáng kể các hình thái thời tiết tại nhiều khu vực trên thế giới. Indonesia, Ấn Độ cùng một số quốc gia châu Á và khu vực Thái Bình Dương đang ghi nhận những diễn biến đáng chú ý như hạn hán, cháy rừng, mưa lớn, bão mạnh và các đợt nắng nóng.
Đáng lo ngại, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) được BBC dẫn lời nhận định hiện tượng El Niño có thể tiếp tục mạnh lên và kéo dài ít nhất đến năm 2027. Những diễn biến hiện tại cho thấy tác động của hiện tượng khí hậu này không chỉ giới hạn ở một khu vực mà có thể lan rộng, ảnh hưởng đến đời sống dân cư, sản xuất nông nghiệp, môi trường và an ninh lương thực.
Một trong những tác động nghiêm trọng nhất của El Niño đang được ghi nhận tại Indonesia, quốc gia thường phải đối mặt với tình trạng khô hạn và nhiệt độ tăng cao trong những năm xuất hiện hiện tượng khí hậu này.
Theo số liệu được BBC công bố, tính từ đầu năm 2026 đến thời điểm thống kê, ít nhất 895.657 ha đất tại Indonesia đã bị thiêu rụi. Diện tích này tương đương gần sáu lần quy mô vùng Đại London của Anh và cao hơn gấp đôi diện tích bị cháy trong năm trước đó, khi Indonesia không chịu ảnh hưởng của El Niño.
Các vụ cháy rừng và cháy đất trên diện rộng đang tạo ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với môi trường cũng như sức khỏe cộng đồng. Khói bụi độc hại bao phủ nhiều khu vực tại Sumatra và Kalimantan, khiến hàng triệu người phải tiếp xúc với không khí ô nhiễm. Một số trường học buộc phải đóng cửa, trong khi các cơ sở y tế ghi nhận số người đến khám và điều trị các bệnh liên quan đến đường hô hấp gia tăng.
BBC dẫn số liệu cho biết khoảng 175.000 người đã mắc các bệnh về đường hô hấp do ảnh hưởng từ khói cháy rừng. Đáng chú ý, hơn 40.000 trường hợp liên quan đến trẻ nhỏ, với các biểu hiện từ ho, viêm phế quản đến những bệnh lý nghiêm trọng hơn như viêm phổi.
Không chỉ gây tổn hại trực tiếp đến sức khỏe con người, các đám cháy còn đe dọa hệ sinh thái rừng nhiệt đới, môi trường sống của nhiều loài động vật và chất lượng không khí tại khu vực Đông Nam Á.
Theo phân tích của The Guardian, tình trạng cháy tại các vùng đất than bùn đặc biệt nguy hiểm bởi lửa có thể âm ỉ dưới lòng đất trong nhiều tuần, sau đó bùng phát trở lại ở những vị trí khác. Việc dập tắt các đám cháy này vì thế trở nên khó khăn hơn nhiều so với những vụ cháy thông thường. Khói từ Indonesia cũng có thể lan sang các quốc gia lân cận, làm gia tăng tình trạng ô nhiễm không khí xuyên biên giới.
Giới chuyên gia cho rằng El Niño làm gia tăng điều kiện khô nóng, khiến thảm thực vật dễ bắt lửa và các đám cháy có điều kiện lan rộng. Tuy nhiên, tình trạng suy thoái rừng, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và việc quản lý các vùng đất than bùn cũng là những yếu tố quan trọng khiến khủng hoảng cháy rừng trở nên nghiêm trọng hơn.
Thái Bình Dương xuất hiện hàng loạt bão mạnh, Đại Tây Dương lại yên ắng bất thường
Trái ngược với tình trạng khô hạn và cháy rừng tại Đông Nam Á, khu vực phía đông Thái Bình Dương đang chứng kiến một mùa bão hoạt động đặc biệt sôi động.
Theo thống kê được BBC Weather công bố, khu vực này đã ghi nhận 22 cơn bão được đặt tên, trong đó có 12 cơn bão cuồng phong và 10 cơn đạt cấp độ bão lớn. Số lượng này đã vượt mức trung bình của cả một mùa bão thông thường, dù thời điểm kết thúc mùa bão vẫn còn cách hai tháng.
El Niño được xem là một trong những yếu tố góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho bão nhiệt đới phát triển mạnh. Nhiệt độ nước biển cao cung cấp nguồn năng lượng và độ ẩm cho các hệ thống bão, trong khi sự suy yếu của gió ở các tầng khí quyển phía trên giúp hạn chế những yếu tố có thể làm gián đoạn cấu trúc của chúng.
Bão Polo là một ví dụ đáng chú ý. Cơn bão này đã trải qua quá trình tăng cường độ nhanh chóng, với sức gió giật lên tới khoảng 285 km/h khi di chuyển trên vùng biển có nhiệt độ cao bất thường.
Đáng chú ý, Polo từng hoạt động đồng thời với hai cơn bão Odalys và Nolo trong cùng một khu vực đại dương. Hiện tượng ba cơn bão cuồng phong cùng xuất hiện cũng từng được ghi nhận vào tháng 9, khi Lowell, Karina và Marie đồng thời hoạt động tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương.
Theo BBC, trước năm 2026, lần gần nhất ba cơn bão cuồng phong cùng xuất hiện ở Thái Bình Dương là năm 2015. Điều này cho thấy mức độ hoạt động đáng chú ý của mùa bão năm nay.
Trong khi đó, khu vực Đại Tây Dương lại có diễn biến gần như trái ngược. Hoạt động bão tại đây được mô tả là yên tĩnh bất thường so với thông lệ.
El Niño có xu hướng làm gia tăng hiện tượng đứt gió ở khu vực Bắc Đại Tây Dương. Đây là hiện tượng tốc độ hoặc hướng gió thay đổi theo độ cao, có thể làm phá vỡ cấu trúc của các cơn bão nhiệt đới, khiến chúng khó mạnh lên hoặc thậm chí suy yếu.
Theo số liệu được BBC dẫn lại, đến thời điểm thống kê, Đại Tây Dương mới ghi nhận 8 cơn bão nhiệt đới được đặt tên, gồm Arthur, Bertha, Cristobal, Dolly, Edouard, Fay, Gonzalo và Hanna. Trong khi đó, mức trung bình tại cùng thời điểm của một mùa bão thông thường là khoảng 10 cơn bão được đặt tên, 5 cơn bão cuồng phong và 2 cơn bão lớn.
Sự tương phản giữa hai đại dương cho thấy El Niño không khiến thời tiết trên toàn thế giới biến đổi theo một hướng giống nhau. Tại một khu vực, hiện tượng này có thể tạo điều kiện cho bão mạnh phát triển, nhưng ở nơi khác lại làm thay đổi hoàn lưu khí quyển theo hướng hạn chế hoạt động của bão.
Ấn Độ thiếu mưa, nguy cơ đe dọa mùa màng và an ninh lương thực
Tại Ấn Độ, một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất là lượng mưa gió mùa thấp hơn đáng kể so với mức trung bình. Đây là nguồn nước quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp và đời sống của hàng trăm triệu người dân.
Theo số liệu được BBC công bố, lượng mưa gió mùa tại Ấn Độ thấp hơn khoảng 13% so với mức trung bình. Mặc dù Cục Khí tượng Ấn Độ (IMD) vẫn xếp mức thiếu hụt này trong phạm vi bình thường, nhưng số liệu trung bình trên toàn quốc không phản ánh đầy đủ sự khác biệt giữa các vùng.
Cụ thể, khu vực miền Trung Ấn Độ ghi nhận lượng mưa tương đối sát với mức thông thường. Ngược lại, miền Đông và Đông Bắc thiếu hụt khoảng 26% lượng mưa, trong khi các bang phía Nam thấp hơn khoảng 24% so với trung bình.
Tình trạng thiếu mưa kéo dài có thể gây áp lực lớn đối với hoạt động canh tác, đặc biệt tại những khu vực phụ thuộc nhiều vào nước mưa để tưới tiêu. Khi nguồn nước suy giảm, nông dân có thể phải điều chỉnh lịch gieo trồng, giảm diện tích canh tác hoặc đối mặt với nguy cơ năng suất cây trồng sụt giảm.
Đáng chú ý, vấn đề không chỉ nằm ở tổng lượng mưa mà còn ở cách mưa phân bố trong mùa gió mùa. Thay vì xuất hiện tương đối đều đặn, mưa tại một số khu vực lại diễn ra theo kiểu gián đoạn, xen kẽ giữa những đợt khô hạn kéo dài và các trận mưa cực đoan.
Sự thay đổi này khiến hoạt động sản xuất nông nghiệp khó dự đoán hơn. Những trận mưa lớn trong thời gian ngắn không phải lúc nào cũng có thể bù đắp lượng nước thiếu hụt trong các đợt hạn kéo dài, thậm chí còn làm tăng nguy cơ ngập úng, xói mòn đất và thiệt hại mùa màng.
Dù vậy, các nhà khoa học lưu ý El Niño không phải yếu tố duy nhất chi phối mùa gió mùa tại Ấn Độ. Những hình thái khí hậu và điều kiện khí tượng khác cũng có thể tác động đến lượng mưa, do đó cần đánh giá tổng hợp trước khi xác định nguyên nhân của từng đợt hạn hán hoặc mưa cực đoan.
Trung Quốc và Nhật Bản đối mặt nguy cơ bão mạnh, mưa lớn và sạt lở đất
Ở phía tây Thái Bình Dương, Trung Quốc và Nhật Bản cũng đang phải chú ý đến hoạt động của các cơn bão nhiệt đới. Những cơn bão như Maysak và Dujuan được ghi nhận đã gây ra tình trạng ngập lụt và sạt lở đất trên diện rộng tại một số khu vực.
Theo số liệu của Cơ quan Khí tượng Nhật Bản được BBC dẫn lại, Tây Thái Bình Dương đã ghi nhận 10 xoáy thuận nhiệt đới hình thành trong giai đoạn được thống kê, mức cao nhất trong một mùa kể từ năm 1966.
Trong điều kiện El Niño, nhiệt độ nước biển và sự thay đổi của hoàn lưu khí quyển có thể khiến các xoáy thuận nhiệt đới hình thành ở vị trí xa hơn về phía đông so với thông thường. Điều này đồng nghĩa với việc các cơn bão có thể trải qua quãng đường di chuyển dài hơn trên đại dương trước khi tiếp cận đất liền.
Khi di chuyển trên vùng biển ấm, bão có thêm cơ hội hấp thụ nhiệt và hơi ẩm, qua đó có thể tăng cường độ trước khi đổ bộ. Nếu gặp điều kiện khí quyển thuận lợi, một hệ thống bão nhiệt đới có thể mạnh lên đáng kể trong thời gian ngắn, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện gió mạnh, mưa lớn, nước dâng do bão và lũ quét.
Đối với Nhật Bản và khu vực phía Đông Trung Quốc, nguy cơ không chỉ nằm ở sức gió mà còn ở lượng mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn. Địa hình đồi núi, các khu vực ven biển đông dân cư và hệ thống sông ngòi có thể khiến hậu quả của mưa bão trở nên nghiêm trọng hơn, đặc biệt khi nhiều hình thái thiên tai xuất hiện liên tiếp.
Các nhà khoa học nhận định hoạt động bão tại Tây Thái Bình Dương vẫn cần được theo dõi chặt chẽ trong những tháng tiếp theo, bởi các cơn bão mới có thể tiếp tục hình thành và gây ảnh hưởng đến Nhật Bản hoặc miền Đông Trung Quốc.
El Niño có thể khiến thời tiết toàn cầu biến động ra sao?
El Niño là một pha nóng của hiện tượng El Niño - Dao động phương Nam (ENSO), xảy ra khi nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo ấm lên bất thường so với mức trung bình. Sự thay đổi này tác động đến hoàn lưu khí quyển, lượng mưa, nhiệt độ và hoạt động của các hệ thống thời tiết ở nhiều khu vực.
Điều đáng chú ý là El Niño không đồng nghĩa với việc mọi nơi trên thế giới đều nóng lên hoặc cùng chịu hạn hán. Tùy thuộc vào vị trí địa lý và mùa trong năm, một số khu vực có thể đối mặt với nắng nóng, khô hạn và cháy rừng, trong khi những nơi khác lại ghi nhận mưa lớn, lũ lụt hoặc hoạt động bão thay đổi.
Những diễn biến tại Indonesia, Ấn Độ, Thái Bình Dương và Đông Á cho thấy tác động của El Niño có thể lan rộng từ môi trường tự nhiên đến đời sống kinh tế - xã hội. Nông nghiệp, nguồn cung lương thực, sức khỏe cộng đồng, giao thông và cơ sở hạ tầng đều có nguy cơ chịu ảnh hưởng khi thời tiết trở nên khó dự báo.
Đặc biệt, El Niño diễn ra trong bối cảnh biến đổi khí hậu do con người gây ra đang làm nhiệt độ nền toàn cầu tăng cao. Hai yếu tố này không đồng nhất, nhưng có thể kết hợp khiến một số hiện tượng cực đoan trở nên nghiêm trọng hơn. Vì vậy, việc theo dõi các bản tin khí tượng, chủ động ứng phó với hạn hán, cháy rừng, mưa bão và bảo vệ sức khỏe cộng đồng đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nhiều quốc gia.
Với dự báo El Niño còn có thể kéo dài sang năm 2027, những diễn biến thời tiết trong thời gian tới sẽ tiếp tục là vấn đề được giới khoa học và các cơ quan khí tượng theo dõi sát sao.
