Bộ Y tế làm rõ đề xuất cho người dưới 18 tuổi hiến, ghép mô tạng, Bộ trưởng nghẹn ngào chia sẻ
Trước những ý kiến trái chiều về đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, tạng, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan khẳng định cần mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh, đồng thời xây dựng cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt để bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em.
Đề xuất bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện trong dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Tranh luận càng trở nên gay gắt sau thông tin ban soạn thảo lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi về nội dung này.
Chiều 27/10, Bộ Y tế tổ chức họp báo cung cấp thông tin về dự thảo luật, với sự tham dự của Bộ trưởng Đào Hồng Lan, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cùng các chuyên gia trong lĩnh vực ghép tạng.
Phát biểu tại sự kiện, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh việc xây dựng luật phải hướng đến lợi ích thiết thực của người bệnh, đặc biệt là những người đang từng ngày chờ đợi nguồn tạng phù hợp để duy trì sự sống.
"Là những người xây dựng pháp luật, chúng ta không thể thấy cứu sống được (người bệnh - PV) mà chúng ta không làm vì những lý do, trở ngại mang tinh thần bài xích”, Bộ trưởng nói.
Bà cũng bày tỏ quan điểm rằng sự thờ ơ trước sức khỏe của người dân mới là điều đáng lên án, đồng thời nhấn mạnh dự thảo cần tạo thêm cơ hội cứu người nhưng không được xem nhẹ việc bảo vệ trẻ em.
Theo người đứng đầu ngành y tế, hai yêu cầu phải được thực hiện song song là mở rộng khả năng cứu sống bệnh nhân và quy định chặt chẽ về điều kiện hiến, đối tượng được hiến cũng như các hành vi bị nghiêm cấm.
Bộ Y tế làm rõ điều kiện hiến mô, tạng ở người chưa thành niên
Trình bày tại họp báo, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà khẳng định nguyên tắc xuyên suốt của dự thảo là bảo vệ quyền trẻ em. Việc trẻ dưới 18 tuổi đăng ký nguyện vọng hiến không đồng nghĩa với việc trẻ đương nhiên đủ điều kiện để thực hiện hiến mô, bộ phận cơ thể.
Theo nội dung dự thảo được Bộ Y tế thông tin, người dưới 18 tuổi khi còn sống bị cấm hiến bộ phận cơ thể. Việc hiến khi còn sống chỉ giới hạn ở mô tái sinh, chủ yếu là tế bào gốc tạo máu, với các điều kiện cụ thể về độ tuổi, đối tượng nhận và sự đồng thuận.
Dự thảo đề xuất trẻ từ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha mẹ hoặc anh, chị, em ruột. Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu phương án thu hẹp phạm vi người nhận, theo hướng chỉ cho phép hiến cho anh, chị, em ruột.
Việc hiến mô tái sinh phải có sự đồng ý của trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ đương nhiên. Đặc biệt, mọi sự phản đối của trẻ ở bất kỳ thời điểm nào đều phải được tôn trọng, ghi nhận.
Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh: “Sự phản đối, không đồng ý của trẻ trong bất cứ tình huống, thời điểm nào đều được tôn trọng và ghi nhận”.
Bộ Y tế cung cấp thông tin cho báo chí chiều 27/10.
Đối với trường hợp hiến sau khi chết, dự thảo quy định chỉ được lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn được xác định theo quy trình chuyên môn, có đăng ký hoặc nguyện vọng hiến trước khi chết và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Theo Bộ Y tế, việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải tuân thủ quy trình nghiêm ngặt, bảo đảm tính độc lập và khách quan. Một người chỉ được xác định đã chết não hoặc chết tuần hoàn khi các thành viên Hội đồng chuyên môn thống nhất kết luận.
Dự thảo cũng bổ sung các quy định nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nhận nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi nhằm lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép trái quy định.
Bác sĩ day dứt khi nhiều bệnh nhi không có cơ hội nhận tạng phù hợp
Tại buổi họp báo, GS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, chia sẻ câu chuyện về bé Khế, bệnh nhi đang chờ cơ hội ghép tim nhưng chưa biết có thể tiếp tục chờ đợi được bao lâu. Trong nửa năm qua, cô bé đã ngất ba lần.
Theo GS Định, với một số ca ghép gan, bác sĩ có thể lấy một phần gan từ người sống hoặc sử dụng tạng từ người chết não. Tuy nhiên, trái tim không thể chia nhỏ để ghép và cũng không thể lấy từ người hiến còn sống.
“Chúng tôi có thể lấy một phần gan để ghép cho trẻ (từ cha mẹ cho con hoặc từ người chết não), nhưng với trái tim chúng tôi không thể cắt nhỏ trái tim hay lấy trái tim từ người cho sống được. Chúng tôi chưa có câu trả lời cho những trường hợp trẻ nhỏ tuổi cần được ghép”, ông nói.
Vị chuyên gia cho rằng nếu pháp luật cho phép hiến tạng sau khi chết não ở người dưới 18 tuổi với các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt, những bệnh nhi đang chờ ghép có thể có thêm cơ hội được cứu sống.
Tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, 9 trẻ suy tim giai đoạn cuối đã được ghép tim, với nguồn tạng từ người hiến trưởng thành. Tuy nhiên, việc tìm được trái tim phù hợp vẫn là thách thức bởi kích thước tim của người trưởng thành có thể quá lớn so với cơ thể trẻ nhỏ.
Cùng quan điểm, PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, ủng hộ việc mở rộng nguồn tạng hiến từ người dưới 18 tuổi chết não hoặc chết tuần hoàn.
Ông kể từng day dứt trước trường hợp một người gần 18 tuổi chết não, gia đình đồng ý hiến tạng nhưng các bác sĩ không thể tiến hành lấy tạng do quy định pháp luật hiện hành. Trong khi đó, cùng thời điểm, một trẻ khác đang phải thở ECMO và cần ghép tim để duy trì sự sống.
Về đề xuất cho trẻ hiến mô tái sinh khi còn sống, PGS Hùng cho rằng chỉ tôn trọng ý kiến của trẻ là chưa đủ, bởi trẻ chưa có nhận thức hoàn thiện để đánh giá đầy đủ những hệ quả của quyết định. Vì vậy, cần có cơ chế bảo vệ từ gia đình và cơ sở y tế.
“Bệnh viện thực hiện ca ghép, Hội đồng khoa học của bệnh viện phải trả lời bằng văn bản việc lấy mô tái sinh có ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ về lâu dài không. Pháp luật luôn bảo vệ trẻ một cách tối đa”, ông nhấn mạnh.
Lấy ý kiến trẻ em cần đúng đối tượng, phù hợp độ tuổi
Liên quan đến tranh cãi về việc lấy ý kiến trẻ từ 7 tuổi đối với dự thảo luật, TS Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, cho rằng việc tham vấn trẻ em cần được tiến hành đúng đối tượng, đúng nội dung và có phương pháp phù hợp với từng nhóm tuổi.
Theo ông, lấy ý kiến trẻ em khi xây dựng chính sách liên quan đến quyền và lợi ích của các em là chủ trương phù hợp với tinh thần của Luật Trẻ em. Tuy nhiên, việc triển khai cần xác định rõ nhóm trẻ nào cần tham vấn, nội dung tham vấn và cách thức thực hiện, thay vì tổ chức đại trà mang tính hình thức.
“Chúng ta cần rút kinh nghiệm trong việc lấy ý kiến trẻ em đối với các dự án luật liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của trẻ em”, ông Quang nói.
Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cũng cho biết quyền tham gia ý kiến của trẻ đã được quy định trong Luật Trẻ em năm 2016, Nghị định 56/2017/NĐ-CP và Thông tư 36/2018/TT-BLĐTBXH.
Tuy nhiên, theo ông Nam, cần phân biệt việc tham vấn trẻ em trong quá trình xây dựng chính sách với việc lấy ý kiến của trẻ khi xem xét hiến mô, bộ phận cơ thể.
Ở khâu xây dựng pháp luật, cơ quan soạn thảo cần lựa chọn độ tuổi phù hợp, cung cấp thông tin dễ hiểu và tổ chức tham vấn theo cách giúp trẻ bày tỏ nguyện vọng độc lập. Còn đối với quyết định hiến mô, bộ phận cơ thể, ý kiến của trẻ là điều kiện cần nhưng chưa đủ để bảo đảm an toàn và quyền lợi của các em.
Do đó, cần bổ sung các cơ chế bảo vệ như sự tham gia của hội đồng chuyên môn độc lập và việc xem xét ý kiến của cha mẹ hoặc người giám hộ theo quy định.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan: Hiến tạng phải dựa trên sự tự nguyện
Kết thúc phần trao đổi, Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định hiến mô, tạng phải xuất phát từ tinh thần tự nguyện, sẻ chia và vận động, tuyệt đối không phải là sự ép buộc.
Bà thừa nhận dự thảo luật có thể còn những điểm chưa chặt chẽ về mặt kỹ thuật hoặc chưa thể hiện đầy đủ nội dung. Đây là những vấn đề cơ quan soạn thảo, các đại biểu Quốc hội và những người tham gia xây dựng luật cần tiếp tục góp ý, hoàn thiện.
Theo Bộ trưởng, định hướng của dự thảo là tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động hiến tạng nhằm cứu sống nhiều người bệnh, đồng thời siết chặt các điều kiện, quy định cấm và tiêu chí xác định đối tượng hiến. Hai yêu cầu này phải được đặt song song, với mục tiêu cuối cùng là cải thiện cơ hội sống cho người bệnh và bảo vệ quyền lợi của người hiến.
Người đứng đầu Bộ Y tế cũng bày tỏ sự tiếc nuối trước những thông tin sai lệch và bình luận tiêu cực trên mạng xã hội liên quan đến dự thảo luật. Theo bà, cách diễn giải thiếu chính xác đã khiến một số người dân rút lại đăng ký hiến tạng.
“Và điều đáng buồn nhất là những người có thể phải chịu thiệt thòi từ những thông tin ấy lại chính là các bệnh nhân đang ngày đêm chờ đợi cơ hội được ghép tạng”, Bộ trưởng chia sẻ.
