Bộ Công Thương đề xuất doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu, công thức tính được công bố, thị trường chờ cơ chế mới
Đề xuất cho phép doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu đang thu hút nhiều sự chú ý khi Bộ Công Thương dự kiến thay đổi cơ chế điều hành thị trường. Theo phương án mới, cơ quan quản lý sẽ chuyển sang hậu kiểm, trong khi công thức tính giá xăng dầu được công bố nhằm đảm bảo minh bạch và cạnh tranh.
Bộ Công Thương đang lấy ý kiến đối với dự thảo thông tư hướng dẫn một số nội dung của Nghị định về kinh doanh xăng dầu. Điểm đáng chú ý trong đề xuất lần này là cơ chế cho phép doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu trong hệ thống phân phối của mình, thay vì cơ quan quản lý trực tiếp điều hành như trước đây.
Theo dự thảo, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối xăng dầu sẽ được quyền công bố và điều chỉnh giá xăng dầu bán lẻ trong hệ thống của mình. Riêng mặt hàng dầu mazut sẽ áp dụng cơ chế công bố giá bán buôn. Tuy nhiên, việc điều chỉnh giá không hoàn toàn tự do mà phải thực hiện quy trình kê khai, báo cáo thông qua hệ thống phần mềm quản lý của Bộ Công Thương.
Cụ thể, khi thay đổi giá xăng dầu, doanh nghiệp phải gửi thông tin kê khai đến Bộ Công Thương, đồng thời báo cáo cho UBND cấp tỉnh hoặc cơ quan được phân quyền quản lý tại địa phương nơi doanh nghiệp hoạt động. Việc kê khai được thực hiện trên nền tảng điện tử nhằm tạo cơ sở dữ liệu thống nhất để cơ quan quản lý theo dõi, kiểm tra và hậu kiểm khi cần thiết.
Đối với các cửa hàng bán lẻ xăng dầu không thuộc hệ thống phân phối của doanh nghiệp đầu mối hoặc thương nhân phân phối, họ cũng có quyền tự công bố giá xăng dầu tại cửa hàng của mình. Tuy nhiên, các đơn vị này vẫn phải thực hiện nghĩa vụ kê khai giá theo quy định, gửi thông tin về cơ quan quản lý địa phương thông qua hệ thống do Bộ Công Thương xây dựng.
Trong dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, cơ quan quản lý cũng công bố chi tiết công thức tính giá xăng dầu. Theo đó, giá bán trên thị trường được hình thành từ nhiều yếu tố khác nhau nhằm phản ánh đúng chi phí thực tế trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Thành phần đầu tiên trong công thức tính giá xăng dầu là giá mua. Đây là mức giá doanh nghiệp xác định dựa trên chi phí nhập khẩu hoặc chi phí mua từ nguồn cung trong nước. Do đặc thù thị trường năng lượng biến động liên tục, giá mua sẽ phụ thuộc vào điều kiện giao dịch và diễn biến thị trường quốc tế.
Yếu tố thứ hai là chi phí tạo nguồn. Khoản chi phí này bao gồm chi phí vận chuyển, bảo quản, logistics cũng như các khoản liên quan đến việc đảm bảo nguồn cung xăng dầu từ nước ngoài hoặc từ nhà máy lọc dầu trong nước. Trong cơ chế mới, doanh nghiệp được phép chủ động xác định chi phí này theo tình hình kinh doanh thực tế.
Một cấu phần khác trong công thức tính giá xăng dầu là chi phí kinh doanh định mức. Đây là chi phí liên quan đến hoạt động lưu thông xăng dầu trong nước, bao gồm chi phí bán buôn và chi phí bán lẻ. Khoản chi phí này được áp dụng cho các thương nhân đầu mối và đã bao gồm phần chi phí dành cho hệ thống phân phối và cửa hàng bán lẻ.
Theo kế hoạch của Bộ Công Thương, mức chi phí kinh doanh định mức hiện hành sẽ được sử dụng làm mốc khởi điểm khi nghị định mới chính thức có hiệu lực. Sau đó, cơ quan quản lý sẽ phối hợp với Bộ Tài chính công bố mức chi phí này để các doanh nghiệp áp dụng trong quá trình xây dựng giá xăng dầu.
Hằng năm, chi phí kinh doanh định mức sẽ được điều chỉnh dựa trên chỉ số giá tiêu dùng bình quân của năm trước. Việc cập nhật theo chỉ số CPI nhằm đảm bảo chi phí phản ánh đúng biến động kinh tế, đồng thời tạo cơ chế linh hoạt cho doanh nghiệp khi vận hành thị trường.
Ngoài ra, Bộ Công Thương cho biết định kỳ ba năm một lần, cơ quan quản lý sẽ rà soát lại toàn bộ chi phí kinh doanh định mức. Sau quá trình đánh giá, mức chi phí mới sẽ được công bố để các doanh nghiệp áp dụng cho giai đoạn tiếp theo.
Trong trường hợp xuất hiện biến động bất thường trên thị trường năng lượng hoặc nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn cung, Bộ Công Thương có thể phối hợp với các bộ ngành liên quan báo cáo Thủ tướng Chính phủ để xem xét điều chỉnh chi phí định mức trước thời hạn.
Bên cạnh các chi phí nói trên, công thức tính giá xăng dầu còn bao gồm lợi nhuận của doanh nghiệp. Khoản lợi nhuận này do thương nhân đầu mối xác định dựa trên chiến lược kinh doanh và điều kiện thị trường.
Ngoài ra, giá xăng dầu còn chịu tác động của nhiều loại thuế theo quy định của pháp luật. Các sắc thuế liên quan gồm thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng cùng một số khoản thuế khác nếu có.
Tại hội nghị tổng kết công tác điều hành thị trường xăng dầu diễn ra trước đó, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước thuộc Bộ Công Thương, cho biết cơ quan quản lý đang nghiên cứu phương án trao quyền doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu.
Theo ông Linh, khi cơ chế mới được áp dụng, vai trò của cơ quan quản lý sẽ chuyển từ điều hành trực tiếp sang kiểm tra và hậu kiểm. Đồng thời, Bộ Công Thương sẽ công bố danh sách các doanh nghiệp đủ điều kiện kinh doanh xăng dầu cũng như quy định rõ trách nhiệm kê khai giá.
Cơ quan quản lý cũng sẽ phối hợp với các bộ ngành liên quan để giám sát hoạt động của Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, đảm bảo công cụ này tiếp tục phát huy vai trò trong việc ổn định thị trường khi cần thiết.
Tuy nhiên, việc doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu cũng đặt ra nhiều vấn đề cần theo dõi. Một số doanh nghiệp bán lẻ cho rằng khi cơ chế mới được áp dụng, thị trường có thể xuất hiện sự chênh lệch giá giữa các cửa hàng trong giai đoạn đầu.
Theo các chuyên gia, sự khác biệt về giá xăng dầu giữa các hệ thống phân phối là điều có thể xảy ra khi thị trường vận hành theo cơ chế cạnh tranh. Tuy nhiên, việc niêm yết giá công khai tại cửa hàng sẽ giúp người tiêu dùng dễ dàng so sánh và lựa chọn điểm mua phù hợp.
Ở góc độ doanh nghiệp bán lẻ độc lập, nhiều ý kiến cho rằng cần có cơ chế minh bạch về chi phí trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Nếu giá nhập của cửa hàng bán lẻ ngang bằng hoặc cao hơn giá bán lẻ trong hệ thống của doanh nghiệp đầu mối, khả năng cạnh tranh sẽ bị ảnh hưởng.
Do đó, các chuyên gia nhận định việc công bố rõ ràng công thức tính giá xăng dầu cùng với cơ chế kê khai minh bạch sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng.
Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động, việc điều chỉnh cơ chế điều hành giá xăng dầu được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp chủ động trong kinh doanh, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý của Bộ Công Thương đối với thị trường xăng dầu trong nước.
