Hà Nội chuẩn bị di dời hơn 860.000 dân: Lộ diện khu vực trọng điểm trong quy hoạch Thủ đô 100 năm tái cấu trúc đô thị
Theo quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, Hà Nội dự kiến di dời hơn 860.000 người dân nội đô trong giai đoạn 2026–2045 nhằm tái cấu trúc đô thị Hà Nội, giảm áp lực hạ tầng, bảo tồn di sản và hình thành không gian sống bền vững, hiện đại.
Quy hoạch Thủ đô 100 năm và bài toán di dời dân nội đô Hà Nội
Tại kỳ họp thứ 31, Hội đồng Nhân dân TP Hà Nội đã chính thức thông qua Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Đây được xem là bản thiết kế chiến lược cho quá trình phát triển dài hạn, trong đó nhiệm vụ trọng tâm là tái cấu trúc đô thị Hà Nội, giải quyết triệt để các điểm nghẽn về dân số, hạ tầng, môi trường và chất lượng sống tại khu vực lõi đô thị.
Theo định hướng quy hoạch Thủ đô 100 năm, Hà Nội sẽ chuyển đổi mô hình phát triển từ đô thị đơn cực sang đô thị đa cực, đa trung tâm. Mục tiêu là phân bổ lại dân cư, không gian sản xuất, dịch vụ và hạ tầng kỹ thuật, qua đó giảm áp lực quá tải kéo dài nhiều thập kỷ tại khu vực nội đô lịch sử.
Trong bối cảnh quỹ đất trung tâm ngày càng hạn hẹp, quy hoạch xác định không mở rộng đô thị bằng cách lấn chiếm không gian xanh, mặt nước hay phá vỡ cấu trúc di sản. Thay vào đó, Hà Nội sẽ khai thác “tài nguyên không gian” theo chiều cao, phát triển đô thị đa tầng, đồng thời thực hiện giãn dân vành đai 3 một cách có kiểm soát.
Theo UBND TP Hà Nội, việc di dời dân nội đô Hà Nội không đơn thuần là giải pháp kỹ thuật mà còn là bước chuyển mang tính chiến lược, tạo nền tảng cho một cuộc cách mạng toàn diện về kiến trúc, nhà ở, cảnh quan và bảo tồn di sản đô thị.
Trọng tâm của tái cấu trúc đô thị Hà Nội được xác định là khu vực từ vành đai 3 trở vào, ưu tiên cao nhất cho các khu vực trong vành đai 1 và vành đai 2 – nơi đang chịu áp lực dân số, giao thông và hạ tầng lớn nhất hiện nay.
Lộ trình giãn dân vành đai 3, di dân phố cổ Hà Nội theo hai giai đoạn
Theo phương án được đề xuất, quá trình di dời dân nội đô Hà Nội sẽ được triển khai theo hai giai đoạn rõ ràng, gắn với từng khu vực cụ thể nhằm bảo đảm tính khả thi và hạn chế tối đa xáo trộn đời sống người dân.
Trong giai đoạn 2026–2035, Hà Nội dự kiến di dời khoảng 200.000 người sinh sống tại khu vực ven sông Hồng. Đây là khu vực có vai trò quan trọng về cảnh quan, sinh thái nhưng hiện tồn tại nhiều khu dân cư tự phát, hạ tầng yếu kém. Song song đó, khoảng 200.000 người tại khu vực hồ Tây và vùng phụ cận cũng nằm trong diện giãn dân để tái thiết không gian đô thị.
Cùng giai đoạn này, thành phố sẽ thí điểm tái cấu trúc một số ô phố trong phạm vi vành đai 3 với khoảng 42.000 người phải di dời. Việc giãn dân vành đai 3 được xác định là bước đi then chốt nhằm giảm tải cho khu vực trung tâm, đồng thời tạo dư địa phát triển các trung tâm mới.
Bước sang giai đoạn 2036–2045, trọng tâm di dời dân nội đô Hà Nội sẽ tập trung vào khu phố cổ và khu phố cũ. Theo đó, khoảng 26.730 người tại khu phố cổ sẽ được di dân để phục vụ công tác bảo tồn và phát triển du lịch bền vững. Cùng với đó, 23.000 người tại khu phố cũ – nơi tập trung nhiều công trình kiến trúc Pháp có giá trị cũng nằm trong diện giãn dân.
Ngoài ra, khoảng 370.000 người tại các khu vực còn lại trong vành đai 3 sẽ được di dời để thực hiện tái cấu trúc đô thị Hà Nội toàn diện. Tổng cộng, trong suốt hai giai đoạn, số dân dự kiến phải di dời lên tới hơn 860.000 người, con số lớn chưa từng có trong lịch sử quy hoạch Thủ đô.
Đối với từng khu vực đặc thù, quy hoạch Thủ đô 100 năm đưa ra định hướng phát triển riêng biệt. Khu trung tâm Chính trị – Hành chính Ba Đình và khu vực hồ Gươm được xác định là không gian biểu tượng quốc gia, tập trung bảo tồn di sản, mở rộng quảng trường, tăng cường không gian xanh và hình thành trung tâm chính trị – kinh tế – tài chính của Thủ đô.
Khu phố cổ Hà Nội sẽ được bảo tồn nghiêm ngặt về kiến trúc và văn hóa, đồng thời phát triển kinh tế đêm, du lịch cộng đồng, không gian đi bộ và sáng tạo. Việc di dân phố cổ Hà Nội được xem là điều kiện tiên quyết để giảm mật độ cư trú, nâng cao chất lượng sống và bảo vệ giá trị di sản lâu dài.
Khu phố cũ tiếp tục được bảo tồn hình thái đô thị đặc trưng thời Pháp thuộc, kết hợp cải tạo các công trình xuống cấp và xây dựng mới có kiểm soát, bảo đảm hài hòa không gian kiến trúc.
Đối với hồ Tây, sông Hồng và các khu vực còn lại trong vành đai 3, quy hoạch đặt mục tiêu tái cấu trúc toàn diện, phát triển các trục cảnh quan, trung tâm dịch vụ – thương mại, đồng thời hình thành các khu đô thị mới hiện đại.
Trao đổi với báo chí, nhiều chuyên gia cho rằng chủ trương di dời dân nội đô Hà Nội là cần thiết và phù hợp với xu thế phát triển đô thị bền vững. Tuy nhiên, bài toán đặt ra không chỉ nằm ở việc di chuyển dân cư mà còn ở công tác tái định cư, bảo đảm sinh kế, việc làm, giáo dục, y tế và an sinh xã hội cho người dân sau di dời.
Theo kiến trúc sư Trần Huy Ánh, việc giãn dân vành đai 3 và di dân phố cổ Hà Nội cần được triển khai theo lộ trình rõ ràng, minh bạch thông tin để người dân chủ động thích ứng. Nếu thực hiện bài bản, đây sẽ là cơ hội vàng để Hà Nội tái cấu trúc đô thị, nâng cao chất lượng sống và khẳng định vị thế của một Thủ đô hiện đại nhưng vẫn giàu bản sắc.
