Vì sao có ý kiến muốn giữ thi chung tốt nghiệp THPT và đại học? Nếu tách riêng, ai sẽ tổ chức thi đại học?
Đề xuất tách thi tốt nghiệp THPT và thi đại học đang tạo ra nhiều tranh luận trong giới chuyên gia. Vấn đề lớn nhất nằm ở việc một kỳ thi phải cùng lúc phục vụ nhiều mục tiêu khác nhau. Nếu thay đổi mô hình “hai trong một”, phương án tuyển sinh đại học sẽ được tổ chức ra sao?
Đề nghị nghiên cứu tách thi tốt nghiệp và thi đại học
Tại phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 14/7, trong quá trình cho ý kiến về báo cáo công tác dân nguyện tháng 6, ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đề nghị nghiên cứu phương án tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học.
Đề xuất được đưa ra sau khi kỳ thi tốt nghiệp THPT bộc lộ một số bất cập, đặc biệt là vụ điểm môn toán cao bất thường tại Tuyên Quang.
Theo ông Nguyễn Đắc Vinh, mục tiêu của thi tốt nghiệp THPT là đánh giá quá trình học tập ở bậc phổ thông, kiểm tra kiến thức, phân loại học sinh và cung cấp phổ điểm để xem xét chất lượng đào tạo tại các cơ sở giáo dục.
Trong khi đó, tuyển sinh đại học thuộc trách nhiệm của các cơ sở giáo dục đại học. Thực tế, một số trường đã chủ động tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực hoặc áp dụng phương thức tuyển sinh riêng.
“Vì thế, nếu tách bạch ra thì kỳ thi tốt nghiệp THPT có lẽ sẽ ít có nguy cơ lặp lại những cái như bây giờ”, ông Vinh nêu quan điểm.
Hai mục tiêu trong một kỳ thi có thể bị “vênh”
Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS Lê Đông Phương, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giáo dục đại học thuộc Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho rằng cần phân định rõ hai kỳ thi.
Theo ông Phương, kỳ thi tốt nghiệp THPT chỉ nhằm xác định học sinh có đạt mức kiến thức tối thiểu để hoàn thành chương trình phổ thông hay không. Ngược lại, tuyển sinh đại học phải lựa chọn những thí sinh phù hợp và có năng lực tốt nhất để vào học.
Hai mục tiêu này có yêu cầu khác nhau. Vì vậy, việc sử dụng cùng một kỳ thi để vừa xét tốt nghiệp, vừa tuyển sinh đại học có thể dẫn đến sự thiếu tương thích, thậm chí làm phát sinh tiêu cực khi điểm thi trở thành căn cứ cạnh tranh vào đại học.
Cùng quan điểm, GS Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học FPT, quyền điều hành Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, nhận định những hạn chế của kỳ thi “hai trong một” đã xuất hiện từ lâu. Theo ông, kết quả rõ nhất mà mô hình này đạt được có lẽ là tiết kiệm nguồn lực cho xã hội.
Ông Tùng cho rằng nếu xác định kỳ thi tốt nghiệp THPT phục vụ nhiều mục tiêu, cần đánh giá cụ thể từng mục tiêu có thực sự đạt được hay không.
“Ở mục tiêu đánh giá kết quả học tập bậc phổ thông, hiện kỳ thi luôn đạt trên 95% thí sinh đỗ. Về xét tuyển đại học, tôi nhận thấy đề thi một số môn khoảng 3/4 câu hỏi còn quá dễ, việc phân hóa thí sinh chỉ nằm trong phạm vi 1/4 số câu hỏi của đề thi.
Như vậy, dùng kết quả này để xét tuyển vào đại học, liệu có khách quan và đảm bảo chất lượng không”?, ông Lê Trường Tùng đặt vấn đề.
Theo ông, kỳ thi hiện nay chưa đáp ứng tốt yêu cầu tuyển sinh đại học. Vì vậy, có thể bỏ cách tổ chức thi tốt nghiệp THPT như hiện tại, giao địa phương chủ động đánh giá và cấp giấy chứng nhận hoàn thành chương trình phổ thông cho học sinh.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT về pháp lý không phải kỳ thi tuyển sinh đại học
TS Sái Công Hồng, chuyên gia khảo thí, cho biết đề xuất tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học không phải vấn đề mới. Nội dung này đã được đưa ra thảo luận trong nhiều năm.
Cơ quan quản lý từng nhiều lần khẳng định mục đích chính của kỳ thi tốt nghiệp THPT là đánh giá mức độ hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông. Trong khi đó, các cơ sở giáo dục đại học có quyền tự chủ xây dựng phương án tuyển sinh.
Theo ông Hồng, trong khoảng hai năm gần đây, kỳ thi tốt nghiệp THPT được bổ sung thêm mục tiêu cung cấp nguồn dữ liệu đáng tin cậy, trung thực và phản ánh đúng năng lực người học để các trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp sử dụng trong tuyển sinh.
Đây là nguyên nhân khiến kỳ thi thường được gọi là kỳ thi “hai trong một”. Tuy nhiên, xét theo quy định của Luật Giáo dục, bản chất pháp lý của kỳ thi này vẫn là thi tốt nghiệp THPT.
Ông Hồng cho rằng cần tách biệt mục đích tổ chức kỳ thi với cách các trường sử dụng kết quả. Trường hợp các cơ sở giáo dục đại học không dùng điểm thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển, kỳ thi sẽ trở về đúng chức năng công nhận học sinh đã hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông.
Khi đó, từng trường đại học phải xây dựng phương án tuyển sinh riêng, phù hợp với mục tiêu và yêu cầu đào tạo.
Vì sao có ý kiến muốn giữ kỳ thi “hai trong một”?
Trái với nhóm chuyên gia ủng hộ việc tách hai kỳ thi, một số ý kiến cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn có vai trò quan trọng và chưa cần thiết phải bỏ mô hình hiện nay.
Ông Vũ Khắc Ngọc, chuyên gia về thi cử, cho biết bản thân có thể nhận được nhiều lợi thế trong công việc nếu kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học được tách riêng. Dù vậy, ông vẫn nghiêng về phương án duy trì kỳ thi “hai trong một”.
Theo ông Ngọc, ngoài việc cung cấp dữ liệu cho tuyển sinh đại học, cao đẳng, kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT còn giúp ngành giáo dục đánh giá tương đối toàn diện thực trạng dạy và học.
“Đây là kỳ thi có hơn một triệu thí sinh dự thi và đi kèm với đó là hơn một triệu gia đình có con em dự thi cùng giám sát. Mức độ minh bạch thông tin rất cao. Phổ điểm, dữ liệu điểm thi tốt nghiệp THPT giống như một bộ “kết quả xét nghiệm” mà bác sĩ dùng để chẩn đoán trong Y học.
Lãnh đạo các địa phương, ngành giáo dục có thể nhìn vào đó để thấy được tương quan so sánh kết quả dạy và học địa phương mình với địa phương khác, trường mình với trường khác, môn này với môn khác để từ đó điều chỉnh hoạt động dạy và học cho tốt hơn", ông Ngọc phân tích.
Theo quan điểm này, dữ liệu từ kỳ thi quy mô toàn quốc không chỉ phục vụ tuyển sinh mà còn là căn cứ để so sánh chất lượng giáo dục giữa các địa phương, trường học và môn học.
Nếu tách hai kỳ thi, ai sẽ tổ chức tuyển sinh đại học?
Về phương án tổ chức sau khi tách kỳ thi, TS Lê Đông Phương đề xuất kỳ thi tốt nghiệp THPT có thể được tổ chức theo hướng nhẹ nhàng hơn và giao cho địa phương chủ động thực hiện. Trong khi đó, kỳ thi tuyển sinh đại học vẫn nên do Bộ GD&ĐT tổ chức.
Theo ông Phương, dù một số trường đại học đã xây dựng kỳ thi riêng, cơ hội tham gia của học sinh tại các khu vực hiện chưa thực sự bình đẳng.
Nhiều kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy được tổ chức trên máy tính hoặc chỉ có địa điểm thi tại khu vực đồng bằng, đô thị và các địa phương phát triển. Học sinh ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa vì vậy gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận.
Do đó, việc Bộ GD&ĐT tiếp tục tổ chức một kỳ thi tuyển sinh đại học chung có thể giúp bảo đảm cơ hội dự thi cho học sinh trên cả nước.
GS Lê Trường Tùng cho rằng một số ngành đặc thù như kiến trúc, hội họa, âm nhạc vẫn cần tổ chức thi tuyển. Đối với những nhóm ngành khác, có cần duy trì kỳ thi đầu vào hay không phải tiếp tục nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, trong đó có Mỹ và Đức.
"Chúng ta có thể mở rộng đầu vào đại học nhưng phải thắt chặt đầu ra. Đấy mới là giáo dục đại học. Trong khi ở nước ta hiện nay, các kỳ thi đang đi ngược lại với quy luật: Khó vừa ở cấp THCS, khó hơn ở cấp THPT và rất khó ở cấp tuyển đại học. Do đó, cần cải tổ lại tất cả các kỳ thi, trong đó có cả kỳ thi “hai trong một”, ông Tùng nói.
Kỳ thi riêng phải bảo đảm cơ hội bình đẳng cho mọi thí sinh
TS Sái Công Hồng nhận định mô hình tuyển sinh hiện nay đã khác nhiều so với kỳ thi đại học trước đây, khi thí sinh chỉ có một cơ hội dự thi trong năm và phải chịu áp lực rất lớn.
Hiện nhiều trường tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy thành nhiều đợt. Việc được dự thi nhiều lần giúp học sinh có thêm cơ hội và giảm bớt tình trạng toàn bộ kết quả phụ thuộc vào một kỳ thi duy nhất.
Tuy nhiên, ông Hồng lưu ý khả năng tiếp cận các kỳ thi riêng vẫn có sự chênh lệch. Học sinh tại vùng sâu, vùng xa hoặc khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn phải đối mặt với trở ngại về khoảng cách địa lý, chi phí đi lại và điều kiện dự thi.
Nếu các cơ sở giáo dục đại học muốn sử dụng kỳ thi riêng làm căn cứ tuyển sinh, hệ thống khảo thí cần được mở rộng về quy mô, bảo đảm mọi thí sinh đều có cơ hội tham gia như nhau. Quá trình tổ chức cũng phải đáp ứng các yêu cầu về công bằng, công khai, minh bạch và không tạo ra bất lợi đối với bất kỳ nhóm thí sinh nào.
TS Sái Công Hồng đề xuất các trường đại học có thể liên kết theo từng nhóm ngành để xây dựng bài thi đánh giá năng lực dùng chung. Mỗi bài thi cần tập trung đo lường đúng những năng lực mà nhóm ngành đào tạo yêu cầu.
Theo ông Hồng, tách thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học không đồng nghĩa quay lại mô hình thi đại học cũ. Mục tiêu là chuyển sang phương thức tuyển sinh hiện đại hơn, phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, trong đó chú trọng phát triển phẩm chất, năng lực chung và năng lực chuyên biệt của người học.
