Cố đô cổ xưa có từ thời ông nội vua Hùng, xuất hiện trước cả Hà Nội và Huế nằm ở đâu?
Trong dân gian tồn tại một giả thuyết cho rằng, vùng núi Hồng Lĩnh – biểu tượng linh thiêng của xứ Nghệ, từng là nơi đặt kinh đô đầu tiên của người Việt cổ.
Theo truyền thuyết, sau khi lên ngôi, Kinh Dương Vương đã thân chinh dẫn quân đi khắp phương Nam để tìm vùng đất hội tụ yếu tố phong thủy thuận lợi, nhằm xây dựng kinh đô và lập quốc. Khi đến vùng Nghệ Tĩnh, nhà vua bắt gặp dãy núi trùng điệp với 99 đỉnh cao hùng vĩ, được ví như bức tường thành thiên nhiên kiên cố. Khu vực này xưa có tên là Cựu Đô, về sau gọi là Ngàn Hống.
Địa thế nơi đây được đánh giá hội tụ đủ yếu tố “địa linh”: phía trước giáp biển, có sông uốn lượn, núi non bao bọc, tạo thế “rồng cuộn, hổ ngồi”. Đồng bằng rộng lớn thuận lợi cho sinh sống lâu dài. Đứng từ đỉnh núi, nhà vua có thể quan sát toàn cảnh vùng đất bên dưới. Chính vì vậy, Kinh Dương Vương đã quyết định chọn nơi này làm kinh đô, đặt quốc hiệu là Xích Quỷ.
Sau khi kinh thành được dựng lên, nhà vua kết duyên với Thần Long và sinh ra Lạc Long Quân. Về sau, Lạc Long Quân kế vị, xưng là Hùng Hiền Vương. Giai đoạn này được xem là thời kỳ khởi đầu của lịch sử dân tộc theo quan niệm dân gian.
Điềm báo lạ và sự dịch chuyển kinh đô
Tuy nhiên, truyền thuyết cũng kể lại một sự kiện được xem là điềm báo khiến kinh đô Ngàn Hống không tồn tại lâu dài. Trong một lần du ngoạn trên sông Thanh Long (nay là sông Lam), nhà vua chứng kiến đàn 100 con phượng hoàng bay về dãy Hồng Lĩnh để tìm nơi đậu.
Thế nhưng, do ngọn núi chỉ có 99 đỉnh nên con chim đầu đàn không tìm được chỗ thích hợp, buộc phải bay đi, kéo theo cả đàn rời khỏi khu vực. Cho rằng đây là dấu hiệu không lành, nhà vua đã quyết định từ bỏ kinh đô này, dời đô về vùng châu thổ sông Hồng, cụ thể là đất Phong Châu.
Hồng Lĩnh – biểu tượng văn hóa và địa lý xứ Nghệ
Ngày nay, Hồng Lĩnh (còn gọi là Ngàn Hống) vẫn được xem là dãy núi nổi tiếng bậc nhất khu vực Bắc Trung Bộ. Dưới triều Nhà Nguyễn, hình ảnh núi Hồng còn được khắc trên Anh đỉnh – một trong Cửu đỉnh tại Huế, cho thấy vị trí đặc biệt của danh thắng này trong tâm thức người Việt. Núi cũng từng được xếp vào danh sách 21 thắng cảnh tiêu biểu của nước Nam xưa.
Theo các nghiên cứu địa chất, dãy núi này hình thành cách đây khoảng 1 triệu năm, kéo dài khoảng 30km, rộng 15km, trải dài qua các huyện Nghi Xuân, Can Lộc và Đức Thọ. Trong dân gian, núi còn có nhiều tên gọi khác như Rú Lớn, Hồng Sơn, Hương Tượng…
Đỉnh cao nhất của Hồng Lĩnh đạt khoảng 678m so với mực nước biển. Dù truyền thuyết nhắc đến 99 ngọn núi, nhưng theo khảo sát thực tế, toàn dãy hiện có khoảng 60 đỉnh.
Những huyền tích dân gian quanh dãy núi Ngàn Hống
Không chỉ gắn với câu chuyện lập quốc, Hồng Lĩnh còn đi vào đời sống dân gian qua nhiều huyền tích thú vị. Một trong số đó là câu chuyện về người khổng lồ ông Đùng – nhân vật được cho là đã gom các ngọn núi rải rác ở vùng châu thổ sông Lam, sông La để xếp thành dãy Hồng Lĩnh.
Theo truyền thuyết, khi xếp đến ngọn thứ 99, ông Đùng vô tình đánh rơi một ngọn núi xuống bờ bắc sông Lam, về sau trở thành rú Rum. Ngoài ra, ông còn được kể là người dạy dân khai thác quặng sắt, truyền nghề đúc và rèn cho cư dân địa phương.
Dù những câu chuyện này mang màu sắc huyền thoại, chúng vẫn góp phần tạo nên giá trị văn hóa đặc sắc cho vùng đất xứ Nghệ – nơi hội tụ giữa lịch sử, truyền thuyết và bản sắc dân tộc.
