Những bí ẩn xoay quanh khu lăng mộ của Tần Thủy Hoàng từ lâu vẫn là đề tài thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu và công chúng. Trong đó, câu chuyện về một pho tượng binh sĩ có khả năng “đổi màu mặt” sau khi được khai quật khiến nhiều người không khỏi tò mò.
Tần Thủy Hoàng (259 TCN – 210 TCN) là vị vua thứ 36 của nước Tần, đồng thời là hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Hoa sau khi chinh phục sáu nước chư hầu, kết thúc thời kỳ Chiến Quốc vào năm 221 TCN. Dù nắm trong tay quyền lực tối cao, ông lại luôn bị ám ảnh bởi cái chết, không ngừng tìm kiếm phương thuốc trường sinh bất tử. Tuy nhiên, cuối cùng ông vẫn qua đời ở tuổi 49 do bạo bệnh.
Phải đến năm 1974, khu lăng mộ của vị hoàng đế này mới được phát hiện tại chân núi phía bắc Ly Sơn, cách Tây An khoảng 35km về phía đông bắc. Theo ghi chép trong Sử Ký, công trình này được xây dựng trong suốt 38 năm với sự tham gia của khoảng 700.000 nhân công.
Lăng mộ có quy mô khổng lồ, dài 260m theo hướng Đông – Tây, rộng 160m theo hướng Bắc – Nam, với tổng diện tích lên tới 41.600m², được xem là một trong những lăng mộ hoàng gia lớn nhất Trung Quốc.
Bên trong là hàng nghìn tượng binh sĩ đất nung với hình dáng, kiểu tóc, cử chỉ và biểu cảm gương mặt khác nhau, được chế tác tinh xảo như mô phỏng người thật.
Điểm đặc biệt là trong số các tượng binh mã dũng, các nhà khảo cổ từng phát hiện một chiến binh có khuôn mặt mang màu xanh độc đáo. Tuy nhiên, chỉ khoảng 5 phút sau khi được đưa lên khỏi lòng đất, màu xanh này nhanh chóng chuyển sang nâu sẫm.
Sự thay đổi đột ngột khiến những người có mặt không khỏi bất ngờ. May mắn là trước khi màu sắc biến đổi hoàn toàn, các nhà khảo cổ đã kịp ghi lại hình ảnh ban đầu của pho tượng.
Theo các chuyên gia, hiện tượng này có thể được giải thích bằng quá trình oxy hóa. Lớp sơn phủ trên tượng được tạo từ các chất liệu tự nhiên cổ xưa, vốn được bảo quản trong môi trường kín dưới lòng đất suốt hàng nghìn năm.
Khi tiếp xúc với không khí bên ngoài, đặc biệt là oxy và độ ẩm thay đổi, lớp sơn nhanh chóng bị biến đổi, dẫn đến hiện tượng đổi màu hoặc bong tróc chỉ trong thời gian ngắn.
Bên cạnh cách lý giải khoa học, vẫn tồn tại một số giả thuyết khác xoay quanh màu sắc đặc biệt của pho tượng.
Có ý kiến cho rằng binh sĩ thời phong kiến từng sử dụng màu sắc trên khuôn mặt để tạo hiệu ứng tâm lý trong chiến trận.
Một số giả thuyết khác cho rằng màu sắc phản ánh nguyên mẫu người thật được dùng để chế tác tượng.
Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có kết luận chính thức nào xác nhận những giả thuyết này.
Dù đã trải qua hàng nghìn năm, lăng mộ Tần Thủy Hoàng vẫn còn chứa đựng vô số điều chưa thể giải mã. Hiện tượng pho tượng “đổi màu” chỉ là một trong nhiều bí ẩn cho thấy trình độ kỹ thuật đáng kinh ngạc của người xưa, đồng thời tiếp tục khơi gợi sự tò mò của hậu thế về một nền văn minh cổ đại đầy huyền bí.
