Việt Nam tăng tốc xây dựng nguồn nhân lực bán dẫn: từ cơ hội chiến lược đến năng lực triển khai thực tế

Ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mạnh mẽ chưa từng có, trở thành nền tảng của mọi hệ thống công nghệ từ AI, trung tâm dữ liệu đến ô tô thông minh.

Trong làn sóng dịch chuyển đó, Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến tiềm năng, với sự vào cuộc đồng thời của Chính phủ, các trường đại học kỹ thuật và doanh nghiệp công nghệ – trong đó có những đơn vị tiên phong như FPT nhằm nhanh chóng xây dựng lực lượng nhân lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo Gartner, doanh thu bán dẫn toàn cầu đạt khoảng 626 tỷ USD năm 2024 và dự kiến tăng lên 1.000 tỷ USD năm 2026, với động lực chính đến từ chip AI và trung tâm dữ liệu. Song song với sự bùng nổ về quy mô là tình trạng thiếu hụt nhân lực mang tính toàn cầu. Trong các dự báo dài hạn trước đây của McKinsey và KPMG, quy mô thị trường này dự kiến đạt khoảng 1.000 tỷ USD vào năm 2030 – cho thấy tốc độ tăng trưởng đang được đẩy nhanh đáng kể. Theo các nghiên cứu ngành (SEMI, McKinsey, KPMG), lĩnh vực bán dẫn đang đối mặt với khoảng trống hàng trăm nghìn đến hàng triệu kỹ sư trong thập kỷ này – đặc biệt ở các mảng thiết kế, đóng gói tiên tiến và tích hợp hệ thống.

Việt Nam xác định bán dẫn là công nghệ chiến lược

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến mới của ngành bán dẫn. Bán dẫn đã được xác định là công nghệ chiến lược quốc gia trong các định hướng phát triển khoa học – công nghệ của Đảng và nhà nước theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Việt Nam cũng đặt mục tiêu phát triển ít nhất 50.000 nhân lực vào năm 2030 .

Hiện nay, Việt Nam đã thu hút hơn 50 doanh nghiệp bán dẫn quốc tế như Intel, Samsung, Amkor, Hana Micron, Marvell, Synopsys, Cadence… tham gia vào các khâu thiết kế, đóng gói và kiểm thử tiên tiến. Đồng thời, thị trường bán dẫn trong nước được dự báo đạt khoảng 21 tỷ USD vào năm 2025 và tiếp tục tăng trưởng lên 30–31 tỷ USD vào cuối thập kỷ .

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất vẫn là nhân lực. Việt Nam hiện có khoảng 15.000 lao động trong lĩnh vực bán dẫn, trong đó chỉ khoảng 5.000 kỹ sư thiết kế chip là lực lượng cốt lõi của chuỗi giá trị. Trong khi đó, nhu cầu bổ sung hàng năm ước tính lên tới 5.000–10.000 kỹ sư, vượt xa năng lực đào tạo hiện tại.

Theo các báo cáo giai đoạn 2024–2025, Việt Nam có khoảng 40 cơ sở đào tạo tham gia đào tạo các lĩnh vực liên quan đến vi mạch – bán dẫn. Con số này đang tiếp tục gia tăng trong năm 2026 khi có thêm trường mở ngành mới và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp.

Kỹ sư vận hành và kiểm soát dây chuyền sản xuất chip trong nhà máy bán dẫn. Nguồn nhân lực kỹ thuật cao đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất lượng và năng suất của toàn bộ chuỗi sản xuất. (Ảnh minh hoạ)

Từ đào tạo đến triển khai: mô hình học thật - làm thật bắt đầu hình thành

Trong bối cảnh phát triển nhanh của Việt Nam, một xu hướng mới đang dần rõ nét: phát triển nhân lực bán dẫn không còn chỉ là câu chuyện của nhà trường, mà cần sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp – nơi diễn ra hoạt động triển khai thực tế. Một hệ sinh thái doanh nghiệp – đào tạo trong lĩnh vực bán dẫn đang dần hình thành tại Việt Nam, với sự tham gia của nhiều tập đoàn công nghệ trong nước. Viettel gần đây đã khởi động nhà máy sản xuất chip, FPT công bố thành lập nhà máy thiết và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn, trong khi CMC cũng bắt đầu tham gia từ khâu đào tạo nhân lực, cho thấy xu hướng doanh nghiệp không chỉ dừng ở ứng dụng mà đang từng bước đi sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Trong bức tranh đó, một số doanh nghiệp lựa chọn cách tiếp cận toàn diện, kết hợp đồng thời giữa đào tạo, phát triển nhân lực và triển khai thực tế. FPT cũng đi theo hướng này, khi xây dựng hệ sinh thái bán dẫn trải dài từ đào tạo, lực lượng kỹ sư, đến các hoạt động thiết kế, kiểm thử và định hướng tham gia vào các công đoạn đóng gói tiên tiến. 

Hiện FPT có hơn 200 kỹ sư bán dẫn, 800 kỹ sư phần mềm nhúng làm việc cho các dự án hợp tác với các công ty bán dẫn hàng đầu thế giới và hơn 3.300 sinh viên theo học ngành bán dẫn.

Ở mảng thiết kế, kiểm thử, đóng gói tiên tiến, trong giai đoạn 2023–2025, đội ngũ kỹ sư bán dẫn của FPT đã đạt những bước tiến quan trọng trong việc thương mại hóa sản phẩm chip "Make in Vietnam". Năm 2023, FPT ra mắt 8 dòng chip nguồn (PMIC) do đội ngũ kỹ sư Việt Nam trực tiếp thiết kế, từng bước đưa sản phẩm “thiết kế tại Việt Nam” tham gia chuỗi cung ứng khu vực. Cuối năm 2025, FPT xuất khẩu thành công lô chip nguồn đầu tiên sang thị trường Nhật Bản, khẳng định năng lực cạnh tranh của sản phẩm chip của FPT trên thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, đội ngũ kỹ sư bán dẫn của FPT cũng đang nhận những đề bài thiết kế chip ASIC theo mô hình “Turnkey” cho khách hàng Nhật Bản và Đài Loan, cung cấp dịch vụ trọn gói từ khâu định nghĩa yêu cầu, thiết kế chip, chịu trách nhiệm làm việc với foundry sản xuất chip, đặt hàng đóng gói và kiểm thử, nhằm bàn giao sản phẩm chip hoàn chỉnh cho khách hàng. 

Ở lĩnh vực đào tạo, FPT có chương trình học ngắn hạn, cao đẳng, đại học. Các trường thuộc FPT đào tạo bán dẫn gồm: Trường đại học FPT, Trường cao đẳng FPT Polytechnic, Trường cao đẳng Anh quốc BTEC FPT, Viện đào tạo quốc tế FPT, Asia Vietnam - Chương trình liên kết quốc tế về đào tạo đại học giữa Trường đại học FPT và Asia University, Đài Loan (Trung Quốc)… Chương trình đào tạo bán dẫn của các trường thuộc FPT có phần lớn thời gian thực hành. Sinh viên được học thiết kế chip bằng các phần mềm thiết kế vi mạch chuyên dụng, thử nghiệm sản xuất ở phòng lab mô phỏng, thử nghiệm thực tế trong các phòng lab và thực tập tại doanh nghiệp.

Việc kết hợp giữa đào tạo và triển khai trong cùng một hệ sinh thái – từ con người, tổ chức đến hạ tầng kỹ thuật – giúp hình thành lực lượng kỹ sư có thể tham gia ngay vào các dự án, đồng thời tạo nền tảng để mở rộng quy mô trong tương lai.

Cách tiếp cận của FPT phản ánh một xu hướng rõ nét: thay vì phát triển rời rạc từng khâu, các doanh nghiệp đang hướng tới xây dựng năng lực bán dẫn theo chuỗi, nơi đào tạo, nhân lực và triển khai được tích hợp chặt chẽ để rút ngắn thời gian tham gia vào thị trường toàn cầu.

Từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị

Trong chuỗi giá trị bán dẫn, các khâu như thiết kế vi mạch, phát triển phần mềm và tích hợp hệ thống mang lại giá trị gia tăng cao và phù hợp với năng lực của Việt Nam.

Xu hướng toàn cầu cũng đang dịch chuyển theo hướng này. Theo các báo cáo của Deloitte, McKinsey và KPMG, giá trị đang dần chuyển từ sản xuất thuần túy sang thiết kế và đóng gói tiên tiến – những lĩnh vực đòi hỏi kỹ năng kỹ thuật cao nhưng không phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng sản xuất quy mô lớn.

Với nền tảng nhân lực công nghệ và sự tham gia ngày càng sâu của doanh nghiệp, Việt Nam đang có cơ hội đi theo “đường tắt chiến lược”: bắt đầu từ các khâu phù hợp, sau đó từng bước nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị.

Trong bài toán nhân lực bán dẫn, chính sách là điều kiện cần, nhưng năng lực triển khai thực tế mới là yếu tố quyết định. Những mô hình kết hợp giữa đào tạo – triển khai – mở rộng đang cho thấy hiệu quả ban đầu, khi vừa tạo ra lực lượng có thể làm việc ngay, vừa đảm bảo khả năng tăng trưởng quy mô.

Trong bức tranh đó, các doanh nghiệp công nghệ lớn đóng vai trò “lực kéo” của hệ sinh thái. Không chỉ là nơi sử dụng nhân lực, họ còn tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo, chuẩn hóa kỹ năng và kết nối với thị trường quốc tế.

Sự xuất hiện của những đơn vị tiên phong – với cách tiếp cận bài bản và gắn với thực tiễn – đang góp phần định hình một hướng đi rõ ràng hơn cho Việt Nam trong ngành bán dẫn. Và nếu duy trì được tốc độ này, Việt Nam không chỉ giải bài toán thiếu hụt nhân lực trong nước, mà còn có cơ hội trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu./.