Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cảnh báo rằng tăng trưởng kinh tế của các nước Đông Nam Á trong giai đoạn 2026 - 2027 có thể suy giảm đáng kể nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, với mức giảm ước tính 0,6% - 2,3% GDP tùy theo kịch bản.
Trong gần một tháng qua, căng thẳng tại Trung Đông cùng với tình trạng ách tắc tại eo biển Hormuz đã đẩy giá năng lượng tăng mạnh, đồng thời làm gián đoạn chuỗi cung ứng và hoạt động thương mại toàn cầu.
Trong báo cáo công bố ngày 27/3, ADB đưa ra ba kịch bản nhằm đánh giá tác động của cuộc xung đột đối với tăng trưởng và lạm phát của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Ở kịch bản khả quan nhất, nếu xung đột kết thúc vào cuối tháng 6, giá dầu được dự báo có thể tăng lên khoảng 105 USD/thùng trong quý II. Trong kịch bản trung lập hơn, khi căng thẳng kéo dài tới tháng 9, giá dầu có thể leo lên mức 130 USD/thùng. Còn với kịch bản tiêu cực, nếu xung đột tiếp diễn đến tháng 2 năm sau, giá dầu có thể chạm mốc 155 USD/thùng trong quý II trước khi giảm dần về khoảng 140 USD/thùng từ quý III cho tới đầu năm tiếp theo.
Theo đánh giá của ADB, nhóm các nền kinh tế đang phát triển tại Đông Nam Á sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong ba kịch bản này, với mức suy giảm tăng trưởng GDP từ 0,6% đến 2,3%. Các quốc gia được đề cập bao gồm Việt Nam, Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan, Myanmar, Timor-Leste, Brunei, Campuchia và Lào.
Nguyên nhân chính đến từ cú sốc giá dầu và sự đứt gãy trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Giá năng lượng tăng khiến chi phí sản xuất và vận chuyển leo thang, tạo thêm áp lực lạm phát đối với các nền kinh tế. Bên cạnh đó, việc gián đoạn xuất khẩu từ các quốc gia vùng Vịnh còn kéo theo giá phân bón tăng cao, làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát lương thực. Những yếu tố này khiến thu nhập thực tế của hộ gia đình giảm sút, kéo theo sự suy yếu của tiêu dùng trong nước và ảnh hưởng tiêu cực đến tốc độ tăng trưởng kinh tế.
Nhóm chuyên gia của ADB cho rằng mặc dù cú sốc giá năng lượng có thể chỉ mang tính tạm thời, nhưng những tác động lan tỏa của nó lên chi phí sản xuất, chuỗi cung ứng và mặt bằng giá cả có thể kéo dài lâu hơn.
Theo ước tính của tổ chức này, lạm phát tại các nền kinh tế Đông Nam Á (ngoại trừ Singapore) có thể tăng thêm khoảng 3% do tác động từ xung đột Trung Đông. Đối với toàn bộ khu vực châu Á - Thái Bình Dương, tăng trưởng GDP được dự báo giảm 0,3% - 1,3%, trong khi lạm phát có thể tăng 0,6% - 3,2%.
.png)
Trước những rủi ro này, ADB khuyến nghị các chính phủ nên ưu tiên ổn định kinh tế thay vì cố gắng kìm hãm tín hiệu giá thị trường. Việc cho phép giá năng lượng phản ánh đúng chi phí có thể khuyến khích tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi sang nhiên liệu thay thế và tăng đầu tư vào các nguồn năng lượng mới. Ngược lại, các biện pháp kiểm soát giá diện rộng hoặc trợ cấp đại trà có thể khiến quá trình điều chỉnh bị trì hoãn và dẫn tới phân bổ nguồn lực kém hiệu quả.
Ngoài ra, các chính sách hỗ trợ tài khóa cần được thiết kế có mục tiêu rõ ràng và thời hạn cụ thể. Những hộ gia đình và lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất nên được ưu tiên trong các chương trình hỗ trợ.
ADB cũng cho rằng việc quản lý nhu cầu năng lượng là cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Một số biện pháp được đề xuất gồm quy định nhiệt độ điều hòa hợp lý, hạn chế chiếu sáng không cần thiết và khuyến khích tiết kiệm điện vào giờ cao điểm.
Bên cạnh đó, các sáng kiến như làm việc từ xa, sắp xếp thời gian làm việc linh hoạt, tăng cường sử dụng phương tiện giao thông công cộng hoặc tổ chức ngày không sử dụng xe cá nhân tại các đô thị lớn cũng có thể góp phần giảm mức tiêu thụ nhiên liệu.
Trước tác động của cú sốc năng lượng, nhiều quốc gia trong khu vực đã triển khai các biện pháp ứng phó. Chẳng hạn, Thái Lan quyết định tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu tinh chế sang các thị trường khác, ngoại trừ Lào và Myanmar. Đồng thời, Bộ Năng lượng nước này yêu cầu các doanh nghiệp kinh doanh dầu tăng mức dự trữ bắt buộc từ 1% lên 3% nhằm củng cố an ninh nguồn cung.
Tại Philippines, chính phủ đã ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng cách đây vài ngày để ứng phó với tác động từ cuộc xung đột Trung Đông.
Ở Việt Nam, Bộ Công Thương nhận định thị trường xăng dầu đang có nhiều biến động khó lường. Tuy nhiên, cơ quan này cho biết nguồn cung trong tháng 4 vẫn được đảm bảo nhờ kết hợp giữa dự trữ, sản xuất trong nước và nhập khẩu. Bên cạnh đó, Bộ cũng khuyến khích các doanh nghiệp và người dân áp dụng hình thức làm việc từ xa nhằm tiết kiệm năng lượng.
