Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) vừa có động thái yêu cầu các doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên các Sở Giao dịch Chứng khoán tiến hành rà soát lại tư cách công ty đại chúng theo quy định mới của pháp luật. Văn bản được ban hành ngày 24/2/2026.
Theo Luật Chứng khoán sửa đổi, một doanh nghiệp được công nhận là công ty đại chúng khi đáp ứng đồng thời các tiêu chí: là công ty cổ phần có vốn điều lệ đã góp và vốn chủ sở hữu tối thiểu 30 tỷ đồng; đồng thời ít nhất 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết phải do tối thiểu 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Nếu không còn đáp ứng một trong các điều kiện trên, doanh nghiệp sẽ bị hủy tư cách công ty đại chúng.
Đối với các doanh nghiệp đã niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trước ngày 1/1/2021 nhưng đến thời điểm 1/1/2026 vẫn chưa đáp ứng yêu cầu theo quy định mới, việc hủy tư cách sẽ được thực hiện theo luật, trừ khi Đại hội đồng cổ đông chủ động thông qua quyết định hủy trước đó.
Tuy nhiên, pháp luật cũng có cơ chế ngoại lệ. Các DNNN chuyển đổi từ mô hình 100% vốn Nhà nước sang công ty cổ phần và đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch nhưng chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông sẽ chưa bị hủy tư cách công ty đại chúng, nếu đang thực hiện phương án cơ cấu lại đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Đối với những DNNN không nằm trong nhóm được miễn trừ nói trên cũng như các công ty con của DNNN, khi không còn đáp ứng tiêu chí của công ty đại chúng, doanh nghiệp có trách nhiệm gửi thông báo tới UBCKNN trong thời hạn 15 ngày kể từ thời điểm phát sinh sự việc, đồng thời thực hiện công bố thông tin theo quy định. Trong giai đoạn chờ cơ quan quản lý ban hành quyết định chính thức, doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ áp dụng đối với công ty đại chúng.
Sau thời hạn một năm kể từ thời điểm không còn đáp ứng các tiêu chí theo quy định mà chưa có biện pháp khắc phục, doanh nghiệp buộc phải hoàn tất hồ sơ đề xuất chấm dứt tư cách công ty đại chúng. Nếu mong muốn tiếp tục duy trì vị thế này, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng phương án tăng vốn và tái cơ cấu tỷ lệ sở hữu cổ đông nhằm đảm bảo tuân thủ đầy đủ các điều kiện pháp lý.
.png)
Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp quy mô lớn hiện duy trì cấu trúc cổ đông với mức độ tập trung rất cao vào cổ đông Nhà nước, gần như chiếm tỷ lệ áp đảo. Chẳng hạn, tại Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS - mã GAS), Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) đang nắm giữ 95,8% tổng số cổ phiếu có quyền biểu quyết, trong khi phần vốn thuộc về hàng chục nghìn cổ đông khác cộng lại chỉ chiếm 4,2%. Tương tự, tại CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), PVN cũng giữ vai trò chi phối khi sở hữu tới 91,1% vốn điều lệ.
Nhiều trường hợp khác cũng ghi nhận mức độ tập trung cao: Becamex (BCM) do UBND tỉnh Bình Dương (trước sáp nhập) nắm 95,4% vốn; Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) có 95,4% cổ phần thuộc Bộ Tài chính; Viettel Global (VGI) với Tập đoàn Viettel sở hữu hơn 99%; Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam ghi nhận tỷ lệ vốn Nhà nước lên tới 99,5%.
Trong bối cảnh quy định về tỷ lệ cổ đông bên ngoài ngày càng được siết chặt, các doanh nghiệp có cơ cấu sở hữu tập trung buộc phải cân nhắc phương án giảm tỷ lệ nắm giữ của cổ đông chi phối nếu muốn tiếp tục duy trì tư cách công ty đại chúng và hiện diện trên sàn chứng khoán.
Tại Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), phương án được tính đến là Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) có thể giảm bớt tỷ lệ sở hữu nhằm đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông. Đồng thời, doanh nghiệp này cũng tích cực xúc tiến việc tìm kiếm cổ đông chiến lược mới, hướng tới các nhà đầu tư khu vực Trung Đông - những đối tác được đánh giá có tiềm lực tài chính mạnh và khả năng đảm bảo nguồn cung dầu thô ổn định, lâu dài.
Ở một số doanh nghiệp khác, ban lãnh đạo đang trao đổi với cổ đông chi phối, đồng thời báo cáo cơ quan chức năng để xây dựng lộ trình xử lý phù hợp, đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành.
