Loạt chính sách mới có hiệu lực 1/10/2026: Tăng trợ cấp xã hội, nghỉ thai sản tính khi xét thi đua
Từ ngày 1/10/2026, hàng loạt chính sách mới chính thức có hiệu lực, tác động đến nhiều nhóm đối tượng. Đáng chú ý, thời gian nghỉ thai sản sẽ tính vào thời gian công tác khi xét thi đua, khen thưởng.
Thí điểm luật sư công tại 8 bộ và 10 địa phương
Một trong những chính sách đáng chú ý nhất bắt đầu được triển khai từ ngày 1/10 là việc thí điểm chế định luật sư công theo Nghị quyết số 24/2026/QH16 của Quốc hội. Nghị quyết được ban hành ngày 24/4/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.
Theo quy định, luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân hoặc người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các công việc có tính chất pháp lý.
Chế định này được thí điểm nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị và doanh nghiệp nhà nước theo quy định.
Phạm vi thí điểm gồm Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Xây dựng cùng 10 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Khánh Hòa và Lâm Đồng.
Thời gian thí điểm kéo dài từ ngày 1/10/2026 đến hết ngày 30/9/2028. Đáng chú ý, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 364/2026/NĐ-CP ngày 21/9/2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Nghị quyết số 24/2026/QH16, cũng có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.
Việc ban hành thêm văn bản hướng dẫn ngay trước thời điểm chính sách được triển khai giúp quy định về chế định luật sư công có cơ sở để tổ chức thực hiện trong thời gian thí điểm.
Trợ cấp, chính sách người có công và học bổng có nhiều thay đổi
Một chính sách khác được nhiều người quan tâm là Nghị định số 335/2026/NĐ-CP về chính sách trợ giúp xã hội. Nghị định có hiệu lực từ ngày 5/10/2026 và quy định mức chuẩn trợ giúp xã hội là 540.000 đồng/tháng. Đây là căn cứ để xác định mức trợ cấp xã hội, mức hỗ trợ kinh phí nhận chăm sóc, nuôi dưỡng, mức chăm sóc, nuôi dưỡng tại các cơ sở trợ giúp xã hội và các mức trợ giúp xã hội khác.
Đáng chú ý, địa phương nếu bảo đảm điều kiện kinh tế - xã hội có thể trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định mức chuẩn trợ giúp xã hội và mức trợ giúp xã hội áp dụng trên địa bàn cao hơn mức chuẩn được quy định tại Nghị định.
Đối với chính sách người có công, Nghị định số 321/2026/NĐ-CP quy định mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công với cách mạng là 3.012.000 đồng. Mức chuẩn này được sử dụng làm căn cứ tính mức hưởng trợ cấp, phụ cấp và các chế độ ưu đãi đối với người có công với cách mạng và thân nhân của họ.
So với mức chuẩn trước đó là 2.789.000 đồng, mức chuẩn mới tăng 223.000 đồng. Việc điều chỉnh này kéo theo sự thay đổi đối với các khoản trợ cấp, phụ cấp và một số chế độ ưu đãi được tính dựa trên mức chuẩn.
Các chính sách ưu đãi người có công được quy định gồm bảo hiểm y tế, điều dưỡng phục hồi sức khỏe, hỗ trợ phương tiện trợ giúp và dụng cụ chỉnh hình, phương tiện và thiết bị phục hồi chức năng cần thiết; hỗ trợ ưu đãi giáo dục tại các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân đến trình độ đại học. Ngoài ra còn có các chính sách liên quan đến thăm viếng mộ liệt sĩ, di chuyển hài cốt liệt sĩ, công tác mộ liệt sĩ, công trình ghi công liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Trong lĩnh vực giáo dục, Nghị định số 317/2026/NĐ-CP về tổ chức, quản lý và sử dụng Quỹ Học bổng Quốc gia có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.
Theo quy định mới, Quỹ hướng tới phát hiện, khuyến khích, bồi dưỡng, thu hút và phát triển nhân lực chất lượng cao; mở rộng cơ hội học tập, nghiên cứu, phát triển kỹ năng nghề và năng lực cá nhân cho người học theo định hướng ưu tiên của Nhà nước.
Quỹ cũng hướng tới hỗ trợ thu hẹp chênh lệch cơ hội học tập giữa các vùng, miền và nhóm đối tượng; ưu tiên người học thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, người học thuộc ngành, lĩnh vực ưu tiên và những ngành có nhu cầu nhân lực cao.
Các chương trình học bổng của Quỹ gồm nhiều nhóm, trong đó có học bổng tài năng và học bổng dành cho người học đi học tại nước ngoài. Việc xét cấp học bổng phải bảo đảm các yêu cầu về mục tiêu, đối tượng, điều kiện, tiêu chí của từng chương trình; đồng thời bảo đảm công bằng, công khai và minh bạch.
Nghỉ thai sản được tính vào thời gian công tác khi xét thi đua, khen thưởng
Từ ngày 1/10/2026, Nghị định số 368/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Thi đua, khen thưởng cũng chính thức có hiệu lực. Nghị định quy định về nguyên tắc xét danh hiệu thi đua, hình thức và tiêu chuẩn khen thưởng, thẩm quyền, hồ sơ, thủ tục khen thưởng, quỹ thi đua, khen thưởng và mức tiền thưởng.
Điểm đáng chú ý đối với lao động nữ là thời gian nghỉ thai sản theo quy định của pháp luật được tính là thời gian công tác để xét tặng danh hiệu thi đua và hình thức khen thưởng. Quy định này giúp xác định rõ cách tính thời gian công tác trong quá trình xem xét các danh hiệu, hình thức khen thưởng.
Nghị định cũng quy định khi có nhiều cá nhân hoặc tập thể cùng đáp ứng điều kiện, tiêu chuẩn thì lựa chọn cá nhân nữ hoặc tập thể có tỷ lệ nữ từ 70% trở lên để xét khen thưởng. Đối với cá nhân nữ lãnh đạo, quản lý, thời gian giữ chức vụ để xét khen thưởng quá trình cống hiến được giảm 1/3 so với quy định chung.
Một nội dung khác cũng được quy định rõ là việc khen thưởng phải căn cứ vào điều kiện, tiêu chuẩn và thành tích đạt được, không nhất thiết phải có hình thức khen thưởng ở mức thấp mới được xét hình thức khen thưởng ở mức cao hơn.
Bên cạnh những quy định liên quan đến thời gian nghỉ thai sản, Nghị định 368/2026/NĐ-CP còn quy định tỷ lệ xét tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” theo một số trường hợp không quá 10% trong tổng số cá nhân đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”, không bao gồm các trường hợp được xét theo quy định riêng tại điểm a khoản 1 Điều 23 Luật Thi đua, khen thưởng.
Như vậy, bước sang tháng 10/2026, nhiều chính sách mới sẽ đồng loạt được áp dụng, từ tổ chức bộ máy và hoạt động pháp lý, chính sách an sinh xã hội, ưu đãi người có công, giáo dục đến công tác thi đua, khen thưởng. Trong đó, những thay đổi về mức chuẩn trợ giúp xã hội, mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công và cách tính thời gian nghỉ thai sản khi xét thi đua là những nội dung có tác động trực tiếp đến các nhóm đối tượng liên quan.
