Giật cô hồn ngày Rằm tháng 7: Chỉ một hành động có thể khiến người tham gia đối mặt với án tù

"Giật cô hồn" nếu diễn ra quá đà, tự ý lao vào lấy tiền, lễ vật khi gia chủ chưa đồng ý, thậm chí dùng vũ lực hoặc gây náo loạn có thể khiến người tham gia đối mặt với xử phạt hành chính, thậm chí trách nhiệm hình sự.

Giật cô hồn: Từ tục lệ dân gian đến ranh giới pháp lý

Vào tháng 7 Âm lịch hằng năm, nhiều gia đình Việt thực hiện nghi lễ cúng chúng sinh, thường được gọi là cúng cô hồn. Sau khi hoàn tất lễ cúng, một số gia đình có tục cho người bên ngoài lấy tiền, lễ vật đã chuẩn bị. Từ đây hình thành tục “giật cô hồn”, với cảnh nhiều người cùng tranh nhau nhặt tiền, bánh kẹo hoặc các vật phẩm được gia chủ rải ra.

Ở góc độ văn hóa dân gian, đây được xem là một phong tục đã tồn tại từ lâu tại một số địa phương. Tuy nhiên, khi việc tranh giành diễn ra quá mức, gây mất trật tự, xô xát hoặc tự ý chiếm đoạt tài sản khi chưa được gia chủ cho phép, câu chuyện không còn đơn thuần là phong tục.

Theo Luật sư Dương Viết Cơ (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng cần phân biệt rõ từng tình huống để xác định hành vi “giật cô hồn” có vi phạm pháp luật hay không.

Điểm quan trọng nhất nằm ở ý chí của gia chủ đối với số tiền, lễ vật được đem ra cúng. Nếu gia chủ đã hoàn tất nghi lễ và chủ động rải tiền, ném hoặc bỏ các lễ vật ra bên ngoài để mọi người lấy, việc những người xung quanh nhặt hoặc tranh nhau lấy số tài sản này về nguyên tắc không bị xem là hành vi trộm cắp, cướp giật hay cướp tài sản.

Bởi trong trường hợp này, việc gia chủ chủ động tung, vứt bỏ tài sản thể hiện ý chí từ bỏ quyền sở hữu đối với số tài sản đó. Những người khác nhặt được có thể xác lập quyền sở hữu theo quy định của pháp luật dân sự, nếu việc nhặt và lấy tài sản diễn ra đúng với ý chí của người sở hữu.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa người tham gia “giật cô hồn” muốn làm gì cũng được. Nếu đám đông tụ tập quá mức, chen lấn, xô đẩy, la hét, gây náo loạn khu dân cư hoặc làm mất an ninh, trật tự thì người tham gia vẫn có thể bị xử lý.

Theo quy định được luật sư dẫn chiếu, hành vi gây mất trật tự công cộng có thể bị xử phạt hành chính từ 2-3 triệu đồng trong trường hợp thuộc quy định tại điểm b, khoản 2, Điều 8 Nghị định 282/2025.

Như vậy, việc gia chủ cho phép mọi người lấy tiền, lễ vật chỉ giải quyết vấn đề về quyền sở hữu đối với tài sản, chứ không phải “tấm vé miễn trách nhiệm” cho những hành vi gây rối, đánh nhau, phá hoại tài sản hoặc gây mất an ninh trật tự.

Chưa được cho phép mà lao vào giật: Ranh giới rất khác

Tình huống đáng chú ý hơn xảy ra khi những người tham gia đứng chờ bên ngoài nhưng lao vào giật tiền, lễ vật ngay khi gia chủ chưa cúng xong hoặc chưa có hành động thể hiện rõ ý chí cho phép lấy.

Theo Luật sư Dương Viết Cơ, dù gia chủ chuẩn bị tiền và lễ vật với mục đích cuối cùng là cho người khác, tại thời điểm nghi lễ chưa kết thúc và gia chủ chưa thể hiện ý chí từ bỏ quyền sở hữu, số tài sản này vẫn thuộc quyền sở hữu của gia chủ.

Do đó, nếu một người công khai, nhanh chóng giằng lấy tài sản khi chưa được phép, hành vi có thể có dấu hiệu của tội cướp giật tài sản, được quy định tại Điều 171 Bộ luật Hình sự.

Đây là điểm mà nhiều người có thể nhầm lẫn. Việc một gia đình có tục lệ “cúng xong thì cho lấy” không đồng nghĩa với việc bất kỳ ai cũng có quyền xông vào lấy tài sản trước thời điểm được phép.

Đặc biệt, nếu quá trình tranh giành phát sinh xô xát, người tham gia gây thương tích cho người khác, đe dọa, dùng vũ lực, phá hoại tài sản hoặc gây náo loạn nghiêm trọng thì các hành vi liên quan có thể tiếp tục bị xem xét dưới những quy định pháp luật khác.

Điều 171 Bộ luật Hình sự quy định người cướp giật tài sản của người khác có thể bị phạt tù từ 1-5 năm. Tùy tính chất, mức độ và các tình tiết cụ thể, hình phạt có thể tăng lên các khung 3-10 năm, 7-15 năm hoặc 12-20 năm tù, thậm chí tù chung thân trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10-100 triệu đồng. Đáng chú ý, giá trị tài sản chỉ là một trong những căn cứ để xem xét trách nhiệm hình sự. Các yếu tố như có tổ chức, hành hung để tẩu thoát, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc gây thương tích cho người khác cũng có thể khiến mức độ xử lý nghiêm khắc hơn.

“Giật cô hồn” thế nào để không vượt ranh giới pháp luật?

Từ góc độ pháp lý, có thể hiểu đơn giản rằng không phải cứ tham gia giật cô hồn là phạm pháp. Điều quan trọng là tài sản đã được gia chủ cho phép lấy hay chưa và người tham gia có thực hiện thêm hành vi vi phạm nào khác hay không.

Nếu gia chủ chủ động rải tiền, ném lễ vật ra ngoài sau khi hoàn tất nghi lễ và cho phép mọi người lấy, việc nhặt hoặc tranh nhau lấy trong phạm vi bình thường về nguyên tắc không bị coi là cướp giật tài sản.

Ngược lại, nếu gia chủ chưa cho phép mà người khác tự ý lao vào lấy, giằng giật tài sản, việc này có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý.

Đặc biệt, những hành vi như xông vào khu vực cúng khi chưa được phép, đập phá đồ đạc, xô đẩy người khác, đánh nhau hoặc cố tình gây náo loạn không thể được xem là một phần tất yếu của phong tục “giật cô hồn”.

Trong thực tế, cảnh hàng chục, thậm chí hàng trăm người cùng lao vào tranh giành tiền và lễ vật có thể tiềm ẩn nguy cơ tai nạn, ùn tắc giao thông, mất an ninh trật tự và xung đột giữa những người tham gia.

Vì vậy, gia chủ cũng cần chủ động lựa chọn cách thức tổ chức phù hợp, tránh rải tiền hoặc lễ vật ở khu vực có đông người, sát lòng đường hoặc nơi có nguy cơ xảy ra chen lấn. Những người tham gia cũng cần tuân thủ hướng dẫn của gia chủ và lực lượng chức năng nếu có mặt tại hiện trường.

Ranh giới giữa một phong tục dân gian và hành vi vi phạm pháp luật nằm ở cách thức thực hiện. Khi gia chủ đã tự nguyện cho tài sản, việc nhặt lấy không đương nhiên là phạm tội. Nhưng nếu tự ý chiếm đoạt khi chưa được phép, dùng vũ lực, gây thương tích, phá hoại tài sản hoặc làm mất trật tự công cộng, người tham gia hoàn toàn có thể phải chịu hậu quả pháp lý tương ứng.

Vì vậy, trong dịp Rằm tháng 7, “giật cô hồn” có thể vẫn là một phong tục dân gian, nhưng không phải mọi hành vi núp dưới danh nghĩa phong tục đều được pháp luật bỏ qua. Người tham gia cần đặc biệt lưu ý thời điểm gia chủ cho phép lấy và cách thức tranh giành để tránh biến một hoạt động mang tính dân gian thành hành vi có nguy cơ bị xử lý.