Nghẹn lòng khoảnh khắc hài cốt các liệt sĩ được đưa ra khỏi Hang Đá Sập sau hơn 50 năm bị chôn vùi
Sau hơn nửa thế kỷ nằm sâu dưới lòng núi, nhiều hài cốt liệt sĩ tại Hang Đá Sập (K600) đã lần lượt được đưa ra ngoài trong hành trình đầy gian nan. Những người lính quy tập phải luồn rừng, phá đá, mở từng mét đường giữa địa hình hiểm trở để đưa các anh trở về với Tổ quốc, khép lại nỗi mong chờ kéo dài hơn 50 năm của biết bao gia đình.
Sau hơn 50 năm kể từ ngày Hang Đá Sập (còn gọi là Hang Thương nghiệp K600, nằm tại thôn Lâm Tây (nay thuộc thôn Đại Đồng), xã Hà Nha, thành phố Đà Nẵng) bị bom đánh sập, lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đang từng ngày viết tiếp hành trình tri ân đầy xúc động khi đưa nhiều hài cốt các anh hùng liệt sĩ trở về với đất mẹ. Đằng sau những kết quả ấy là chuỗi ngày băng rừng, vượt núi, phá đá mở đường và đối mặt với vô vàn hiểm nguy giữa khu vực từng là chiến trường ác liệt.
Theo ghi nhận tại hiện trường, Hang Đá Sập nằm sâu trong vùng rừng núi hiểm trở với địa hình dốc đứng, cây cối um tùm và những khối đá khổng lồ chắn kín lối vào. Để tiếp cận khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ, cán bộ, chiến sĩ phải phát quang cây rừng, mở đường vận chuyển thiết bị, đồng thời sử dụng máy móc kết hợp sức người để phá đá, tạo lối đi an toàn.
Công việc diễn ra hết sức thận trọng bởi khu vực này không chỉ có nguy cơ sạt lở mà còn tiềm ẩn bom mìn, vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh. Mỗi mét đường được mở ra đều là kết quả của sự kiên trì, cẩn trọng và tinh thần trách nhiệm cao của lực lượng làm nhiệm vụ.
Hang Đá Sập (K600) từng là căn cứ, kho hậu cần quan trọng của Mặt trận Quảng Đà trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Năm 1969, nơi đây bị máy bay Mỹ ném bom dữ dội khiến cửa hang sập hoàn toàn, chôn vùi nhiều cán bộ, chiến sĩ đang làm nhiệm vụ bên trong. Kể từ đó, việc tìm kiếm các liệt sĩ luôn là mong mỏi của đồng đội, thân nhân và chính quyền địa phương nhưng gặp rất nhiều trở ngại do địa hình thay đổi theo thời gian.
Sau nhiều năm thu thập tài liệu lịch sử, lời kể của nhân chứng và khảo sát thực địa, lực lượng chức năng đã xác định được vị trí trọng điểm để triển khai tìm kiếm. Tuy nhiên, để tiếp cận được khu vực bên trong hang, các đơn vị phải huy động nhiều lực lượng cùng các phương tiện chuyên dụng nhằm phá bỏ những tảng đá lớn đã bịt kín lối vào suốt hơn nửa thế kỷ.
Trong quá trình khai quật, ngoài các hài cốt liệt sĩ, lực lượng làm nhiệm vụ còn phát hiện nhiều di vật gắn liền với cuộc sống và chiến đấu của các chiến sĩ như dép cao su, dây thông tin, bi đông, bàn chải đánh răng, vỏ đạn, dụng cụ sinh hoạt cùng nhiều hiện vật khác. Những di vật này trở thành căn cứ quan trọng để xác minh danh tính, đồng thời tái hiện phần nào những tháng ngày chiến đấu gian khổ của các chiến sĩ tại căn cứ K600.
Mỗi lần một hài cốt được đưa ra khỏi lòng hang là khoảnh khắc lặng người đối với những cán bộ, chiến sĩ trực tiếp làm nhiệm vụ. Tất cả đều thực hiện nghi thức cẩn trọng, trang nghiêm trước khi đưa các liệt sĩ về nơi tập kết, chuẩn bị cho công tác giám định, xác minh danh tính và tổ chức an táng theo quy định.
Theo các lực lượng tham gia, điều khó khăn nhất không chỉ là địa hình hiểm trở mà còn là thời gian đã trôi qua quá lâu. Sau hơn 50 năm, nhiều dấu tích chiến tranh đã bị thiên nhiên che lấp, địa chất thay đổi khiến việc xác định vị trí chính xác gặp rất nhiều trở ngại. Mọi hoạt động khai quật đều phải tiến hành từng lớp đất, từng khối đá để bảo đảm không làm ảnh hưởng đến hài cốt và các di vật còn sót lại.
Công tác tìm kiếm tại Hang Đá Sập cũng là một phần trong nỗ lực triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên phạm vi cả nước. Chiến dịch đặt mục tiêu tìm kiếm khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ, lấy mẫu ADN đối với hàng trăm nghìn phần mộ chưa xác định danh tính, ứng dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại nhằm rút ngắn thời gian, nâng cao độ chính xác trong công tác quy tập.
Theo Ban Chỉ đạo quốc gia, sau thời gian triển khai chiến dịch, hàng nghìn hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy và nhiều khu vực chiến trường cũ tiếp tục được mở rộng khảo sát. Các đơn vị cũng tăng cường sử dụng ra đa xuyên đất, đối chiếu bản đồ quân sự, hồ sơ lịch sử cùng dữ liệu ADN để phục vụ công tác xác minh danh tính, giúp nhiều gia đình có cơ hội đón người thân trở về sau hàng chục năm chờ đợi.
Hành trình luồn rừng, phá đá đưa các liệt sĩ ra khỏi Hang Đá Sập không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là biểu tượng của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn". Sau hơn nửa thế kỷ, những người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc đang từng bước được trở về trong vòng tay của đồng đội, gia đình và nhân dân, khép lại một phần nỗi đau chiến tranh nhưng mở ra niềm an ủi lớn lao cho những người còn ở lại.
