Cơ quan khí tượng cảnh báo khẩn: Việt Nam đối mặt nguy cơ nắng nóng tương đương lịch sử 2015 - 2016
El Nino 2026 đã chính thức hình thành với tốc độ nhanh bất thường và đang tiếp tục mạnh lên. Cơ quan khí tượng cảnh báo hiện tượng này có thể tương đương đợt El Nino lịch sử 2015 - 2016, nhiều hình thái thời tiết dị thường trên khắp Việt Nam từ nay đến đầu năm 2027.
Ngày 14/6, ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (NCHMF), đưa ra những nhận định đáng chú ý về diễn biến hiện tượng El Nino năm 2026.
Theo ông Khiêm, El Nino năm nay được hình thành với tốc độ tương đối nhanh. Dữ liệu quan trắc mới nhất cho thấy chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Nino 3.4 đã đạt ngưỡng +0,5 độ C trong tháng 5 và tiếp tục tăng lên khoảng +0,7 độ C vào đầu tháng 6. Đây là dấu hiệu xác nhận El Nino đã chính thức xuất hiện và duy trì từ tháng 6/2026.
Các mô hình dự báo cho thấy từ nay đến cuối năm, El Nino sẽ tiếp tục phát triển mạnh và có khả năng kéo dài sang đầu năm 2027.
Đáng chú ý, xác suất xuất hiện El Nino cường độ rất mạnh hiện ở mức khoảng 60 - 65%. Theo đánh giá của các chuyên gia, diễn biến lần này có nhiều điểm tương đồng với El Nino năm 2023 và có thể đạt cường độ tương đương đợt El Nino lịch sử 2015 - 2016, một trong những hiện tượng mạnh nhất từng được ghi nhận kể từ năm 1950.
Ông Mai Văn Khiêm cảnh báo nếu kịch bản El Nino rất mạnh xảy ra, Việt Nam sẽ phải đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm trên diện rộng. Đồng thời, số lượng các đợt không khí lạnh sẽ giảm đáng kể, khiến thời tiết nóng hơn bình thường.
Bên cạnh đó, lượng mưa có xu hướng thiếu hụt nghiêm trọng, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước sinh hoạt và sản xuất, cũng như tình trạng xâm nhập mặn tại các tỉnh Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.
Bài học từ El Nino lịch sử 2015 - 2016
Theo số liệu của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, các đợt El Nino mạnh trong quá khứ luôn để lại những tác động rất rõ rệt đối với thời tiết, khí hậu và thiên tai tại Việt Nam.
Gần đây nhất là El Nino giai đoạn 2015 - 2016, được đánh giá là một trong những đợt mạnh nhất kể từ năm 1950.
Trong năm 2015, nhiều khu vực trên cả nước đã trải qua các đợt nắng nóng kéo dài và khốc liệt chưa từng có. Thống kê cho thấy thời gian nắng nóng dài nhất lên tới 32 ngày tại Nam Trung Bộ, 36 ngày tại Trung Trung Bộ và 39 ngày tại Bắc Trung Bộ.
Nhiệt độ cao nhất tại khu vực Bắc Trung Bộ phổ biến từ 39 - 41 độ C. Đặc biệt, ngày 30/5/2015, trạm khí tượng Con Cuông (Nghệ An) ghi nhận mức nhiệt lên tới 42,7 độ C, thuộc nhóm cao nhất trong lịch sử quan trắc khí tượng ở Việt Nam.
Không chỉ gây ra nắng nóng gay gắt, El Nino 2015 - 2016 còn khiến lượng mưa suy giảm nghiêm trọng trên diện rộng. Hạn hán kéo dài nhiều tháng liên tiếp, trong khi xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm và lấn sâu vào nội đồng.
Tình trạng này đã gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt và tác động trực tiếp đến đời sống của hàng triệu người dân.
Nắng nóng có thể vượt ngưỡng lịch sử
Theo nhận định của ông Mai Văn Khiêm, khi nhìn lại diễn biến El Nino 2015 - 2016, những tác động đáng lo ngại nhất đối với Việt Nam chính là nắng nóng kéo dài, thiếu hụt lượng mưa, hạn hán nghiêm trọng và xâm nhập mặn gia tăng.
Dự báo từ nay đến cuối năm 2026, nền nhiệt trung bình trên phạm vi cả nước có thể cao hơn mức trung bình nhiều năm từ 0,5 - 1,5 độ C.
Riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026, nhiệt độ có thể cao hơn từ 1 - 2 độ C so với thông thường.
Trong những tháng còn lại của mùa hè năm nay, miền Bắc và miền Trung được dự báo sẽ tiếp tục xuất hiện nhiều đợt nắng nóng hơn mức trung bình nhiều năm. Thậm chí, một số địa phương có khả năng ghi nhận mức nhiệt vượt các kỷ lục lịch sử từng được thiết lập trước đó.
Điều này đồng nghĩa với nguy cơ gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân, nhu cầu sử dụng điện, nguồn nước và hoạt động sản xuất.
Nguy cơ hạn hán và thiếu nước trên diện rộng
Một trong những hệ quả rõ rệt nhất của El Nino là sự suy giảm lượng mưa.
Theo cơ quan khí tượng, lượng mưa tại phần lớn các khu vực trên cả nước có thể thiếu hụt từ 25 - 50% so với trung bình nhiều năm.
Những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất dự kiến là duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Tại các địa phương này, nguy cơ xảy ra khô hạn cục bộ hoặc trên diện rộng trong các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027 được đánh giá ở mức cao.
Tình trạng thiếu nước không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn tạo áp lực lớn đối với nguồn nước phục vụ sinh hoạt và phát điện.
Đồng thời, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long được dự báo sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp, đe dọa hoạt động sản xuất và đời sống của người dân khu vực này.
Bão ít hơn nhưng không thể chủ quan
Ông Mai Văn Khiêm cho biết trong các năm El Nino, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông thường giảm đáng kể.
Năm 2015 là một ví dụ điển hình khi Biển Đông chỉ ghi nhận 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới, tương đương khoảng 50% so với mức trung bình nhiều năm.
Trong số đó chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam và cường độ không quá mạnh, chủ yếu gây gió cấp 7 - 8.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng số lượng bão ít hơn không đồng nghĩa với việc rủi ro thiên tai giảm xuống.
Thực tế cho thấy trong các năm El Nino vẫn có thể xuất hiện những cơn bão rất mạnh, gây thiệt hại lớn nếu đổ bộ vào đất liền.
“Dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn trong các năm El Nino nhưng vẫn có thể xuất hiện các cơn bão rất mạnh, gây thiệt hại lớn nên không thể chủ quan”, ông Mai Văn Khiêm nhấn mạnh.
Mưa ít nhưng vẫn có thể xuất hiện những trận mưa lịch sử
Một nghịch lý đáng chú ý được các chuyên gia khí tượng chỉ ra là trong điều kiện El Nino, lượng mưa trung bình có xu hướng giảm nhưng các hiện tượng mưa cực đoan vẫn có thể xảy ra.
Thậm chí, một số kỷ lục về lượng mưa trong vòng 24 giờ đã từng xuất hiện trong các năm El Nino.
Đơn cử, vào tháng 7/2015, tỉnh Quảng Ninh đã trải qua đợt mưa lớn lịch sử gây ngập lụt nghiêm trọng trên diện rộng.
Tiếp đó, cuối tháng 9 cùng năm, các tỉnh Quảng Nam và Quảng Ngãi cũng hứng chịu lũ lớn sau ảnh hưởng của bão Ketsana, gây thiệt hại đáng kể về tài sản và cơ sở hạ tầng.
Những diễn biến này cho thấy dù El Nino thường làm giảm lượng mưa tổng thể, nguy cơ xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan vẫn hiện hữu và có thể gây ra những hậu quả khó lường.
Các chuyên gia khuyến cáo các địa phương cần chủ động xây dựng phương án ứng phó với nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn cũng như các hiện tượng mưa lớn bất thường trong bối cảnh El Nino 2026 đang ngày càng mạnh lên và được dự báo sẽ còn kéo dài trong nhiều tháng tới.
