Sau Hà Nội, vùng cấm xe xăng sắp hình thành tại TP.HCM: 15 cây cầu, 20 tuyến đường bị siết
Chỉ còn gần 3 tháng nữa, Hà Nội dự kiến chính thức triển khai vùng phát thải thấp (LEZ), hạn chế phương tiện chạy xăng theo khu vực. Trong khi người dân thủ đô đang theo dõi sát từng bước triển khai, thì tại TP.HCM, kế hoạch tương tự cũng đang dần được hé lộ.
Theo quyết định được UBND TP.HCM phê duyệt cuối năm 2025, thành phố sẽ triển khai kế hoạch kiểm soát ô nhiễm không khí giai đoạn 2026 – 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu xuyên suốt là giảm nồng độ bụi mịn PM2.5 hằng năm, đồng thời duy trì tỷ lệ ngày có chất lượng không khí đạt mức trung bình trở lên từ 75 – 80%.
Đáng chú ý, đến năm 2030, TP.HCM đặt mục tiêu 100% xe buýt và phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch. Bên cạnh đó, khoảng 95% người dân sẽ được tiếp cận thông tin môi trường thông qua các nền tảng số. Thành phố cũng dự kiến ban hành các chính sách hỗ trợ nhằm thúc đẩy lực lượng xe công nghệ chuyển đổi sang phương tiện thân thiện với môi trường.
Trọng tâm của kế hoạch là kiểm soát 100% khí thải từ xe máy và ô tô, đồng thời thiết lập các vùng phát thải thấp tại khu vực trọng điểm. UBND TP.HCM giao Sở Xây dựng chủ trì nghiên cứu, xây dựng và triển khai mô hình này, hướng tới việc hạn chế và tiến tới cấm các phương tiện không đạt chuẩn khí thải.
Thực tế, TP.HCM đã bắt đầu nghiên cứu LEZ từ năm 2023, sớm hơn Hà Nội. Khi đó, khu vực Cần Giờ được lựa chọn làm điểm khởi đầu cho chiến lược chuyển đổi giao thông xanh. Sau khi sắp xếp lại địa giới hành chính, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được tiếp tục đề nghị Tập đoàn Vingroup phối hợp nghiên cứu mô hình giao thông xanh toàn diện cho Cần Giờ và Côn Đảo, với định hướng phủ sóng 100% phương tiện điện.
Theo đề án do Sở Xây dựng hoàn thiện và lấy ý kiến các sở, ngành, TP.HCM từng đặt mục tiêu thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực trung tâm từ năm 2026, sau đó mở rộng trong giai đoạn 2027 – 2032 và nâng dần tiêu chuẩn khí thải từ sau năm 2032.
Tuy nhiên, đến cuối năm 2025, đơn vị xây dựng đề án đã đề xuất điều chỉnh lộ trình, lùi thời điểm thiết lập vành đai hạn chế xe xăng dầu vào trung tâm sang ngày 1.1.2027.
Theo dự thảo, từ thời điểm này, TP.HCM sẽ triển khai vùng LEZ tại khu vực trung tâm, được giới hạn bởi 15 cây cầu và 20 tuyến đường chính nhằm kiểm soát phương tiện có mức phát thải cao. Đồng thời, thành phố sẽ áp dụng thu phí đối với ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 khi lưu thông vào khu vực này.
Từ ngày 1.9.2027, xe gắn máy không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 2 sẽ bị cấm lưu thông trong vùng LEZ vào hai khung giờ cao điểm từ 6 – 9 giờ và 16 – 19 giờ.
Đến ngày 1.1.2028, các biện pháp kiểm soát sẽ được siết chặt hơn. Theo đó, xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch sẽ bị cấm vào vùng LEZ; ô tô dưới tiêu chuẩn khí thải mức 4 cũng bị hạn chế trong giờ cao điểm. Song song, TP.HCM sẽ triển khai lộ trình nâng chuẩn khí thải đối với toàn bộ phương tiện lưu thông.
Từ năm 2030, phạm vi vùng phát thải thấp sẽ tiếp tục được mở rộng. Sau năm 2031, thành phố sẽ nghiên cứu tiến tới cấm hoàn toàn các phương tiện phát thải cao tại các khu vực trọng điểm.
Ngoài khu vực trung tâm, đề án cũng đặt mục tiêu triển khai sớm giao thông xanh tại Côn Đảo và Cần Giờ. Cụ thể, đến cuối năm 2026, Côn Đảo cơ bản hoàn thành chuyển đổi phương tiện sang xe điện và năng lượng sạch. Tại Cần Giờ, từ ngày 1.7.2026 sẽ hạn chế ô tô không đạt chuẩn khí thải mức 4 lưu thông trên tuyến đường Rừng Sác. Đến ngày 1.1.2029, 100% phương tiện đường bộ tại các xã Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ và Thạnh An phải sử dụng năng lượng sạch.
Hiện Sở Xây dựng TP.HCM đã hoàn tất việc lấy ý kiến các đơn vị liên quan và dự kiến trình HĐND TP thông qua đề án trong quý II/2026. Thành phố cũng sẽ tổ chức lấy ý kiến rộng rãi người dân trước khi triển khai chính thức.
Đánh giá về lộ trình này, bà Zifei Yang – Giám đốc các thị trường mới nổi của Hội đồng Quốc tế về giao thông sạch (ICCT) – cho rằng việc Hà Nội và TP.HCM xây dựng khung thời gian và phạm vi áp dụng LEZ là bước đi quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh Chỉ thị 20 của Chính phủ ban hành từ tháng 7.2025 đã đặt nền móng cho kiểm soát khí thải giao thông.
Theo bà Yang, một lộ trình minh bạch, triển khai theo từng giai đoạn sẽ giúp người dân và doanh nghiệp có thời gian thích ứng, đồng thời chủ động chuyển đổi phương tiện. Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ tài chính như trợ giá xe điện, thu hồi phương tiện cũ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm gánh nặng chi phí.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các thành phố triển khai LEZ thành công đều kết hợp biện pháp hạn chế với hỗ trợ chuyển đổi. Tại London (Anh), chính quyền hỗ trợ tài chính cho taxi và người thu nhập thấp khi loại bỏ xe cũ; Brussels (Bỉ) triển khai chương trình thưởng di chuyển khi người dân từ bỏ xe cá nhân; Amsterdam (Hà Lan) đầu tư mạnh vào hạ tầng trạm sạc công cộng.
Từ những bài học này, chuyên gia ICCT cho rằng TP.HCM cần thiết kế các gói hỗ trợ phù hợp cho nhóm thu nhập thấp và doanh nghiệp nhỏ, đồng thời đẩy mạnh phát triển hạ tầng sạc và trạm đổi pin.
Đặc biệt, yếu tố then chốt quyết định thành công của vùng phát thải thấp chính là hệ thống giao thông công cộng đủ mạnh. Nếu không có phương án hợp lý cho phương tiện cá nhân, việc hạn chế xe xăng sẽ khó đạt được sự đồng thuận và hiệu quả như kỳ vọng.
