Sau khi cơ quan điều tra khởi tố vụ án liên quan điểm thi Toán bất thường tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, nhiều ý kiến đặt câu hỏi liệu các thí sinh được nhắc bài có phải chịu trách nhiệm pháp lý hay không.
Khởi tố 4 bị can vụ hơn 140 điểm 10 Toán bất thường
Theo báo Dân Việt, chiều ngày 9/7, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Tuyên Quang đã tổ chức buổi gặp mặt báo chí công khai. Mục đích nhằm thông tin chính thức về các dấu hiệu bất thường liên quan đến hơn 140 điểm 10 môn Toán tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.
Theo thông tin từ Đại tá Trần Anh Tuấn, Trưởng phòng Tham mưu Công an tỉnh Tuyên Quang, đơn vị đã chính thức khởi tố vụ án hình sự. Đồng thời, cơ quan công an cũng khởi tố 4 bị can để điều tra hành vi lợi dụng chức vụ trong khi làm nhiệm vụ.
Kết quả điều tra ban đầu xác định, bà Trần Thị Thu Hằng (Hiệu phó Trường THPT Nguyễn Văn Huyên, đảm nhận vai trò Trưởng điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang) đã chỉ đạo các giám thị cho thí sinh chép bài.
Bên cạnh đó, ông Nguyễn Hà Duy, giáo viên Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, giữ vai trò thư ký tại hội đồng thi, đã trực tiếp đi vào các phòng thi để hướng dẫn và nhắc bài môn Toán cho thí sinh.
Đại tá Trần Anh Tuấn nhấn mạnh, sai phạm của nhóm bị can đã vi phạm nghiêm trọng Quy chế thi tốt nghiệp THPT. Hành vi này gây ảnh hưởng trực tiếp đến tính minh bạch, công bằng, khách quan của kỳ thi và tạo dư luận xấu.
Đến ngày 7/7, Cơ quan An ninh điều tra đã áp dụng các biện pháp ngăn chặn, ra quyết định khởi tố 4 bị can theo Điều 356 Bộ luật Hình sự. Danh tính hai bị can còn lại chưa được công bố nhằm bảo mật công tác phá án.
Đại tá Tuấn khẳng định tại cuộc họp báo: "Do vụ án đang trong quá trình điều tra và còn nhiều nội dung cần phải tập trung làm rõ, chỉ khi có kết quả mới có thể thông tin đầy đủ cho báo chí, nên chúng tôi xin phép chưa công bố các nội dung, tình tiết liên quan đến hoạt động điều tra tại buổi họp báo ngày hôm nay".
Khi nào thí sinh có thể bị xem là đồng phạm trong vụ án?
Trao đổi với báo Dân Việt dưới góc nhìn pháp lý, luật sư Hoàng Hà (Đoàn luật sư TP.HCM) nhận định việc áp dụng Điều 356 Bộ luật Hình sự là hoàn toàn có cơ sở. Tội danh này áp dụng đối với người có chức vụ, làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích Nhà nước, tổ chức.
Vị luật sư phân tích thêm, tội danh này cấu thành khi cơ quan điều tra chứng minh được động cơ cá nhân như thành tích, quan hệ, lợi ích nhóm hoặc mục đích không trong sáng. Việc chứng minh có nhận tiền hay không không phải là điều kiện bắt buộc.
Cốt lõi của vụ án nằm ở việc các cán bộ đã biến quyền hạn được giao thành công cụ làm sai quy chế. Trưởng điểm thi vốn có trách nhiệm bao quát, điều hành toàn bộ hoạt động bảo đảm an toàn phòng thi, bài thi và con người.
Trong khi đó, Điều 56 Quy chế thi quy định người tổ chức thi nếu "trực tiếp giải bài thi hoặc hướng dẫn cho thí sinh lúc đang thi" sẽ đối diện hình thức hạ bậc lương, cách chức hoặc chuyển công tác. Nặng hơn có thể bị đuổi việc, xử lý hình sự.
Về phía người học, luật sư Hoàng Hà khẳng định không thể mặc nhiên coi tất cả thí sinh đạt điểm 10 trong kỳ thi này đều là gian lận. Việc xử lý chỉ diễn ra khi chứng minh được các vi phạm cụ thể của từng cá nhân.
Cụ thể, thí sinh chỉ bị kỷ luật nếu bị phát hiện chép bài, sử dụng bài của người khác, nhận bài giải từ ngoài vào, để người khác làm bài thay hoặc thực hiện các hành vi gian lận quy chế khác.
Theo quy định, người bị đình chỉ thi sẽ bị hủy toàn bộ kết quả các bài thi trong năm đó. Tùy thuộc vào mức độ sai phạm được cơ quan chức năng chứng minh, thí sinh có thể bị nhận điểm 0 hoặc hủy kết quả thi.
Do đó, cơ quan chức năng cần triển khai song song hai hướng. Một mặt xử lý nghiêm hình sự, kỷ luật cán bộ can thiệp phòng thi; mặt khác rà soát kết quả nhưng phải bảo vệ quyền lợi chính đáng cho những thí sinh tự làm bài bằng năng lực.
Tiến trình điều tra tiếp theo sẽ tập trung làm rõ ai là người chỉ đạo, ai thực hiện, những phòng thi nào bị tác động, lượng hóa hậu quả đối với kỳ thi. Đây là căn cứ phân hóa trách nhiệm hình sự và kỷ luật.
Bởi vậy, hiện tại chưa thể kết luận các thí sinh đạt điểm 10 môn Toán là đồng phạm. Theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, đồng phạm đòi hỏi phải có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm.
Muốn khép thí sinh vào vai trò đồng phạm, cơ quan điều tra phải chứng minh được có sự bàn bạc, thỏa thuận, nhờ vả, đưa tiền, chuẩn bị ám hiệu từ trước hoặc phối hợp, giúp sức cho cán bộ coi thi làm sai.
Do chủ thể của tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ là người có chức vụ tại điểm thi, nên thí sinh thông thường không thể mặc nhiên bị coi là người thực hành tội danh này.
Tuy nhiên, luật sư lưu ý thí sinh vẫn có khả năng trở thành đồng phạm với vai trò xúi giục hoặc giúp sức nếu chủ động tham gia, đưa lợi ích vật chất hoặc thống nhất ký hiệu từ trước với giáo viên để làm trái quy chế.
Ngược lại, nếu người học chỉ ngồi trong phòng thi, bị động nghe nhắc bài mà không biết trước, không có sự thống nhất ý chí với cán bộ coi thi thì không đủ căn cứ để xử lý hình sự về tội danh đồng phạm.
Đối với trường hợp bị động này, việc xử lý kết quả bài thi sẽ được căn cứ hoàn toàn vào mức độ vi phạm cụ thể được chứng minh, đối chiếu theo các điều khoản quy định trong Quy chế thi tốt nghiệp THPT.
