El Nino mạnh lên bất thường, những nơi nào ở Việt Nam có nguy cơ nắng nóng và hạn hán kéo dài?
El Nino đã chính thức hình thành sớm hơn dự báo và có khả năng phát triển lên mức rất mạnh. Diễn biến này làm gia tăng nguy cơ nắng nóng kéo dài, thiếu mưa, hạn hán và xâm nhập mặn tại nhiều khu vực ở Việt Nam.
Dự báo diễn biến El Nino
Trưa 14-6, Trung tâm Dự báo khí tượng - thủy văn quốc gia phát đi thông tin về việc hiện tượng El Nino đã chính thức hình thành ngay trong tháng 6 này. Diễn biến thực tế cho thấy chu kỳ thiên tai năm nay xuất hiện sớm hơn đáng kể so với các mô hình dự báo trước đây.
Cơ quan quản lý khí tượng đánh giá tốc độ xác lập trạng thái El Nino trong năm 2026 diễn ra rất nhanh chóng. Biểu hiện cụ thể là các số liệu thu thập từ hệ thống quan trắc thực tế tại vùng biển Thái Bình Dương liên tục tăng mạnh.
Cụ thể, chỉ số chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực đặc trưng Nino 3.4 ghi nhận đạt mức +0,5 độ C vào tháng 5. Bước sang đầu tháng 6, giá trị này tiếp tục tăng nhanh lên ngưỡng khoảng +0,7 độ C, đánh dấu mốc hình thành.
Tiến trình chuyển dịch từ pha trung tính sang hiện tượng El Nino lần này ghi nhận ngắn hơn hẳn quy luật tự nhiên thông thường. Dấu hiệu này chứng minh khu vực trung tâm Thái Bình Dương đang trải qua giai đoạn ấm lên với tốc độ đột biến.
Đồng thời, hiện tượng này cũng thể hiện sự tương tác theo chiều thuận giữa lớp nước đại dương và tầng khí quyển. Theo các mô hình phân tích hiện tại, hình thái khí hậu này gần như chắc chắn sẽ duy trì liên tục từ tháng 6.
Cơ quan chuyên môn nhận định El Nino tiếp tục tăng cường độ vào giai đoạn cuối năm và có khả năng kéo dài tới đầu năm 2027. Khả năng phát triển thành một đợt thiên tai rất mạnh đạt tỷ lệ từ 60% đến 65%.
Kịch bản này có xu hướng diễn tiến tương đồng năm 2023 và đạt sức mạnh tương đương giai đoạn 2015-2016. Đây là mức cường độ thuộc nhóm những đợt El Nino khốc liệt nhất lịch sử khí tượng kể từ năm 1950.
Các khu vực chịu ảnh hưởng
Khi hình thái cực đoan này duy trì, Việt Nam đối mặt rủi ro lớn về nền nhiệt độ bình quân toàn quốc tăng cao. Ngược lại, tần suất các đợt không khí lạnh tràn xuống sẽ giảm đi, đi kèm tình trạng thiếu hụt lượng mưa diện rộng.
Các khu vực gồm Trung bộ, Tây Nguyên và Nam bộ được xác định là vùng trọng điểm rủi ro. Những nơi này dễ xảy ra tình trạng khô hạn, kiệt quệ nguồn nước và xâm nhập mặn sâu từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027.
Bên cạnh đó, cơ quan khí tượng cũng lưu ý số lượng áp thấp nhiệt đới và bão đổ bộ vào Việt Nam thường ít hơn bình thường. Dù vậy, tính chất khốc liệt vẫn hiện hữu khi hệ thống có thể sản sinh những cơn bão cực mạnh.
Do đó, cộng đồng tuyệt đối không được chủ quan trước các nguy cơ thảm họa do thiên tai gây ra trong chu kỳ này. Thống kê dự báo cho thấy nhiệt độ trung bình toàn quốc cuối năm 2026 sẽ cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C.
Đặc biệt trong các tháng 10, 11 và 12, mức chênh lệch nhiệt độ có thể tăng vọt từ 1 đến 2 độ C. Riêng khoảng thời gian hè còn lại của năm 2026, khu vực Bắc bộ và Trung bộ sẽ hứng chịu nhiều đợt nắng nóng gay gắt.
Hệ quả là nhiều địa phương có khả năng sẽ xác lập những cột mốc kỷ lục nhiệt độ mới trong lịch sử. Tình trạng El Nino cũng trực tiếp bóp nghẹt lượng mưa tại nhiều vùng với mức sụt giảm dao động từ 25-50%.
Tác động giảm mưa này thể hiện rõ rệt nhất tại địa bàn duyên hải Nam Trung bộ, Tây Nguyên và Nam bộ. Nguy cơ hạn hán cục bộ đến diện rộng sẽ bủa vây các khu vực có mật độ tiêu thụ nước cao phục vụ sản xuất và sinh hoạt.
Dù tổng lượng mưa suy giảm, Trung tâm Dự báo khí tượng - thủy văn quốc gia vẫn cảnh báo nguy cơ xuất hiện mưa lũ cực đoan. Thực tế lịch sử từng ghi nhận trận mưa kỷ lục tại Quảng Ninh vào cuối tháng 7-2015.
Một minh chứng khốc liệt khác là trận đại hồng thủy sau bão số 9 (Ketsana) cuối tháng 9-2009 tại Quảng Nam - Quảng Ngãi. Những bài học lịch sử này đòi hỏi công tác chủ động ứng phó thiên tai phải được triển khai ở mức cao nhất.
