Giữa lúc xung đột địa chính trị bùng phát, giá vàng không tăng như kỳ vọng mà lại lao dốc không phanh. Việc kim loại quý mất 20% giá trị sau khi lập đỉnh lịch sử đã hé lộ những thay đổi cốt lõi trong trật tự ưu tiên của thị trường tài chính toàn cầu.
Theo The Conversation, những diễn biến trái chiều trên thị trường kim loại quý đang khiến giới đầu tư đặt dấu hỏi lớn. Từng được coi là "nơi trú ẩn an toàn" mỗi khi thế giới biến động, vàng lại đang bị bán tháo mạnh mẽ ngay giữa thời điểm căng thẳng tại Trung Đông leo thang nghiêm trọng, đi ngược hoàn toàn với các quy luật truyền thống.
Ghi nhận thực tế, cuối tháng 1/2026, giá vàng đã xác lập đỉnh cao muôn thuở tại mốc 5.600 USD/ounce. Tuy nhiên, thay vì tiếp tục bứt phá khi rủi ro gia tăng, giá vàng đã bốc hơi khoảng 20% giá trị. Dù tính trong một thập kỷ, tài sản này vẫn tăng trưởng gần 300%, nhưng cú trượt dài hiện tại là một cú sốc thực sự.
Sự thay đổi này xuất phát từ hiện tượng "tài chính hóa". Vàng hiện nay không chỉ là tài sản vật chất mà chủ yếu được giao dịch qua các công cụ phức tạp như quỹ ETF hoặc phái sinh. Điều này khiến vàng không còn tách biệt mà trở nên gắn chặt với sự trồi sụt của hệ thống tài chính toàn cầu.
Giáo sư Rand Low từ Đại học Bond (Australia) nhận định, thế giới đang đối mặt với một cú sốc năng lượng thay vì khủng hoảng tài chính đơn thuần. Khi nguồn cung dầu bị đứt gãy và các cơ sở hạ tầng năng lượng bị tàn phá, vai trò của các loại tài sản trong mắt nhà đầu tư buộc phải thay đổi.
Nguyên nhân đầu tiên khiến vàng lao dốc là áp lực thanh khoản. Khi thị trường hỗn loạn, nhà đầu tư buộc phải bán những tài sản có tính thanh khoản cao như vàng để bù đắp thua lỗ cho các danh mục khác hoặc đáp ứng yêu cầu margin call. Lúc này, vàng trở thành "vật tế thần" để thu hồi tiền mặt nhanh nhất.
Thứ hai, làn sóng chốt lời từ các quỹ đầu tư sau giai đoạn tăng nóng đã tạo sức ép lớn lên giá vàng. Sau khi thu về lợi nhuận khổng lồ, các định chế tài chính có xu hướng bán ra để hiện thực hóa lợi nhuận và tái cấu trúc danh mục trong bối cảnh rủi ro thị trường trở nên cực kỳ khó lường.
Đáng chú ý, giá trị thực dụng của vàng đang tỏ ra lép vế so với dầu mỏ. Trong khi dầu mỏ là "máu" duy trì vận tải và sản xuất, vàng lại có rất ít ứng dụng công nghiệp. Trong một cuộc khủng hoảng năng lượng, nhu cầu sinh tồn khiến dòng tiền ưu tiên dầu hơn là một kim loại quý thiếu tính thực tế.
Cấu trúc đầu tư hiện đại cũng làm thay đổi bản chất của vàng. Việc nhà đầu tư sở hữu cả vàng và cổ phiếu trong cùng một danh mục khiến các loại tài sản này thường biến động cùng chiều. Khi làn sóng bán tháo lan rộng, vàng không còn khả năng "đứng ngoài cuộc chơi" như các cuộc khủng hoảng trong quá khứ.
Những biến động này cho thấy vàng không còn là "tấm khiên bất khả xâm phạm". Mặc dù vẫn đóng vai trò giảm thiểu rủi ro, nhưng trong các cuộc khủng hoảng phức tạp, kim loại này vẫn có thể bị cuốn vào vòng xoáy sụt giảm, buộc người chơi phải thay đổi tư duy về sự an toàn tuyệt đối.
Thực tế mới của thị trường tài chính cho thấy ngay cả biểu tượng ổn định hàng nghìn năm cũng phải thích nghi. Sự liên kết chặt chẽ giữa các loại tài sản khiến vàng ngày càng nhạy cảm hơn với những biến động hệ thống, thay vì giữ vững vị thế độc tôn là nơi trú ẩn cuối cùng.
