Doanh nghiệp xin vay vàng của dân: Pháp luật không cấm nhưng liệu có thành ‘tín dụng đen’ trá hình?
Dù pháp luật không cấm việc doanh nghiệp vay vàng trong dân làm nguyên liệu sản xuất, nhưng những biến động khó lường của giá kim loại quý này cùng nguy cơ ‘vàng hóa’ nền kinh tế đang khiến các chuyên gia đặc biệt quan ngại về tính khả thi và an toàn pháp lý.
Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam vừa gửi kiến nghị lên Thủ tướng, đề xuất cho phép doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức được vay vàng từ người dân. Mục tiêu là huy động nguồn lực vàng nhàn rỗi phục vụ sản xuất với lãi suất thỏa thuận, kèm theo các hướng dẫn cụ thể về cơ chế thực hiện.
Chia sẻ với VietNamNet, về khía cạnh pháp lý, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, nhận định việc vay mượn này là quan hệ dân sự. Ông cho biết pháp luật hiện nay không cấm và cũng chưa có quy định điều chỉnh cụ thể đối với các giao dịch ngoài hệ thống ngân hàng như góp vốn, vay mượn bằng vàng.
Tuy nhiên, vị luật sư cũng nhấn mạnh rằng hoạt động kinh doanh vàng (trừ vàng trang sức) là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Pháp luật hiện chỉ cấm sử dụng vàng làm phương tiện thanh toán. Dù không cấm vay mượn, rủi ro về biến động giá và nguồn cung đối với hình thức này lại cực kỳ lớn.
Ông Đức đặt ra nghi vấn: “Doanh nghiệp thường vay với quy mô lớn thì ngay cả khi không có lãi hoặc lãi thấp, rủi ro vẫn quá lớn. Cả hai phía doanh nghiệp và người dân đều cần hết sức thận trọng với rủi ro tiềm ẩn quá lớn như vậy”.
Dẫn chứng thực tế, Công ty CP Thủy hải sản Sài Gòn (APT) từng vay 5.833 lượng vàng SJC khi giá chỉ 17,66 triệu đồng/lượng. Đến cuối năm ngoái, giá vàng vọt lên 152,8 triệu đồng/lượng, khiến giá trị khoản nợ tăng gấp 8,65 lần, đẩy doanh nghiệp vào thế không thể chi trả.
Đứng ở góc độ kinh tế, TS Lê Bá Chí Nhân cho rằng Việt Nam có trữ lượng vàng trong dân rất lớn nhưng chưa tạo ra giá trị gia tăng. Việc vay vàng có thể giúp doanh nghiệp giảm áp lực vốn, mua nguyên liệu giá thị trường và tăng sức cạnh tranh cho ngành kim hoàn.
Dù vậy, ông Nhân cảnh báo nếu thiếu kiểm soát chặt chẽ, cơ chế này có thể gây ra hệ lụy "vàng hóa". Điều này dẫn đến sự hình thành thị trường song song, gia tăng đầu cơ, gây áp lực lên tỷ giá và làm suy yếu vị thế của tiền đồng.
Chuyên gia này khẳng định: “Thực tế cho thấy, các cơ chế “vàng hóa” nền kinh tế nếu không được thiết kế chặt chẽ có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro: hình thành thị trường vàng song song, gia tăng đầu cơ, tạo áp lực lên tỷ giá và làm suy yếu vai trò của tiền đồng trong lưu thông”.
Để an toàn, ông Nhân đề xuất cần có "hàng rào thể chế" chỉ cho phép doanh nghiệp chế tác vay đúng mục đích sản xuất. Việc này phải được đăng ký, báo cáo giám sát chặt chẽ nhằm tránh biến tướng thành các hoạt động tín dụng trá hình nằm ngoài hệ thống.
Trái lại, Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng không cần ban hành quy định riêng cho việc này. “Nguyên tắc của pháp luật là những gì không cấm thì người dân được làm. Nếu ban hành thêm quy định để “cho phép” chẳng khác nào tự “mua dây buộc mình”, đi ngược lại tinh thần tự do kinh doanh”.
Ông Đức cũng lưu ý việc ban hành quy định mới có thể khiến người dân hiểu lầm rằng Nhà nước đang bảo đảm cho các khoản vay này. Thực tế, do không phải vay tiền, hoạt động này không bị khống chế trần lãi suất, các bên hoàn toàn tự do thỏa thuận.
Thay vì vay mượn đầy rủi ro, vị luật sư khuyến khích người dân nên bán vàng để lấy vốn đầu tư vào sản xuất, kinh doanh hoặc các kênh như bất động sản, chứng khoán. Đây là cách đưa nguồn lực vào lưu thông hiệu quả hơn là để vàng "nằm chết" trong két.
Cuối cùng, vàng vẫn là tài sản có tính thanh khoản cao, phù hợp để làm tài sản bảo đảm, cầm cố hoặc đặt cọc trong các nghĩa vụ dân sự khác. Việc sử dụng vàng đúng cách sẽ giúp phát huy giá trị tài sản mà không gây rủi ro đổ vỡ tài chính.
