Việc đóng cửa eo biển Hormuz sau các cuộc tấn công ngày 28/2 đã khiến kinh tế thế giới chao đảo. Dù Tổng thống Donald Trump ráo riết huy động lực lượng quốc tế thiết lập hàng rào bảo vệ tàu hàng, các đồng minh vẫn im lặng trước một nhiệm vụ được dự báo là có tỷ lệ rủi ro cực cao.
Theo CNN, sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran, tuyến hàng hải huyết mạch Hormuz gần như tê liệt. Tehran đe dọa nhắm mục tiêu mọi tàu liên quan đến đối phương. Với 20% lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu đi qua đây, việc tắc nghẽn đã đẩy giá hàng hóa phi mã, buộc Washington phải tính đến phương án hộ tống quân sự.
Các chuyên gia hải quân định danh eo biển này là “thung lũng chết”. Với chiều rộng điểm hẹp nhất chỉ 16 km, không gian tác chiến trở nên cực kỳ hạn chế. Những tàu chở dầu dài hơn 3 sân bóng đá trở thành vật cản khổng lồ, tạo ra các điểm mù nguy hiểm cho tàu chiến bảo vệ.
Bà Jennifer Parker, chuyên gia nghiên cứu hải quân, nhấn mạnh sự thiếu cơ động: “Từ lúc phát hiện mối đe dọa đến lúc phải phản ứng là cực kỳ ngắn”. Tàu khu trục cần không gian để đánh chặn UAV hoặc tên lửa, nhưng địa hình hẹp khiến việc xoay xở trở nên bất khả thi trước các đòn tập kích sát bờ.
Nhiệm vụ bảo vệ đòi hỏi sự phối hợp phức tạp giữa không quân và hải quân. Iran có khả năng triển khai UAV và tên lửa từ xe tải, tàu cá hoặc du thuyền dân sự. Chuyên gia Collin Koh hoài nghi về khả năng loại bỏ hoàn toàn mối đe dọa: “Liệu bạn có thể phá hủy tất cả những phương tiện đó để loại bỏ mối đe dọa không? Theo tôi thì không khả thi lắm”.
Lực lượng Mỹ đang bị kéo căng. Để bảo vệ 5-10 tàu thương mại, cần tới 8-10 tàu khu trục. Với 50 tàu sẵn sàng chiến đấu hiện có, Mỹ khó duy trì hộ tống lâu dài. Lloyd’s List Intelligence ước tính, ngay cả khi nỗ lực tối đa, hoạt động này cũng chỉ khôi phục được khoảng 10% lưu lượng tàu so với trước chiến tranh.
Thủy lôi là bài toán nan giải khi Mỹ vừa cho dừng hoạt động 4 tàu quét mìn chuyên dụng. Iran sở hữu kho mìn đa dạng, từ mìn chạm nổ đến mìn cảm biến âm thanh. Ông Carl Schuster lưu ý rằng dù Nhật Bản hay Hàn Quốc hỗ trợ tàu quét mìn, những tàu này vẫn cần lực lượng bảo vệ vì vũ trang rất nhẹ.
Kinh nghiệm đối phó Houthi tại Biển Đỏ cho thấy sự khó khăn của hải quân phương Tây. Nay, đối thủ là Iran với kho vũ khí khổng lồ hơn nhiều. Ông Koh chỉ ra rằng Mỹ từng chật vật với Houthi, nên việc đối đầu trực diện với lực lượng Iran tại Hormuz sẽ là một thử thách ở cấp độ hoàn toàn khác.
Giáo sư Alessio Patalano nhận định năng lực hải quân hiện nay không còn mạnh như những năm 1980. Quy mô hạm đội nhỏ hơn và hệ thống hỗ trợ sụt giảm khiến giới quan sát hoài nghi về khả năng thành công. Thực tế cho thấy các nền dân chủ phương Tây không dễ dàng đối phó với việc tắc nghẽn mạch máu kinh tế này.
Kết luận về tình hình, GS. Patalano cho rằng: “Trong thời gian quá dài, chúng ta cho rằng tuyến vận tải biển - mạch máu của nền kinh tế toàn cầu - sẽ không bị chặn. Hoặc nếu có, các nền dân chủ phương Tây sẽ dễ dàng đối phó. Nhưng thực tế không phải như vậy”.
