Sáng 16/3, giá dầu thế giới tiếp tục bùng nổ, xác lập kỷ lục mới từ năm 2022 dù các cường quốc nỗ lực xả kho dự trữ. Trong bối cảnh Quỹ bình ổn trong nước đối mặt nguy cơ cạn kiệt, bài toán xây dựng kho dự trữ chiến lược trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Theo báo Người Lao Động, thị trường năng lượng toàn cầu đang trải qua cơn "địa chấn" khi giá dầu Brent và WTI đồng loạt tăng mạnh. Ghi nhận vào khoảng 9 giờ sáng ngày 16/3 (giờ Việt Nam), dầu Brent được giao dịch ở ngưỡng 104,59 USD/thùng, trong khi dầu WTI đạt 99,15 USD/thùng. So với thời điểm cuối tuần trước, mức giá này đã tăng thêm khoảng 1%.
Đà tăng trưởng nóng này đã kéo dài từ đầu tháng 3 với biên độ tăng hơn 40%, chạm mức cao nhất trong vòng 4 năm qua. Nguyên nhân trực tiếp được xác định do xung đột tại Trung Đông bước sang tuần thứ ba. Những rủi ro tiềm ẩn đối với các cơ sở sản xuất tại khu vực này đang đặt an ninh năng lượng thế giới vào tình trạng báo động.
Đáng chú ý, mức giá vẫn leo thang bất chấp những chuyển biến tại eo biển Hormuz và động thái xả kho dự trữ từ các quốc gia lớn. Giải mã hiện tượng này, ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Hải Âu Phát, nhận định việc xả kho thực chất nhằm duy trì dòng chảy ổn định, tránh đứt gãy cung ứng chứ không mang mục tiêu kéo giảm giá sâu.
Theo ông Thắng, kho dự trữ đóng vai trò như một "van an toàn" trong bối cảnh thị trường đầy rủi ro. Chỉ khi nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn ở mức độ đặc biệt nghiêm trọng, thị trường mới thực sự rơi vào khủng hoảng. Hiện tại, các quốc gia đang nỗ lực điều tiết để giữ dòng chảy dầu thô không bị tắc nghẽn.
Tại thị trường trong nước, cơ quan quản lý đang nỗ lực "ghìm cương" giá bán lẻ. Trong kỳ điều hành ngày 14/3, giá xăng dầu được giữ nguyên nhằm bảo vệ nền kinh tế. Để làm được điều này, Quỹ bình ổn đã phải chi ra mức hỗ trợ rất lớn, khoảng 4.000 đồng cho mỗi lít xăng và 5.000 đồng đối với dầu diesel.
Tuy nhiên, áp lực lên Quỹ bình ổn đang ngày càng đè nặng. Với tốc độ chi như hiện tại, nguồn lực này dự báo chỉ còn đủ khả năng duy trì trong khoảng 15 ngày tới. Thực tế này cho thấy sự phụ thuộc quá lớn vào các công cụ tài chính ngắn hạn trong việc kiểm soát giá năng lượng nội địa.
Trước tình hình trên, TS Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc, nhấn mạnh tính cấp thiết của việc hình thành hệ thống dự trữ chiến lược quốc gia. Ông chỉ ra bất cập khi hiện nay việc dự trữ chủ yếu do doanh nghiệp đầu mối gánh vác theo nghĩa vụ kinh doanh xăng dầu.
Về bản chất, chuyên gia này cho rằng: "Mô hình này giúp giảm áp lực cho ngân sách nhà nước nhưng về bản chất vẫn là dự trữ mang tính thương mại, chưa phải dự trữ năng lượng chiến lược". Việc thiếu hụt một hệ thống dự trữ quy mô lớn khiến thị trường dễ bị tổn thương trước các cú sốc quốc tế.
Các chuyên gia đề xuất phương án xây dựng hệ thống kho dự trữ đủ sức chứa 3,6 triệu m3, tương đương 3,6 tỷ lít xăng dầu. Quy mô này đảm bảo khả năng cung ứng trong 60 ngày. Với suất đầu tư trung bình 300 USD/m3, tổng kinh phí xây dựng ước tính rơi vào khoảng 1,1 tỷ USD.
Hệ thống kho này khi hoàn thiện sẽ trở thành "bộ đệm" thiết yếu cho nền kinh tế. Nguồn dự trữ chiến lược giúp Việt Nam chủ động nguồn cung, hạn chế tình trạng phải nhập khẩu khẩn cấp với giá cao khi thế giới biến động. Đây là giải pháp căn cơ để ổn định thị trường năng lượng dài hạn.
Song song với việc xây kho, hướng đi phát triển nhiên liệu thay thế như xăng sinh học cũng được nhắc đến. Việc này không chỉ tận dụng lợi thế nông nghiệp nội địa mà còn giảm dần sự lệ thuộc vào dầu mỏ. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý quá trình này cần một lộ trình thận trọng để người dân thích nghi.
Một lộ trình linh hoạt được gợi ý là triển khai bán xăng sinh học vào các ngày cố định trong tuần hoặc luân phiên ngẫu nhiên. Phương thức này giúp người tiêu dùng dần hình thành thói quen sử dụng nhiên liệu xanh. Khi thị trường ổn định, tỷ lệ tiêu thụ xăng sinh học có thể tăng dần mà không gây ra những xáo trộn tâm lý lớn.
