Từ vụ loạt học sinh bị nâng điểm, hạ điểm: Khi ‘quyền sinh sát’ của người thầy bị lạm dụng sai chỗ?
Vụ việc giáo viên tại Gia Lai và Thanh Hóa can thiệp vào kết quả thi của học sinh đang gây xôn xao dư luận. Hành vi này không chỉ bẻ cong sự thật mà còn hủy hoại niềm tin cốt lõi vào sự công bằng trong giáo dục.
Theo báo Dân trí, thời gian gần đây, ngành giáo dục liên tiếp đối mặt với những bê bối liên quan đến việc can thiệp điểm số. Tại Trường Tiểu học Nguyễn Văn Cừ (Gia Lai), cô giáo T.T.K.N bị phát hiện sửa bài kiểm tra tiếng Anh của học sinh từ đúng thành sai. Phương thức thực hiện là thêm nét chữ, thêm từ vào câu trả lời để hạ điểm các lớp 3C và 4B.
Ngay sau khi phụ huynh phản ánh, nhà trường đã tạm đình chỉ công tác đối với giáo viên này. Cơ quan chức năng phường Quy Nhơn Nam cũng yêu cầu kiểm điểm nghiêm khắc.
Sự việc chưa kịp lắng xuống thì tại Thanh Hóa, hàng trăm học sinh Trường THPT Tô Hiến Thành cũng rơi vào tình trạng bị nâng, hạ điểm bất thường ở nhiều môn học, nhiều lớp.
Trước những sự việc này, PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục, nhận định đây là hành vi nghiêm trọng. Ông cho rằng dù chỉ là sự việc cá biệt, nhưng nó đã làm tổn thương sâu sắc lương tâm nghề nghiệp. Điểm số bị thao túng khiến hình ảnh người thầy trở nên méo mó trong mắt công chúng.
Theo chuyên gia, giá trị lớn nhất của nghề giáo không nằm ở giáo án hay điểm số mà là niềm tin vào sự liêm chính. Khi giáo viên cầm bút sửa đáp án đúng thành sai, họ đã tước đoạt cảm giác an toàn của trẻ. Học sinh sẽ nghi ngờ lẽ phải và mất động lực nỗ lực khi kết quả bị tráo đổi.
PGS.TS Trần Thành Nam bày tỏ sự trăn trở về việc lạm dụng quyền lực trong đánh giá: "Điều khiến tôi day dứt hơn, với tư cách người làm giáo dục, đó là sự lạm dụng quyền lực sai chỗ. Quyền được đánh giá và gắn nhãn những đứa trẻ. Sử dụng điểm số như một công cụ trừng phạt, thao túng tâm lý, gây áp lực hay phục vụ lợi ích riêng."
Phân tích sâu hơn, ông Nam cho rằng có thể người thầy cũng là nạn nhân của áp lực thành tích và đời sống khó khăn. Tuy nhiên, hoàn cảnh không thể là cái cớ để vi phạm đạo đức nghề nghiệp. "Nếu không đủ chuẩn, bạn có thể sẽ làm những nghề nghiệp khác, không thể viện dẫn hoàn cảnh để biện minh", ông khẳng định.
Thay vì tìm cách giải thích vòng vo hay che giấu bằng các biện pháp truyền thông, nhà trường và giáo viên cần dũng cảm đối diện. Việc công khai xin lỗi học sinh và trả lại sự công bằng là cách duy nhất để bảo vệ phẩm giá. Đây là bước đi nhân văn cần thiết để xoa dịu sự phản bội mà học sinh đang gánh chịu.
Về mặt hệ thống, PGS.TS Trần Thành Nam chỉ ra lỗ hổng trong việc một giáo viên vừa dạy, vừa ra đề, vừa chấm thi. Mô hình này thiếu sự giám sát độc lập, dễ dẫn đến xung đột lợi ích và lạm quyền. Ông đề xuất cần áp dụng chấm chéo, chấm ẩn danh và đánh giá đa chiều từ nhiều phía.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là xử lý các cá nhân sai phạm mà là thay đổi toàn diện cách vận hành hệ thống. "Việc xử lý một hành vi sai cá biệt là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là phải sửa lại cách hệ thống chúng ta đang vận hành, xây dựng văn hóa liêm chính, xóa bỏ chủ nghĩa thành tích để những hành vi tương tự không còn đất sống", PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh.
