Nghịch lý: AI vừa giảm stress vừa tăng áp lực, khiến con người quá tải não, kiệt quệ tinh thần
AI được kỳ vọng giúp con người làm việc nhanh hơn và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu mới cho thấy việc phải liên tục giám sát, chuyển đổi giữa nhiều công cụ AI và đáp ứng kỳ vọng năng suất cao hơn đang khiến không ít nhân viên rơi vào trạng thái kiệt quệ tinh thần.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Harvard Business Review cho thấy trí tuệ nhân tạo không phải lúc nào cũng giúp công việc trở nên nhẹ nhàng hơn. Thay vào đó, việc sử dụng nhiều công cụ AI cùng lúc có thể khiến người lao động rơi vào tình trạng “quá tải não”.
Một quản lý kỹ thuật cấp cao tham gia nghiên cứu cho biết anh thường phải chuyển đổi liên tục giữa các công cụ AI: Một công cụ để hỗ trợ ra quyết định kỹ thuật, công cụ khác để soạn thảo hoặc tóm tắt nội dung. Thay vì tiết kiệm thời gian, quá trình kiểm tra và điều phối giữa các hệ thống này khiến đầu óc anh trở nên rối bời.
Nghiên cứu do các chuyên gia từ Boston Consulting Group và University of California, Riverside thực hiện trên khoảng 1.500 người lao động cho thấy 14% người tham gia từng cảm thấy kiệt quệ tinh thần vì phải làm việc với AI.
Những người này mô tả nhiều triệu chứng như đầu óc mờ mịt, đau đầu, khó tập trung, ra quyết định chậm hơn và mắc lỗi nhiều hơn trong công việc.
Theo bà Julie Bedard, đây có thể là “dấu hiệu cảnh báo sớm” cho thấy kỳ vọng về năng suất nhờ AI cần được nhìn nhận lại. Việc phải giám sát và kiểm tra kết quả của AI với cường độ cao có thể dẫn đến kiệt sức về nhận thức.
Các nhà nghiên cứu nhận thấy AI tạo ra một nghịch lý trong môi trường làm việc. Khi được dùng để xử lý các nhiệm vụ lặp đi lặp lại, công nghệ này giúp giảm căng thẳng và tiết kiệm thời gian.
Tuy nhiên, khi người lao động phải quản lý nhiều công cụ AI hoặc liên tục kiểm tra kết quả, áp lực tinh thần lại tăng lên đáng kể.
Theo Bedard, AI giúp mở rộng đáng kể năng lực của con người, nhưng đồng thời cũng làm tăng khối lượng công việc và phạm vi trách nhiệm. Khi sự mở rộng này vượt quá khả năng xử lý của não bộ, cảm giác quá tải bắt đầu xuất hiện.
Jack Downey, lãnh đạo chiến lược tại Webster Pass Consulting, cho biết việc sử dụng AI trong công việc hằng ngày khiến anh phải mở nhiều cửa sổ và xử lý nhiều phần của dự án cùng lúc.
AI hoạt động nhanh nhưng không phải lúc nào cũng tức thì, khiến người dùng phải liên tục chờ đợi và chuyển đổi giữa các nhiệm vụ. “Có việc chỉ mất vài giây, có việc mất gần một phút, và có việc phải chờ vài phút”, Downey nói.
Ngoài ra, năng lực gần như không giới hạn của AI cũng khiến nhiều người khó xác định điểm dừng. Khi luôn có thể cải thiện thêm quy trình hoặc yêu cầu AI làm tốt hơn, áp lực hoàn thiện công việc càng lớn.
Một nghiên cứu kéo dài 8 tháng tại University of California, Berkeley Haas School of Business cho thấy AI có thể khiến công việc trở nên căng thẳng hơn vì ba yếu tố: Nhân viên phải làm nhiều nhiệm vụ cùng lúc, chịu trách nhiệm lớn hơn và làm việc nhiều giờ hơn.
Trong khi đó, khảo sát Work Reimagined Survey của EY với 15.000 người lao động tại 29 quốc gia cho thấy gần 2/3 người tham gia cảm thấy khối lượng công việc tăng lên trong năm qua.
Theo bà Kim Billeter, AI không trực tiếp làm tăng khối lượng công việc. Thay vào đó, nỗi lo tụt hậu, thiếu đào tạo hoặc sợ mất kỹ năng khiến nhiều nhân viên cảm thấy áp lực phải làm nhiều hơn.
Các chuyên gia cho rằng nếu AI khiến người lao động rơi vào tình trạng quá tải não, doanh nghiệp cần xem xét lại cách triển khai công nghệ này.
Theo Bedard, thay vì chỉ đưa AI vào quy trình cũ, các tổ chức cần thiết kế lại cách làm việc, đồng thời đào tạo nhân viên và xây dựng phương pháp quản lý AI hiệu quả hơn.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tình trạng quá tải não ít xảy ra hơn ở những nhóm có quản lý chủ động hướng dẫn cách sử dụng AI hợp lý, cho thấy yếu tố lãnh đạo và đào tạo đóng vai trò quan trọng trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
