Giá xăng dầu tăng giảm bất ổn, từ năm 2027 doanh nghiệp có thể tự quyết giá xăng dầu?
Bộ Công Thương đang nghiên cứu 3 phương án điều hành thị trường xăng dầu trong giai đoạn cuối năm 2026 và năm 2027. Đáng chú ý, trong trường hợp giá thế giới ổn định, nguồn cung được bảo đảm, doanh nghiệp có thể được trao quyền tự quyết định giá bán. Ngược lại, nếu thị trường biến động quá mạnh, Nhà nước vẫn duy trì cơ chế điều hành giá định kỳ.
Theo Bộ Công Thương, thị trường năng lượng thế giới thời gian tới vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó dự báo. Căng thẳng giữa Mỹ và Iran, cùng với việc Nga kéo dài lệnh cấm xuất khẩu một số mặt hàng như dầu diesel, nhiên liệu tàu thủy và dầu gasoil, có thể tác động đến nguồn cung cũng như mặt bằng giá năng lượng toàn cầu, đặc biệt là dầu diesel.
Bên cạnh đó, chi phí vận tải tăng cao có nguy cơ kéo theo giá thành hàng hóa, tạo thêm sức ép đối với lạm phát trong nước.
Trước những diễn biến này, Bộ Công Thương đã xây dựng 3 kịch bản điều hành, dựa trên mức giá dầu thế giới và khả năng bảo đảm nguồn cung.
Ở phương án đầu tiên, giá dầu được giả định duy trì tương đối ổn định quanh mức 80 USD/thùng, nguồn cung không gặp trở ngại và nghị định mới về kinh doanh xăng dầu được ban hành, có hiệu lực từ năm 2027.
Với điều kiện thị trường thuận lợi, các thương nhân kinh doanh xăng dầu sẽ được chủ động xác định giá bán theo nguyên tắc thị trường, đồng thời tự chịu trách nhiệm về quyết định của mình theo quy định pháp luật. Cơ quan quản lý nhà nước không còn trực tiếp thực hiện việc điều chỉnh giá bán theo chu kỳ như hiện nay.
Thay vào đó, Bộ Công Thương chuyển trọng tâm sang giám sát quá trình hình thành giá, kiểm tra việc tuân thủ quy định về giá, cạnh tranh và hoạt động của hệ thống phân phối. Cơ quan này cũng theo dõi sát tình hình cung ứng để kịp thời phát hiện nguy cơ thiếu hụt. Trong bối cảnh giá cả và nguồn cung ổn định, việc triển khai các biện pháp bình ổn theo Luật Giá được đánh giá là chưa cần thiết.
Kịch bản thứ hai được đặt ra khi thị trường năng lượng quốc tế vẫn duy trì trạng thái tương đối ổn định nhưng giá dầu vượt ngưỡng 90 USD/thùng. Nguồn cung dầu thô và xăng dầu từng bước phục hồi, các biến động giá vẫn nằm trong khả năng thích ứng của thị trường.
Tuy nhiên, Bộ Công Thương nhận định giá dầu khó có thể giảm sâu về mức thấp như đầu năm 2026 hoặc tương đương phương án thứ nhất. Trong điều kiện nghị định mới có hiệu lực từ năm 2027 và nguồn cung vẫn được bảo đảm, cơ chế doanh nghiệp tự quyết giá bán tiếp tục được tính đến.
Đối với kịch bản thứ ba, rủi ro sẽ lớn hơn nhiều nếu giá dầu thế giới tăng lên từ 110 USD/thùng và xuất hiện nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Xung đột địa chính trị kéo dài hoặc leo thang có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động khai thác, lọc dầu và vận chuyển quốc tế. Chi phí logistics, bảo hiểm hàng hóa cũng có thể tăng mạnh.
Trong tình huống này, dù nghị định mới đã được ban hành, cơ chế giá mới có thể chưa được triển khai ngay. Nhà nước sẽ tiếp tục trực tiếp điều hành giá xăng dầu theo chu kỳ cho đến khi thị trường trở lại trạng thái ổn định
Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính theo dõi sát diễn biến giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường quốc tế, từ đó đưa ra phương án điều chỉnh phù hợp và đề xuất giải pháp ứng phó khi cần thiết.
Song song với việc xây dựng các phương án điều hành, Bộ Công Thương cũng đặt yêu cầu bảo đảm hoạt động ổn định của hai nhà máy lọc dầu trong nước. Các thương nhân đầu mối phải được giám sát chặt chẽ về kế hoạch sản xuất, nhập khẩu và mua hàng, đồng thời chủ động tìm kiếm nhiều nguồn cung dầu thô, xăng dầu từ nước ngoài.
Doanh nghiệp cũng cần thực hiện đầy đủ kế hoạch cung ứng, duy trì lượng hàng tồn kho lưu thông theo quy định nhằm hạn chế nguy cơ thiếu hụt khi thị trường quốc tế biến động.
Đối với năm 2027, Bộ Công Thương dự báo nhu cầu xăng có thể không tăng đáng kể do phương tiện sử dụng điện và các dạng năng lượng thay thế ngày càng phổ biến. Trong khi đó, nhu cầu dầu phục vụ hoạt động công nghiệp và vận tải được dự báo tăng lên khi nhiều dự án đầu tư công, sản xuất công nghiệp được đẩy mạnh.
Về chính sách giá, Bộ Công Thương dự kiến phối hợp với Bộ Tài chính đánh giá hiệu quả các chính sách thuế áp dụng trong năm 2026, nhất là những ưu đãi có thời hạn đến hết ngày 31.12.2026. Trên cơ sở đánh giá này, các cơ quan chức năng sẽ nghiên cứu phương án áp dụng từ đầu năm 2027, hướng đến hạn chế những cú sốc về giá trong giai đoạn chuyển tiếp.
Nếu giá năng lượng quốc tế tăng đột biến, chính sách thuế vẫn được xem là một trong những công cụ cần ưu tiên nghiên cứu để hỗ trợ ổn định thị trường và bảo đảm nguồn cung.
Một điểm đáng chú ý là Bộ Công Thương không đặt mục tiêu tiếp tục sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu như giải pháp ưu tiên để hỗ trợ giá bán trong kịch bản thị trường ổn định hoặc biến động ở mức có thể kiểm soát. Thay vào đó, cơ quan quản lý tập trung rà soát số dư, thực hiện trích lập theo quy định và ưu tiên hoàn trả khoản ngân sách nhà nước đã tạm ứng.
Ngay cả khi rơi vào kịch bản giá dầu tăng mạnh, nguồn cung chịu áp lực lớn, việc sử dụng Quỹ cũng không được xác định là lựa chọn hàng đầu. Trường hợp phát sinh tình huống đặc biệt cần chi Quỹ, phương án phải được xem xét dựa trên quy định pháp luật, số dư thực tế, nghĩa vụ hoàn trả ngân sách và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Như vậy, định hướng điều hành xăng dầu trong năm 2027 sẽ có sự phân hóa theo diễn biến thị trường: doanh nghiệp có thể chủ động quyết định giá khi điều kiện thuận lợi, trong khi Nhà nước vẫn giữ vai trò điều tiết trực tiếp nếu xảy ra biến động lớn hoặc nguy cơ mất an toàn nguồn cung.
