Giá xăng dầu trong nước sắp đổi cách điều hành: Mỗi cửa hàng xăng dầu một giá, người mua cần lưu ý gì?
Giá xăng dầu đang được chú ý khi Bộ Công Thương lấy ý kiến về dự thảo nghị định mới liên quan đến hoạt động kinh doanh mặt hàng này. Những đề xuất về giá bán và hệ thống phân phối đặt ra nhiều vấn đề đối với doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng.
Dự thảo kinh doanh xăng dầu đề xuất thay đổi cơ chế giá
Ngày 30/9, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị góp ý cho dự thảo nghị định thay thế các nghị định hiện hành của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Bản dự thảo được đưa ra thảo luận là phiên bản thứ 14, hoàn thiện sau 4 đợt lấy ý kiến thành viên Chính phủ.
Theo ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương - ít có nghị định nào trải qua quá trình tham vấn kỹ lưỡng kéo dài 2 năm như dự thảo này. Nguyên nhân là những thay đổi được đề xuất sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp, thị trường và người sử dụng xăng dầu.
Ông Linh cho biết, nội dung lần này hướng tới sắp xếp lại mạng lưới phân phối, tăng trách nhiệm của các thương nhân đầu mối và giảm bớt khâu trung gian. Đồng thời, hoạt động kinh doanh xăng dầu sẽ chuyển mạnh hơn sang vận hành theo thị trường, đi cùng sự quản lý của Nhà nước.
Trong đó, phương thức điều hành giá là một trong những nội dung thay đổi đáng chú ý. Dự thảo đề xuất chấm dứt việc Nhà nước công bố giá cơ sở theo định kỳ. Quyền quyết định, công bố và kê khai giá bán được giao cho thương nhân đầu mối cùng các thương nhân phân phối hoạt động độc lập.
Giá bán lẻ dự kiến được tính từ các thành phần gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế. Hai khoản giá mua và chi phí tạo nguồn căn cứ vào hoạt động kinh doanh thực tế, trong khi doanh nghiệp chủ động xác định lợi nhuận.
Đối với chi phí kinh doanh định mức, Bộ Công Thương sẽ công bố mức ban đầu để áp dụng. Sau đó, doanh nghiệp được điều chỉnh hằng năm dựa trên biến động chỉ số giá tiêu dùng. Cứ 3 năm, Bộ sẽ rà soát và công bố lại mức chi phí này, căn cứ vào báo cáo kiểm toán độc lập.
Giá xăng dầu giữa các cửa hàng có thể khác nhau
“Giá xăng dầu sẽ do thị trường và doanh nghiệp quyết định. Khi nghị định có hiệu lực, chúng ta phải chấp nhận mỗi cây xăng có thể một giá, mỗi thương nhân đầu mối hoặc hệ thống phân phối có thể áp dụng mức giá khác nhau”, ông Linh nói.
Với cơ chế được đề xuất, Bộ Công Thương sẽ không còn thực hiện các kỳ điều chỉnh giá như hiện nay. Theo ông Linh, cửa hàng bán lẻ cũng có thêm khả năng cân đối chiết khấu và chi phí hoạt động, thay vì thường xuyên phản ánh việc chiết khấu xuống mức 0.
Tại những địa bàn xa kho hoặc cảng, thương nhân đầu mối được phép đặt giá bán cao hơn để bù đắp các chi phí phát sinh hợp lý. Tuy nhiên, phần chênh lệch phải nằm trong giới hạn 2% so với giá được công bố ở cùng thời điểm.
Trước khi thay đổi giá, doanh nghiệp có trách nhiệm công khai mức bán mới. Việc kê khai phải hoàn thành trong một ngày làm việc, đồng thời dữ liệu giá phải được kết nối với cơ quan quản lý.
“Điều đó cũng đặt ra khả năng giá xăng tại một cửa hàng có thể tăng vào buổi sáng nhưng giảm ngay trong ngày nếu doanh nghiệp thay đổi chính sách giá. Người tiêu dùng sẽ phải chủ động so sánh giữa các cửa hàng và hệ thống trước khi mua, thay vì dựa vào một mức giá trần tương đối đồng nhất.
Ở chiều tích cực, doanh nghiệp có chi phí thấp, tổ chức nguồn hàng tốt và vận hành hệ thống hiệu quả có thể giảm giá để thu hút khách hàng. Tuy nhiên, cơ chế mới có thể tạo chênh lệch giá giữa các khu vực, nhất là nơi có ít doanh nghiệp hoặc ít cửa hàng”, ông Linh chia sẻ.
PVOIL kiến nghị cơ chế điều chuyển hàng và trách nhiệm bảo đảm nguồn
Góp ý tại hội nghị, ông Hoàng Đình Tùng - Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) - nhận định các yêu cầu mới chưa gây sức ép lớn lên việc sắp xếp lại mạng lưới của doanh nghiệp.
PVOIL sẵn sàng đảm nhận nhiệm vụ tạo nguồn, duy trì hệ thống và bảo đảm cung ứng xăng dầu. Trách nhiệm này bao gồm cả việc phục vụ các địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.
Tuy vậy, ông Tùng kiến nghị cho phép các chi nhánh, công ty con thuộc cùng hệ thống được giao dịch và điều chuyển hàng cho nhau. Theo doanh nghiệp, cách tổ chức này sẽ hỗ trợ cân đối nguồn cung giữa các khu vực, tiết kiệm chi phí vận tải và đáp ứng nhu cầu của những khách hàng hoạt động tại nhiều địa bàn.
Đại diện PVOIL cũng đề xuất yêu cầu thương nhân đầu mối duy trì đủ điều kiện kinh doanh trong toàn bộ thời gian giấy xác nhận còn hiệu lực. Việc đáp ứng điều kiện không nên chỉ được xem xét ở thời điểm cấp phép.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp kiến nghị Nhà nước có cơ chế hỗ trợ đầu mối xác định cụ thể lượng xăng dầu cần cung cấp cho mạng lưới. Khi sản lượng cung ứng đã được xác lập, thương nhân đầu mối phải chịu trách nhiệm nếu để thiếu nguồn hàng.
Petrolimex lo rủi ro khi các đầu mối điều chỉnh giá khác thời điểm
Ông Đỗ Hoàng Hà - Trưởng ban Kinh doanh Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) - đề xuất loại bỏ yêu cầu mỗi thương nhân đầu mối phải có tối thiểu 40 thương nhân phân phối trong hệ thống.
Lý giải kiến nghị này, ông Hà cho biết cả hai phương án của dự thảo đều cho thương nhân phân phối lấy hàng từ nhiều đầu mối. Một phương án còn cho phép mua từ thương nhân phân phối khác. Do đó, việc xác định một đơn vị phân phối thuộc riêng mạng lưới của đầu mối nào sẽ rất khó thực hiện.
Về giá bán, đại diện Petrolimex lưu ý dự thảo yêu cầu thương nhân phân phối không được bán vượt mức giá cao nhất của thương nhân đầu mối tại địa bàn. Tuy nhiên, quy định chưa làm rõ thời điểm dùng để đối chiếu các mức giá.
“Các đầu mối được tự quyết định và điều chỉnh giá vào những thời điểm khác nhau. Một thương nhân phân phối có thể công bố mức giá phù hợp tại thời điểm điều chỉnh, nhưng sau đó lại trở thành bên bán giá cao khi đầu mối thay đổi giá. Điều này tạo rủi ro vi phạm và khó giải trình khi thanh tra, kiểm tra”, đại diện Petrolimex cho hay.
