Bộ Công Thương giải đáp: Cửa hàng xăng dầu bán 'nhỏ giọt' do hết hàng hay cố tình hạn chế bán để đợi tăng giá?
Tình trạng một số cửa hàng xăng dầu tạm ngừng hoạt động hoặc chỉ bán nhỏ giọt trong những ngày gần đây làm dấy lên câu hỏi: nguồn hàng thực sự thiếu hay có doanh nghiệp chủ động hạn chế bán ra để chờ giá tăng?
Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), đã đề cập nghi vấn này khi nhận định về hoạt động cung ứng xăng dầu và các biện pháp giám sát thị trường.
Cửa hàng bán cầm chừng do hết hàng hay chờ giá tăng?
Theo ông Trần Hữu Linh, xung đột tại Trung Đông tiếp tục gây khó khăn cho quá trình tạo nguồn của các thương nhân đầu mối. Bên cạnh đó, nhu cầu tiêu thụ tăng nhanh tại một số khu vực và xu hướng chuyển sang mua hàng từ các đầu mối lớn đã tạo thêm áp lực lên khâu vận chuyển, phân phối.
Tuy nhiên, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho rằng không thể loại trừ khả năng một số doanh nghiệp cố tình bán hạn chế để chờ kỳ điều chỉnh giá mới.
Những ngày qua, tại Hà Nội xuất hiện tình trạng một số cửa hàng xăng dầu đóng cửa tạm thời hoặc chỉ duy trì bán với số lượng hạn chế. Các đơn vị này giải thích rằng nguồn hàng từ nhà cung cấp bị gián đoạn, khiến lượng xăng dầu tiếp nhận không đủ để phục vụ nhu cầu.
Một số doanh nghiệp cho biết trước thời điểm hết hàng đã mời đại diện Sở Công Thương, lực lượng quản lý thị trường, công an và cơ quan phụ trách địa bàn đến kiểm tra. Lượng nhiên liệu còn trong bồn cùng hồ sơ liên quan được đối chiếu nhằm chứng minh việc ngừng bán xuất phát từ nguyên nhân không mua được hàng. Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận rải rác tại khu vực phía Nam.
Chiết khấu gần như bằng 0, cửa hàng càng bán càng khó bù chi phí
Quản lý một cửa hàng xăng dầu ở Đồng Nai cho biết mức chiết khấu trong vài ngày qua ở mức 0 đồng/lít. Đến chiều 29-7, con số này tăng lên 10 đồng/lít, song lượng hàng được cung cấp vẫn không đáp ứng số lượng doanh nghiệp đã đăng ký.
Do bị giới hạn nguồn cung, cửa hàng hiện chỉ bán lẻ khoảng 1.500-2.000 lít xăng dầu mỗi ngày. Hoạt động bán buôn đã phải dừng trong suốt ba tháng.
Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn phải chi khoảng 300 đồng/lít cho vận chuyển, chưa kể tiền nhân công, điện, nước và thuế. Việc mỗi ngày chỉ được nhập từ 1-2 khối hàng càng làm chi phí trên từng đơn vị sản phẩm tăng lên.
Để tiết kiệm chi phí vận chuyển, doanh nghiệp phải tích lũy đơn hàng trong nhiều ngày cho đủ một chuyến xe khoảng 20 khối. Đây cũng là nguyên nhân khiến cửa hàng không có nguồn cung liên tục và buộc phải bán nhỏ giọt.
Một thương nhân đầu mối tại phía Nam thông tin rằng hoạt động nhập khẩu đang gặp trở ngại. Doanh nghiệp hiện ưu tiên duy trì hàng cho hệ thống và phân bổ cho những đối tác đã ký hợp đồng lâu năm.
Với nhu cầu phát sinh ngoài kế hoạch, đơn vị này không thể đáp ứng toàn bộ bởi vẫn phải bảo đảm lượng dự trữ lưu thông tối thiểu tương đương 20 ngày.
Trách nhiệm tạo nguồn đã được quy định, vì sao vẫn thiếu hàng?
Các quy định về kinh doanh xăng dầu đã phân định cụ thể quyền hạn và nghĩa vụ của từng nhóm thương nhân trên thị trường.
Thương nhân đầu mối chịu trách nhiệm tạo nguồn, bảo đảm mức cung ứng tối thiểu theo chỉ tiêu Bộ Công Thương giao và duy trì lượng dự trữ lưu thông ít nhất 20 ngày.
Thương nhân phân phối được phép mua xăng dầu từ nhiều đầu mối, đồng thời có trách nhiệm kiểm tra, giám sát các đại lý bán lẻ và thương nhân nhận quyền trong hệ thống. Các đại lý bán lẻ cũng có thể ký hợp đồng với tối đa ba nguồn cung là thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối.
Cơ chế này vừa giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nơi nhập hàng, vừa ràng buộc trách nhiệm duy trì nguồn cung khi thị trường xuất hiện biến động lớn. Dù vậy, tình trạng khan hiếm cục bộ vẫn xảy ra.
Năm 2026, Bộ Công Thương giao tổng nguồn xăng dầu tối thiểu gần 31,8 triệu m³/tấn, tương đương bình quân khoảng 2,65 triệu m³/tấn mỗi tháng.
Tính đến ngày 29-7, danh sách do Bộ Công Thương công bố có 33 thương nhân đầu mối, gồm 7 đơn vị chỉ kinh doanh nhiên liệu hàng không và 2 nhà máy lọc dầu. Như vậy, 26 thương nhân đầu mối phải thực hiện nhiệm vụ tạo nguồn theo hạn mức tối thiểu để phục vụ toàn thị trường.
Tuy nhiên, một doanh nghiệp đầu mối cho biết đơn vị đã hoàn thành chỉ tiêu tổng nguồn của sáu tháng đầu năm. Khi việc nhập hàng trở nên khó khăn, nguồn cung hạn chế và vốn thiếu hụt, doanh nghiệp buộc phải thu hẹp một phần hoạt động.
Cần làm rõ doanh nghiệp nào có dấu hiệu găm hàng
Theo một thương nhân đầu mối, chỉ tiêu tổng nguồn tối thiểu hiện được giao theo cả năm. Nếu không hoàn thành, doanh nghiệp có thể đề nghị điều chỉnh vào kỳ cuối năm.
Trường hợp vi phạm nghĩa vụ bảo đảm nguồn cung, doanh nghiệp có thể bị phạt hành chính từ 120-140 triệu đồng hoặc bị tước giấy phép, tùy theo tính chất và mức độ.
Các chuyên gia đánh giá đợt thiếu hụt xăng dầu vừa qua có những nguyên nhân khách quan. Tuy nhiên, thương nhân đầu mối vẫn phải chịu trách nhiệm lớn bởi đây là nhóm doanh nghiệp được trao quyền và giao chỉ tiêu tạo nguồn. Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối cũng phải chủ động cung cấp hàng cho các hệ thống theo hợp đồng đã ký.
Ông Trần Hữu Linh khẳng định tổng nguồn cung xăng dầu vẫn được cân đối, không rơi vào tình trạng thiếu hụt. Các doanh nghiệp đầu mối đã được giao hạn mức tối thiểu cùng trách nhiệm cụ thể trong việc bảo đảm hàng hóa cho thị trường.
Do đó, trước tình trạng thiếu hàng tại một số khu vực và nghi vấn doanh nghiệp bán cầm chừng để chờ tăng giá, cơ quan chức năng cần xác định rõ đơn vị nào không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cung ứng, hoặc có dấu hiệu giữ hàng trong bối cảnh nhu cầu của người dân và nền kinh tế đang tăng cao.
