Mỹ - Iran có tuyên bố không thống nhất về thỏa thuận hòa bình vừa ký tại Geneva, Pakistan lên tiếng?
Diễn biến mới liên quan đến thỏa thuận Mỹ - Iran đang gây chú ý khi các bên liên quan đồng loạt lên tiếng nhưng lại đưa ra những thông tin không trùng khớp. Đáng chú ý, một chi tiết về lễ ký dự kiến tại Thụy Sĩ đang khiến dư luận đặt thêm câu hỏi về bước tiếp theo của tiến trình này.
Mỹ, Iran và Pakistan cùng xác nhận thỏa thuận giữa Washington và Tehran đã được hoàn tất. Tuy nhiên, các bên lại đưa ra những thông tin không thống nhất về cách thức ký kết cũng như việc có hay không một lễ ký chính thức tại Geneva, Thụy Sĩ trong những ngày tới.
Những tuyên bố khác nhau quanh thỏa thuận Mỹ - Iran tiếp tục gây chú ý. Pakistan cho rằng một buổi lễ ký chính thức sẽ diễn ra tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6. Trong khi đó, Iran khẳng định văn kiện đã được hoàn tất thông qua hình thức ký điện tử và sẽ không có thêm bất kỳ nghi thức ký kết nào.
Ngày 18/6, trong một bài đăng trên mạng xã hội X, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết lãnh đạo Mỹ và Iran đã ký một thỏa thuận mang tên Bản ghi nhớ Islamabad. Theo ông, văn kiện này bắt đầu có hiệu lực ngay sau khi được ký.
Thủ tướng Pakistan nêu rõ, theo nội dung bản ghi nhớ, Iran sẽ nhanh chóng mở lại eo biển Hormuz, còn phía Mỹ sẽ lập tức dỡ bỏ phong tỏa hải quân.
Ông Sharif cũng cho biết Pakistan và Qatar, hai quốc gia giữ vai trò trung gian trong tiến trình đàm phán, vẫn dự kiến tổ chức một lễ ký chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6. Sự kiện này được xem là dấu mốc mở đầu cho các cuộc trao đổi kỹ thuật tiếp theo.
Theo Thủ tướng Pakistan, việc văn kiện được ký ở cấp lãnh đạo cao nhất của hai chính phủ thể hiện thiện chí và cam kết của cả Washington lẫn Tehran trong việc lựa chọn con đường ngoại giao để xử lý xung đột.
Tuyên bố của ông Sharif được đưa ra ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận ông đã ký bản giấy của bản ghi nhớ Mỹ - Iran trong bữa tối tại Cung điện Versailles, Pháp, bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G7.
Trao đổi với báo giới khi rời Versailles, ông Trump nói rằng thỏa thuận đã được ký và ông vừa đặt bút ký tại Versailles. Theo một số quan chức Mỹ, sau khi Tổng thống Trump ký văn kiện, Washington đã chuyển cho phía Iran hình ảnh bản thỏa thuận có chữ ký của nhà lãnh đạo Mỹ.
Tuy nhiên, Tehran lại đưa ra cách giải thích khác về quá trình hoàn tất văn kiện. Đài Phát thanh - Truyền hình Nhà nước Iran dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết bản ghi nhớ đã chính thức hoàn tất sau khi hai bên ký bằng hình thức điện tử.
Ông Baghaei khẳng định văn kiện đã có chữ ký của Tổng thống hai nước và việc triển khai thỏa thuận có thể bắt đầu. Dù vậy, phía Iran không nói rõ thời điểm việc ký kết diễn ra, cũng như không giải thích vì sao văn kiện được hoàn tất sớm hơn kế hoạch ban đầu.
Đại diện Bộ Ngoại giao Iran cũng phủ nhận thông tin sẽ có một lễ ký chính thức tại Thụy Sĩ. Theo phía Tehran, các nhóm đàm phán có thể gặp nhau tại Geneva, nhưng cuộc gặp này không nhằm tổ chức nghi thức ký văn kiện.
Trước đó, Mỹ đã công bố nội dung bản ghi nhớ gồm 14 điểm. Văn kiện quy định lệnh ngừng bắn có hiệu lực ngay lập tức, Iran mở lại eo biển Hormuz, Mỹ từng bước chấm dứt phong tỏa hải quân, đồng thời hai bên sẽ tiến hành đàm phán trong vòng 60 ngày để hướng tới một thỏa thuận cuối cùng.
Bản ghi nhớ cũng đề cập đến các nội dung then chốt như chương trình hạt nhân của Iran, việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và cơ chế giám sát quá trình thực hiện cam kết của mỗi bên.
Dù Mỹ, Iran và các nước trung gian đều xác nhận thỏa thuận đã được ký và bắt đầu có hiệu lực, những khác biệt trong thông tin về hình thức ký cũng như khả năng tổ chức lễ ký chính thức cho thấy các bên vẫn chưa hoàn toàn thống nhất trong cách diễn giải những bước đi tiếp theo.
Nội dung 14 điểm trong bản ghi nhớ Mỹ - Iran
-
Iran, Mỹ cùng các đồng minh liên quan đến cuộc xung đột hiện nay tuyên bố ngừng mọi hành động giao tranh ngay lập tức và lâu dài trên tất cả các mặt trận, trong đó có Lebanon, kể từ thời điểm bản ghi nhớ được ký.
Các bên cam kết không phát động chiến tranh, không triển khai chiến dịch quân sự nhằm vào nhau, đồng thời kiềm chế mọi hành động đe dọa hoặc sử dụng vũ lực. Các bên cũng cam kết tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Lebanon.
Những nội dung này sẽ tiếp tục được nhấn mạnh lại trong thỏa thuận cuối cùng.
-
Mỹ và Iran thống nhất tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, đồng thời không can thiệp vào các vấn đề nội bộ của mỗi nước.
-
Hai bên đồng ý bước vào tiến trình thương lượng để đạt được một thỏa thuận cuối cùng trong thời hạn tối đa 60 ngày. Thời hạn này có thể được kéo dài nếu cả Washington và Tehran cùng chấp thuận.
-
Sau khi bản ghi nhớ được ký, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân, ngừng các hoạt động gây cản trở đối với Iran và đưa hoạt động lưu thông hàng hải trở lại trạng thái bình thường trong thời gian không quá 30 ngày.
Lưu lượng tàu thuyền qua lại sẽ được khôi phục về mức tương đương thời điểm trước khi chiến tranh xảy ra với Iran.
Mỹ cũng cam kết rút lực lượng khỏi các khu vực lân cận trong vòng 30 ngày kể từ khi thỏa thuận cuối cùng được ký kết.
-
Khi bản ghi nhớ bắt đầu có hiệu lực, Iran cam kết bảo đảm cho tàu thương mại di chuyển an toàn, không mất phí qua tuyến vịnh Ba Tư - biển Oman trong vòng 60 ngày.
Tehran sẽ khôi phục ngay hoạt động hàng hải, đồng thời thực hiện việc rà phá thủy lôi và xử lý các trở ngại về kỹ thuật, quân sự trong thời hạn 30 ngày.
Iran cũng sẽ phối hợp với Oman và các nước ven vịnh Ba Tư để xây dựng cơ chế quản lý, vận hành và cung cấp dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz trong giai đoạn tới. Cơ chế này sẽ dựa trên luật pháp quốc tế và quyền chủ quyền của các quốc gia ven biển.
-
Mỹ và các đối tác khu vực sẽ xây dựng một kế hoạch tổng thể nhằm hỗ trợ phục hồi và phát triển kinh tế Iran. Gói tài trợ cho kế hoạch này có giá trị tối thiểu 300 tỷ USD.
Cơ chế thực hiện kế hoạch sẽ được hoàn tất trong vòng 60 ngày và được đưa vào thỏa thuận cuối cùng.
-
Mỹ cam kết tiến tới dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt nhằm vào Iran theo một lộ trình sẽ được hai bên thống nhất trong thỏa thuận cuối cùng.
Các biện pháp được xem xét gồm nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, quyết định của Hội đồng Thống đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, cũng như toàn bộ lệnh trừng phạt đơn phương do Mỹ áp đặt, bao gồm cả trừng phạt trực tiếp và gián tiếp.
Washington và Tehran cùng thừa nhận việc dỡ bỏ trừng phạt là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hai bên dự kiến đưa nội dung này vào chương trình đàm phán ngay từ giai đoạn đầu để tìm kiếm đồng thuận.
-
Iran một lần nữa khẳng định không theo đuổi việc phát triển vũ khí hạt nhân.
Hai bên nhất trí xây dựng cơ chế xử lý lượng uranium đã làm giàu của Iran. Trong đó, phương án tối thiểu là pha loãng số vật liệu này ngay trên lãnh thổ Iran dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế.
Mỹ và Iran cũng sẽ tiếp tục thương lượng về hoạt động làm giàu uranium cũng như các nhu cầu hạt nhân của Tehran trong khuôn khổ thỏa thuận cuối cùng. Hai bên coi đây là một nội dung then chốt của tiến trình đàm phán và cam kết sớm tìm được tiếng nói chung.
-
Trong thời gian đàm phán, Mỹ và Iran đồng ý giữ nguyên hiện trạng.
Theo đó, Iran sẽ không mở rộng chương trình hạt nhân hiện có. Ngược lại, Mỹ sẽ không áp đặt thêm lệnh trừng phạt mới và cũng không gia tăng hiện diện quân sự tại khu vực.
-
Mỹ cam kết, kể từ khi bản ghi nhớ được ký cho đến khi các lệnh trừng phạt chính thức được dỡ bỏ, Bộ Tài chính Mỹ sẽ cấp các giấy miễn trừ cần thiết để Iran có thể xuất khẩu dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và các sản phẩm liên quan.
Những giấy miễn trừ này cũng áp dụng cho các dịch vụ hỗ trợ đi kèm như ngân hàng, bảo hiểm, vận tải và các lĩnh vực liên quan khác.
-
Mỹ cam kết giải phóng và cho phép Iran toàn quyền sử dụng các khoản tiền, tài sản đang bị phong tỏa ngay khi bản ghi nhớ được triển khai.
Hai bên sẽ tiếp tục bàn bạc về thủ tục giải ngân trong quá trình đàm phán.
Các khoản tiền của Iran, dù vẫn nằm trong các tài khoản hiện tại hay được chuyển sang địa điểm khác, đều có thể được sử dụng cho các mục đích do Ngân hàng Trung ương Iran chỉ định.
Washington cũng cam kết cấp các giấy phép và chấp thuận cần thiết để việc sử dụng các khoản tiền này được thực hiện.
-
Mỹ và Iran đồng ý thiết lập một cơ chế giám sát để theo dõi quá trình thực thi thỏa thuận, đồng thời bảo đảm các cam kết trong thỏa thuận cuối cùng được thực hiện đầy đủ.
-
Sau khi bản ghi nhớ được ký và Iran nhận được bảo đảm rằng các điều khoản 1, 4, 5, 10 và 11 đã bắt đầu được thực hiện, đồng thời tiếp tục được duy trì, hai bên sẽ chuyển sang giai đoạn đàm phán những nội dung còn lại của thỏa thuận cuối cùng.
-
Thỏa thuận cuối cùng sẽ được phê chuẩn thông qua một nghị quyết có tính ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
