Người Việt Nam đầu tiên chế tạo thành công máy bay, được vua Bảo Đại cấp cho số tiền 'kếch xù'
Từng du học tại Pháp và làm việc nhiều năm ở Sài Gòn, kỹ sư Hồ Đắc Cung đã nuôi giấc mơ tự chế tạo máy bay. Năm 1935, chiếc "Con Rận Trời 132" do ông chế tạo đã bay thử thành công tại sân bay Tân Sơn Nhất.
Theo Thư viện Quốc gia Việt Nam, ông Hồ Đắc Cung (1907-?) được ghi nhận là người Việt đầu tiên chế tạo máy bay. Chiếc máy bay do ông sáng chế mang tên "Con Rận Trời 132", trở thành một dấu mốc đáng chú ý trong lịch sử hàng không Việt Nam.
Những thông tin về công trình này từng được đăng tải trên Tràng An Báo, tờ báo quốc ngữ xuất bản tại Huế. Trong số báo 19 phát hành ngày 3/5/1935, tờ báo đăng bài viết với tiêu đề "Ông Hồ Đắc Cung tự chế ra một chiếc máy bay", giới thiệu về người kỹ sư cùng ý tưởng táo bạo của ông.
Từ du học Pháp đến giấc mơ chế tạo máy bay
Theo Tràng An Báo, trước khi bắt tay vào chế tạo máy bay, Hồ Đắc Cung có quá trình học tập và làm việc đáng chú ý.
Ông từng theo học tại Trường Nguyễn Phan Long ở Sài Gòn, sau đó sang Pháp học tại Trường Kỹ nghệ Điện học Montpellier. Sau khi hoàn thành việc học, ông làm việc 2 năm tại Marseille trước khi trở về Việt Nam.
Về nước, Hồ Đắc Cung làm việc trong 6 năm tại hãng sửa chữa ô tô của ông Didier ở Sài Gòn. Tuy nhiên, lĩnh vực mà ông đặc biệt đam mê là hàng không.
Ý tưởng chế tạo máy bay đến với ông sau khi tình cờ xem một bộ phim về kỹ sư người Pháp Henry Mignet, người đã chế tạo một loại máy bay nhỏ có tên Pou du Ciel, được hiểu là "rận trời".
Từ cảm hứng đó, Hồ Đắc Cung quyết định tự chế tạo một chiếc máy bay theo kiểu dáng tương tự và đặt tên cho sáng chế của mình là "Con Rận Trời 132".
Đến thời điểm được Tràng An Báo giới thiệu vào tháng 5/1935, chiếc máy bay đã cơ bản hoàn thành nhưng vẫn thiếu bánh xe và động cơ.
Theo tài liệu, ông đặt mua từ Pháp một động cơ công suất 25 mã lực với giá 500 USD. Chi phí vận chuyển động cơ về Việt Nam là 600 USD.
Viết thư xin hỗ trợ và nhận 300 bạc từ vua Bảo Đại
Khó khăn về tài chính khiến Hồ Đắc Cung chưa thể hoàn thiện chiếc máy bay. Trong hoàn cảnh đó, ông quyết định gửi thư trực tiếp lên vua Bảo Đại để xin hỗ trợ.
Theo nội dung đăng trên Tràng An Báo số 25 ngày 24/5/1935, ông Cung từng lo lắng bức thư của mình có thể không nhận được hồi âm.
Tuy nhiên, sau đó ông nhận được thông báo từ Ngân hàng Đông Pháp tại Sài Gòn, yêu cầu đến nhận một khoản tiền.
Khi tới ngân hàng, ông được trao một tờ giấy thông báo Hoàng đế Bảo Đại đã phê duyệt và hỗ trợ ông số tiền 300 bạc để tiếp tục dự án chế tạo máy bay.
Khoản tiền này được ông Cung gọi là "kếch xù" và nhanh chóng sử dụng để thúc giục việc gửi động cơ cùng bánh xe từ Pháp về Việt Nam, giúp dự án tiếp tục được hoàn thiện.
Sau khi nhận được sự hỗ trợ, Hồ Đắc Cung bày tỏ lòng biết ơn đối với vua Bảo Đại và dự định thực hiện một chuyến bay ra Huế để trực tiếp cảm tạ nhà vua khi chiếc máy bay được lắp ráp hoàn chỉnh.
Ba lần thử nghiệm trước khi "Con Rận Trời" cất cánh thành công
Tuy nhiên, quá trình hoàn thiện và đưa chiếc máy bay vào thử nghiệm không diễn ra suôn sẻ.
Theo Tràng An Báo số 68 phát hành ngày 22/10/1935, thông tin về chiếc máy bay tự chế của Hồ Đắc Cung từng gây chú ý tại Sài Gòn nhưng sau đó dần lắng xuống vì bộ máy được chuyển từ Pháp về bị chậm trễ.
Khi động cơ được lắp đặt hoàn chỉnh, chiếc máy bay được đưa ra thử nghiệm tại sân bay Tân Sơn Nhất.
Trong lần thử đầu tiên, dù động cơ đã hoạt động, máy bay không thể cất cánh do "sợi dây buộc cánh lúc lắc", ảnh hưởng đến độ ổn định.
Đến lần thử thứ hai, ngày 26/10/1935, chiếc máy bay đã rời khỏi mặt đất nhưng bất ngờ chúi đầu xuống, khiến Hồ Đắc Cung suýt gặp tai nạn nghiêm trọng.
Sau những lần thử nghiệm và điều chỉnh, đến lần thứ ba, chiếc "Con Rận Trời" cuối cùng đã cất cánh thành công.
Theo Tràng An Báo số 75 ngày 15/11/1935, chiếc máy bay nhỏ do Hồ Đắc Cung trực tiếp cầm lái đã bay thử thành công tại sân bay Tân Sơn Nhất.
Tờ báo khi đó viết: "Chiếc máy bay nhỏ kêu bằng con 'rận trời' của ông Hồ Đắc Cung đã do ông cầm lái, bay lên rất cao. Khi lên khi xuống đều như ý".
Sự kiện này đánh dấu việc chiếc máy bay do Hồ Đắc Cung tự chế tạo đã có thể bay thành công sau nhiều lần thử nghiệm.
Sau thành công trên, ông tiếp tục dự định thực hiện chuyến bay ra Huế để cảm tạ vua Bảo Đại, người đã hỗ trợ khoản tiền giúp ông hoàn thiện công trình.
Cùng thời điểm, ngày 3/12/1935, một phi công người Pháp tên Testelin cũng thực hiện chuyến bay thử nghiệm một chiếc máy bay nhỏ tương tự tại Tân Sơn Nhất.
Hiện không có nhiều tư liệu ghi lại cuộc đời sau này của Hồ Đắc Cung cũng như số phận của chiếc "Con Rận Trời 132". Tuy nhiên, những thông tin còn được lưu giữ cho thấy nỗ lực chế tạo và thử nghiệm chiếc máy bay của ông vào năm 1935.
