Manh mối đặc biệt để tìm hố chôn tập thể liệt sĩ năm 1968, đã khoanh vùng được vị trí cần tìm
Từ một bức ảnh tư liệu được chụp vào năm 1968, hành trình tìm kiếm hài cốt các liệt sĩ tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa xưa đang dần hé lộ thêm nhiều dấu mốc quan trọng.
Ngoài hình ảnh những đứa trẻ đứng chứng kiến việc chôn cất tập thể các chiến sĩ năm ấy, bức ảnh còn ghi lại một tháp nước phía xa – chi tiết hiện được xem là đầu mối đáng chú ý trong quá trình đối chiếu tư liệu lịch sử.
Theo VTC News, khu vực từng là nghĩa địa Chí Hòa, nay là Công viên Lê Thị Riêng, hiện phủ đầy cây xanh và trở thành không gian sinh hoạt quen thuộc của người dân TP.HCM. Giữa công viên rộng lớn với hồ nước, lối đi dạo và khu vui chơi Thỏ Trắng, ít ai hình dung nơi đây từng là nghĩa trang lớn của thành phố trước năm 1975. Những dấu vết của quá khứ nay chủ yếu còn lại qua Nhà bia ghi danh liệt sĩ và các công trình tưởng niệm những chiến sĩ đã hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
Điểm đáng chú ý là cách công viên khoảng 300 mét, tại Nhà thờ Thánh Bường vẫn còn tồn tại một tháp nước cổ. Qua quan sát thực tế, công trình này có nhiều đặc điểm tương đồng với tháp nước xuất hiện trong bức ảnh tư liệu năm 1968, từ phần bồn chứa hình tròn phía trên cho đến hệ khung đỡ phía dưới. Theo ghi nhận tại nhà thờ, công trình đã tồn tại từ nhiều thập niên trước năm 1968 và là một trong số ít dấu tích cũ còn sót lại của khu vực.
Dù chưa thể khẳng định chắc chắn đây có phải cùng một tháp nước trong bức ảnh lịch sử hay không, nhưng sự tương đồng về hình dáng và vị trí địa lý đang giúp cơ quan chức năng có thêm cơ sở để khoanh vùng tìm kiếm. Từ dấu mốc này, nhiều nhận định cho rằng khu vực chôn cất tập thể các liệt sĩ có thể nằm gần khu nhà tưởng niệm giữa công viên hiện nay.
Việc Bộ Tư lệnh TP.HCM công bố bức ảnh và kêu gọi nhân chứng không chỉ phục vụ công tác quy tập hài cốt liệt sĩ mà còn góp phần nối lại những mảnh ký ức chiến tranh đã bị thời gian phủ mờ suốt gần 60 năm qua.
Thông tin từ báo VnExpress cho biết, ngày 31/5, Bộ Tư lệnh TP.HCM đã đưa ông Võ Huy Thịnh (70 tuổi) đến khảo sát thực địa tại Công viên Lê Thị Riêng – khu vực từng là nghĩa trang Đô Thành trước năm 1975. Ông Thịnh cho biết mình từng trực tiếp chứng kiến cảnh chôn cất tập thể các chiến sĩ tại đây cách nay 58 năm, dù ông không phải là một trong ba em nhỏ xuất hiện trong bức ảnh lịch sử mà Bộ Tư lệnh TP.HCM đang tìm kiếm nhân chứng.
Theo lời kể của ông Thịnh, vào thời điểm Tết Mậu Thân 1968, ông mới 12 tuổi và đang học lớp đệ lục. Do chiến sự ác liệt trong nội thành Sài Gòn, trường học phải đóng cửa. Khoảng 10h sáng một ngày sau Tết, ông cùng nhóm bạn từ khu vực Ngã ba Ông Tạ đến nghĩa trang Đô Thành chơi thì chứng kiến xe tải của quân đội Việt Nam Cộng hòa chạy vào từ hướng đường Lê Văn Duyệt, nay là đường Cách Mạng Tháng Tám. Trên xe chở khoảng chục thi thể đã phân hủy, trương phình, nhiều người không còn nguyên vẹn do trúng bom đạn, trong đó có một số thi thể mặc áo bà ba đen.
Ông kể lại, các nhân viên thuộc Sở Vệ sinh thời điểm đó dùng cáng đưa thi thể xuống một hố đất hình chữ nhật dài hơn 10m, sâu khoảng 5m rồi rải lớp bột trắng để giảm mùi hôi. “Các thi thể được xếp chồng ngay ngắn như hộp cá mòi rồi xe ủi tiến hành lấp đất lại”, ông Thịnh nhớ lại.
Theo ông, vị trí hố chôn nằm cách cổng nghĩa trang khoảng 50m, lệch về phía bên trái theo hướng nhìn từ đường Lê Văn Duyệt. Đối chiếu với sơ đồ nghĩa trang Đô Thành trước đây và hiện trạng công viên hiện nay, ông cho rằng khu vực này có thể nằm gần nhà truyền thống phía sau cổng công viên trên đường Cách Mạng Tháng Tám, cách cư xá Bắc Hải khoảng 500m.
Báo Lao Động đưa tin, đến ngày 1/6, Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM tiếp tục tổ chức khảo sát thực địa tại công viên Lê Thị Riêng nhằm tìm kiếm, xác minh vị trí nghi là hố chôn tập thể các liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Đợt khảo sát lần này có sự tham gia của nhiều nhân chứng từng sinh sống quanh khu vực nghĩa địa Đô Thành như ông Nguyễn Thành Phước, ông Phan Văn Mưa, ông Định và ông Nguyễn Văn Nhiều.
Các nhân chứng đã cùng đoàn công tác đối chiếu địa hình hiện trạng với ký ức, tư liệu lịch sử và những bức ảnh lưu giữ nhiều năm qua. Theo họ, khu vực khảo sát hiện nay chính là phần đất thuộc nghĩa địa Đô Thành, còn được gọi là nghĩa địa Chí Hòa, nơi từng diễn ra hoạt động chôn cất tập thể trong thời kỳ chiến tranh, đặc biệt sau cuộc Tổng tiến công Mậu Thân năm 1968.
Từ các tư liệu còn lại, nhiều đặc điểm địa hình trong ảnh lịch sử đã được các nhân chứng xác nhận, qua đó bước đầu thống nhất nhận định về vị trí nghi vấn hố chôn tập thể. Song song đó, các nhà nghiên cứu lịch sử, kiến trúc sư và thành viên đoàn công tác cũng đang tiếp tục giải mã từng chi tiết trong ảnh tư liệu, đối chiếu với hiện trạng thực địa để tìm thêm căn cứ phục vụ công tác xác minh, quy tập hài cốt liệt sĩ.
