Lý do Hà Nội trở thành ‘chảo lửa’ nóng nhất cả nước, bao giờ nắng nóng mới chấm dứt?
Theo chuyên gia khí tượng, không chỉ chịu tác động từ áp thấp nóng phía Tây, Hà Nội còn đang bị “hiệu ứng đảo nhiệt đô thị” khiến nền nhiệt tăng mạnh, biến thủ đô thành một trong những điểm nóng nhất cả nước trong đợt nắng nóng diện rộng này.
Ngày 25/5, Hà Nội cùng nhiều tỉnh thành miền Bắc và miền Trung ghi nhận nắng nóng đặc biệt gay gắt. Đáng chú ý, trạm Láng (Hà Nội) đo được mức nhiệt lên tới 40,7 độ C, có thời điểm cao nhất cả nước.
Trao đổi với Tri Thức - Znews, Tiến sĩ Trương Bá Kiên - Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho biết đợt nắng nóng này là kết quả cộng hưởng của nhiều yếu tố thời tiết và đặc điểm đô thị hóa.
Theo ông Kiên, từ khoảng ngày 21-22/5, hình thế mưa tiểu mãn suy yếu và chấm dứt, trong khi vùng áp thấp nóng phía Tây mở rộng sang Bắc Bộ và Trung Bộ khiến nắng nóng gia tăng trên diện rộng.
Bên cạnh đó, gió mùa mùa hè hướng tây nam bắt đầu hoạt động rõ rệt hơn. Khi vượt qua dãy Trường Sơn, luồng gió này tạo hiệu ứng phơn khiến khu vực Trung Bộ và Bắc Trung Bộ trở nên khô nóng.
“Ở Bắc Bộ, đặc biệt khu vực Tây Bắc và một phần vùng núi phía Bắc, hiệu ứng phơn cũng xuất hiện khi dòng khí vượt qua dãy Hoàng Liên Sơn và các dãy núi phía tây, góp phần làm nhiệt độ tăng mạnh”, ông Kiên lý giải.
Riêng với Hà Nội, ngoài tác động từ hình thế thời tiết chung, thành phố còn chịu ảnh hưởng lớn của hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Theo chuyên gia, mật độ bê tông, đường nhựa, nhà cao tầng, phương tiện giao thông, điều hòa nhiệt độ và các hoạt động tiêu thụ năng lượng khiến bề mặt đô thị hấp thụ nhiệt mạnh vào ban ngày rồi tỏa nhiệt chậm vào chiều tối và ban đêm.
Trong khi đó, điều kiện trời ít gió hoặc lặng gió cùng độ ẩm cao khiến cơ thể khó tỏa nhiệt, làm cảm giác oi bức càng trở nên khó chịu hơn.
“Việc Hà Nội trở thành một trong những điểm nóng của đợt nắng nóng này là do hình thế áp thấp nóng mở rộng, cộng hưởng với đặc điểm đô thị hóa mạnh của thủ đô”, ông Kiên nhận định.
Trước tình trạng nắng nóng gay gắt xuất hiện từ khá sớm, nhiều người cho rằng năm nay thời tiết khắc nghiệt bất thường. Tuy nhiên, theo chuyên gia, xét về quy luật khí hậu thì cuối tháng 5 đến tháng 7 vốn là giai đoạn miền Bắc bước vào cao điểm nắng nóng.
Điểm đáng chú ý của đợt này là nắng nóng xuất hiện trên diện rộng với cường độ khá gay gắt ngay từ đầu mùa hè, có nơi vượt 40 độ C. Đặc biệt, tại các đô thị lớn, cảm giác oi bức tăng mạnh do độ ẩm cao, gió yếu và bề mặt tích nhiệt.
“Nếu chỉ xét sự xuất hiện của nắng nóng thì đây vẫn là hiện tượng phù hợp với quy luật mùa hè miền Bắc. Nhưng nếu xét về mức độ oi bức, tác động tới sức khỏe, sinh hoạt và tiêu thụ điện trong đô thị thì đợt này rất đáng lưu ý”, ông Kiên đánh giá.
Ông cũng cho rằng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và tốc độ đô thị hóa nhanh, các đợt nắng nóng có xu hướng gay gắt hơn, kéo dài hơn hoặc tạo cảm giác cực đoan hơn, đặc biệt ở các thành phố lớn như Hà Nội.
Tuy vậy, để khẳng định một đợt nắng nóng là “bất thường” hay “kỷ lục” cần dựa trên chuỗi số liệu quan trắc dài hạn và so sánh với trung bình nhiều năm, thay vì chỉ dựa vào cảm nhận hoặc vài ngày nhiệt độ tăng cao.
Theo dự báo, nắng nóng diện rộng tại Bắc Bộ và Trung Bộ còn duy trì trong vài ngày tới. Tuy nhiên, từ khoảng ngày 28/5, tình trạng này có xu hướng giảm dần khi hình thế gây nóng suy yếu và khả năng xuất hiện mưa dông cục bộ tăng lên.
Dù vậy, việc giảm nắng nóng không đồng nghĩa thời tiết sẽ mát hẳn. Nền nhiệt tại Hà Nội và nhiều khu vực Bắc Bộ vẫn duy trì ở mức khá cao, khoảng 30-31 độ C vào chiều tối hoặc ban đêm. Kết hợp với độ ẩm lớn, cảm giác oi nóng vẫn còn rõ rệt, đặc biệt tại khu vực nội đô sau nhiều ngày tích nhiệt liên tục.
Chuyên gia khuyến cáo người dân hạn chế hoạt động ngoài trời trong khung giờ nắng gắt từ khoảng 11h đến 16h, bổ sung đủ nước, che chắn kỹ khi di chuyển và tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột giữa môi trường ngoài trời với phòng điều hòa.
Các nhóm dễ bị ảnh hưởng như người cao tuổi, trẻ nhỏ, người có bệnh nền và lao động ngoài trời cần đặc biệt chú ý bảo vệ sức khỏe. Đồng thời, các đô thị lớn cũng cần chủ động phòng nguy cơ quá tải điện, cháy nổ do sử dụng thiết bị làm mát liên tục.
Ngoài ra, sau chuỗi ngày nắng nóng kéo dài, nguy cơ xuất hiện dông lốc và các hiện tượng thời tiết cực đoan cũng gia tăng.
Ông Kiên cho biết khi mặt đất bị nung nóng mạnh trong nhiều ngày, khí quyển trở nên bất ổn định hơn. Nếu có thêm rãnh thấp, hội tụ gió hoặc không khí lạnh yếu tác động, các khối mây đối lưu có thể phát triển nhanh và gây mưa dông mạnh.
Trong giai đoạn chuyển từ nắng nóng sang mưa dông, miền Bắc có thể xuất hiện các hiện tượng nguy hiểm như lốc xoáy, sét, mưa đá, gió giật mạnh và mưa lớn cục bộ trong thời gian ngắn.
Tại các đô thị như Hà Nội, nếu mưa lớn xảy ra dồn dập trong thời gian ngắn, nguy cơ ngập úng tại những tuyến phố trũng thấp hoặc khu vực thoát nước kém là hoàn toàn có thể xảy ra.
“Người dân không nên chủ quan khi thấy trời dịu mát sau nắng nóng, vì đây cũng là thời điểm dễ phát sinh dông mạnh. Khi có cảnh báo mưa dông, cần tránh trú dưới cây lớn, biển quảng cáo, cột điện; không di chuyển qua khu vực ngập sâu và thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo thời tiết”, ông Kiên khuyến cáo.
