Mỹ ‘buông tay’ eo biển Hormuz, giá dầu thế giới đứng trước nguy cơ rơi vào biến động lớn
Khi Eo biển Hormuz vẫn chưa được nối lại lưu thông, đề xuất rút lui của Donald Trump đang làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài, với tác động lan rộng đến kinh tế toàn cầu.
Hiện nay, nền kinh tế thế giới được ví như đang bị “bắt làm con tin” bởi sự gián đoạn tại tuyến hàng hải huyết mạch này. Giá xăng, nhiên liệu hàng không và dầu diesel đồng loạt tăng mạnh, trong khi thị trường chứng khoán suy giảm và nguy cơ suy thoái ngày càng hiện hữu.
Sau nhiều tuần nỗ lực nhưng chưa thể khơi thông tuyến vận tải ngoài khơi Iran, ông Trump đã đưa ra phương án gây tranh cãi: Mỹ rút lui và để các quốc gia khác tự xử lý tình hình.
Trả lời New York Post ngày 31/3, ông cho rằng eo biển Hormuz sẽ “tự động mở lại” nếu quân đội Mỹ rút khỏi cuộc chiến, đồng thời nhấn mạnh: “Hãy để những quốc gia sử dụng tuyến đường này tự đi mà mở nó”.
Theo Wall Street Journal, ông Trump thậm chí cân nhắc chấm dứt chiến dịch quân sự tại Iran dù eo biển vẫn bị phong tỏa phần lớn. Trên nền tảng Truth Social, ông viết: “Hãy tự lo lấy dầu của các bạn!”, đồng thời trấn an rằng giá xăng – vừa chạm mốc 4 USD/gallon lần đầu kể từ năm 2022, có thể sớm hạ nhiệt nếu Mỹ rút quân.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia bày tỏ hoài nghi. Trao đổi với CNN, ông Dan Pickering cho rằng đây là “ý tưởng tồi”, cảnh báo việc kết thúc chiến sự mà không tái mở tuyến vận tải chiến lược sẽ tạo ra hệ lụy lâu dài thay vì giải quyết vấn đề trước mắt.
Mỹ khó có thể đứng ngoài cuộc
Giới phân tích cho rằng ngay cả khi giá dầu có thể hạ nhiệt trong ngắn hạn sau khi Mỹ rút lui, rủi ro lớn hơn là Iran tiếp tục kiểm soát tuyến vận chuyển, từ đó có thể áp phí hoặc gây gián đoạn tàu thuyền, đẩy giá năng lượng leo thang.
Ông Patrick De Haan cảnh báo đây có thể là một “thất bại thảm họa”. Trong khi đó, cựu Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Dan Brouillette nhận định việc rút lui khi eo biển chưa được khai thông là “rất rủi ro”, đồng nghĩa chuyển gánh nặng sang các chính quyền kế tiếp.
Một số ý kiến cho rằng phát biểu của ông Trump có thể nhằm gây sức ép với đồng minh hoặc là chiến thuật chiến lược. Tuy vậy, ông Art Hogan nhận xét đây giống một phản ứng mang tính bộc phát hơn là kế hoạch dài hạn.
Các chuyên gia nhấn mạnh, sự gián đoạn nguồn cung hiện tại – được đánh giá là lớn nhất từng ghi nhận – không thể giải quyết nếu eo biển Hormuz chưa được khơi thông. Khoảng 20% lượng dầu toàn cầu đi qua tuyến đường này, khiến nó trở thành mắt xích không thể thay thế của kinh tế thế giới.
“Không thể nào xoay chuyển cán cân kinh tế toàn cầu mà lại giả vờ như đó không phải là vấn đề”, ông De Haan nói.
Áp lực lan tới thị trường Mỹ
Dù Mỹ là quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới với sản lượng kỷ lục 13,6 triệu thùng/ngày trong năm qua, nền kinh tế nước này vẫn chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến động giá năng lượng toàn cầu.
Chiến lược gia Vikas Dwivedi nhận định: “Chúng ta không thể tách rời khỏi mặt bằng giá thế giới”.
Một giàn bơm dầu tại Texas (Mỹ). Giá dầu đã tăng lên do cuộc xung đột gần đây tại Iran sẽ làm gia tăng mối lo ngại toàn cầu về chi phí năng lượng. Ảnh: Reuters.
Các nhà máy lọc dầu Mỹ vẫn cần pha trộn dầu nội địa với dầu thô nặng nhập khẩu, đồng thời phụ thuộc vào nguồn xăng, nhiên liệu bay và diesel từ bên ngoài để đáp ứng nhu cầu.
Ông Claudio Galimberti cho biết các khu vực như California hay New York sẽ dễ chịu tác động khi nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn, đặc biệt nếu châu Á và châu Âu rơi vào tình trạng thiếu hụt.
Giá năng lượng có thể tiếp tục tăng cao
Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, nhu cầu toàn cầu sẽ dồn về nguồn dầu từ Mỹ. Tuy nhiên, điều này có thể khiến giá trong nước tăng theo.
Ông Bob Yawger nhận định: “Các nhà sản xuất Mỹ sẽ luôn bán cho người trả giá cao hơn”.
Bên cạnh đó, rủi ro địa chính trị kéo dài sẽ buộc thị trường phải tính thêm “phí rủi ro”, giữ giá năng lượng ở mức cao. Theo Andy Lipow, nỗi lo về kịch bản gián đoạn sẽ luôn hiện hữu.
Trước đó, ông Trump từng cảnh báo trên Truth Social rằng nếu eo biển Hormuz không “mở cửa kinh doanh ngay lập tức”, Mỹ có thể tấn công hạ tầng năng lượng của Iran. Tuy nhiên, theo Bob McNally, nếu Mỹ rút lui và để Iran kiểm soát khu vực, giá dầu có thể giảm tạm thời nhưng khó bền vững.
“Khủng hoảng sẽ không chấm dứt”, ông nói.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cảnh báo những biến động địa chính trị ở khu vực Trung Đông đang trực tiếp tạo áp lực lên người tiêu dùng toàn cầu. Việc để eo biển Hormuz tiếp tục bất ổn đồng nghĩa với việc rủi ro sẽ còn tích tụ.
“Các bên có thể tuyên bố chiến thắng, nhưng chừng nào eo biển Hormuz chưa mở lại, vấn đề sẽ chỉ tiếp tục kéo dài”, ông Dwivedi nhận định.
