Iran có trữ lượng ‘vàng trắng’ top 2 thế giới, Trung Quốc sẵn sàng rót chục tỷ USD không chần chừ
Dưới lớp đất khô cằn của Iran được cho là đang ẩn giấu một nguồn tài nguyên chiến lược có thể làm thay đổi cán cân kinh tế toàn cầu trong tương lai gần: Lithium – kim loại được mệnh danh là “vàng trắng” của kỷ nguyên năng lượng sạch.
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang khi Tehran tiếp tục mở rộng các đòn đáp trả nhằm vào những mục tiêu liên quan đến Mỹ tại một số quốc gia Vùng Vịnh, truyền thông quốc tế đồng thời đặc biệt chú ý đến nguồn tài nguyên khổng lồ mà quốc gia Trung Đông này đang nắm giữ.
Từ lâu, Iran đã được biết đến như một cường quốc năng lượng với trữ lượng khí đốt lớn thứ hai và dầu mỏ đứng thứ tư thế giới. Không dừng lại ở đó, nước này còn sở hữu khoảng 7% tổng tài nguyên khoáng sản toàn cầu, nằm trong nhóm 15 quốc gia giàu khoáng sản nhất hành tinh. Theo Tổ chức Khảo sát Địa chất Iran, tổng trữ lượng khoáng sản đã được xác nhận đạt khoảng 37 tỷ tấn và có thể tăng lên 57 tỷ tấn nếu tính cả những khu vực chưa được thăm dò đầy đủ. Giá trị ước tính của nguồn tài nguyên này lên tới khoảng 770 tỷ USD, chưa bao gồm dầu khí.
Đáng chú ý nhất là mỏ lithium tại Qahavand, thuộc tỉnh Hamedan, với trữ lượng ước tính khoảng 8,5 triệu tấn theo công bố của Bộ Công nghiệp, Khai khoáng và Thương mại Iran (MIMT). Phát hiện này được xem là bước ngoặt địa chính trị, đưa Iran trở thành quốc gia có trữ lượng lithium lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Chile. Lithium hiện là thành phần không thể thiếu trong sản xuất pin xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng tái tạo, vì vậy tầm quan trọng của nó ngày càng gia tăng trong bối cảnh các quốc gia đẩy mạnh chuyển đổi xanh.
Sự xuất hiện của Iran trên bản đồ lithium toàn cầu diễn ra đúng thời điểm chuỗi cung ứng pin xe điện chịu áp lực lớn từ cuộc cạnh tranh gay gắt giữa Tesla, BYD và nhiều hãng xe phương Tây. Theo Financial Times, nếu có thể khai thác và cung ứng lithium ở quy mô lớn, Iran sẽ có thêm cơ hội giảm bớt sự cô lập kinh tế, đặc biệt khi các quốc gia buộc phải cân nhắc lại chính sách trừng phạt để phục vụ mục tiêu chuyển đổi năng lượng. Một dự báo của Goldman Sachs cho thấy nhu cầu lithium toàn cầu có thể tăng gấp 10 lần vào năm 2030, biến các mỏ tại Hamedan thành “quân bài” chiến lược của Tehran.
Mối quan hệ hợp tác kéo dài 25 năm giữa Iran và Trung Quốc càng làm nổi bật ý nghĩa địa kinh tế của nguồn tài nguyên này. Theo Reuters, Bắc Kinh đã cam kết đầu tư hàng chục tỷ USD vào hạ tầng khai thác và chế biến khoáng sản tại Iran. Trong bối cảnh Trung Quốc đang kiểm soát phần lớn chuỗi cung ứng pin toàn cầu, việc tiếp cận nguồn lithium và đồng từ Iran giúp nước này củng cố vị thế trước cạnh tranh từ Mỹ và EU. Một chuyên gia tại Council on Foreign Relations nhận định sự kết hợp giữa công nghệ chế biến của Trung Quốc và tài nguyên thô của Iran có thể tạo ra một cực đối trọng mới trên thị trường khoáng sản chiến lược.
Tuy nhiên, con đường hiện thực hóa tiềm năng đó không hề dễ dàng. Theo phân tích của Ngân hàng Thế giới, nhiều mỏ khoáng sản tại Iran vẫn sử dụng công nghệ khai thác lạc hậu, làm giảm hiệu suất và gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường. Các lệnh cấm vận quốc tế tiếp tục hạn chế khả năng tiếp cận vốn, máy móc và công nghệ hiện đại, khiến tiến độ phát triển, đặc biệt với lithium, chưa đạt kỳ vọng.
Nền kinh tế Iran vì thế vẫn chịu áp lực nặng nề. Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước này có thể giảm khoảng 16% xuống gần 100 tỷ USD trong năm 2025, trong khi lạm phát ở mức rất cao, khoảng 43,3%, khiến đồng rial mất giá và sức mua của người dân suy giảm.
Dẫu vậy, với trữ lượng khoáng sản quý hiếm khổng lồ, đặc biệt là lithium, Iran đang gửi đi thông điệp rõ ràng: ngay cả khi không dựa hoàn toàn vào dầu mỏ hay những yếu tố gây tranh cãi khác, quốc gia Trung Đông này vẫn nắm trong tay những “quân bài” đủ sức tác động đến cán cân kinh tế và địa chính trị toàn cầu.
